Giordano Bruno

Giordano Bruno

Giordano Bruno (Nola, Campània 1548 - Roma 17 de febrièr de 1600) èra un filòsof italian executat per eretgia.

Son nom de naissença èra Filippo, nascut a Nola, prèp de Nàpols, filh del soldat Giovanni Bruno. Prenguèt lo nom de Giordano quand venguèt fraire dominican al monastèri de Sant Domenico prèp de Nàpols. En 1572 foguèt ordenat capelan.

S'interessèt a la filosofia, amb una memòria excepcional, foguèt atirat per las idèas qu'alara se tornèt descobrir d'Ermès Trismegist, e Platon.

En 1576 deguèt partir de Nàpols per evitar la Inquisicion. Fugiguèt Roma pel meteis motiu, e tanben daissèt l'ordre dels dominicans. Viatgèt cap a Gènoa, venguèt calvinista, abans d'èsser excomunicat, e forçat a anar an França, ont demorèt pendent fòrça ans, jos la proteccion de poderoses protectors. En aquela epòca publiquèt vint libres, que Cena de le Ceneri (1584), e De l'Infinito, Universo e Mondi (1584). En aquela darrièra òbra defend las teorias de Copernic.

En 1586, aprèp una violenta disputa sus "un instrument scientific", abandonèt França per anar a Alemanha, e a Helmstadt foguèt excomuniat pels Luterians. En 1591 acceptèt una invitacion a Venècia, ont fogièt arrestat per l'Inquisicion, jutjat, e transportat per un procès a Roma, en 1593, ont demorèt sièis ans abans d'èsser jutjat. Lo procès lo capitèt lo Cardinal Bellarmine. Refusèt de se retractar, e foguèt declarat erètge, e liurat a las autoritats secularas lo 8 de genièr de 1600. Moriguèt cremat lo 17 de febrièr de 1600, al Campo dei Fiori, una plaça popular de Roma, ont una estatua remembra l'eveniment.

La cosmologia a la mitat del sègle XVI

A la mitat del sègle XVI, las teorias de Copernic, se difusavan pas rapidament. Lo primièr filosòf que i aderiguèt foguèt Giordano Bruno, que va obtenir d'aquelas teorias un ensemble de consequéncias que, segon lo punt de vista de la cosmologia del sègle XX, son extrèmament davancièras. Aquelas novetats se podián interpretar coma una contradiccion amb las idèas tradicionalas que consideravan lo cèl coma immudable, incorruptible, e superior a la region terrèstra. Pasmens, l'astronomia de Copernic foguèt solament admesa per fòrça pauc astronòms, que, amb prudéncia, los alemands Michael Maestlin (1550-1631), e Cristoph Rothmann. L'anglés Thomas Digges, autor d' A Perfit Description of the Caelestial Orbes, en que i aderiguèt amb entosiasme. Galilèu (1564-1642) e Kepler (1571-1630) èran tròp joves a l'epòca, e tanpauc Giordano Bruno, èra pas estrictament un astronòm, mas un filosòf, l'unic qu'acceptèt las tèsis copernicianas a la segonda mitat del sègle XVI. Dins sas òbras, publicadas entre los ans 1584 e 1591.

Segon Aristòtel e Platon l'Univèrs èra finit e esferic. Aviá coma darrièr tèrme l'esfèra del primum mobile, subjècte del motor diürne que se transmetiá a l'interior de l'Univèrs, e que li foguèt conferit per una intelligéncia transcendenta e extraterrèstre (Dieu o lo primièr motor immobil). Totes las estelas fixas èran en una esfèra, e totes a la meteissa distància de la Tèrra, immobila, e centrale; Ptolemèu los atierèt, fins a un nombre de 1.022, e las gropava en 48 constellacions. Las Planetas èran dins d'esfèras (o òrbas) solidas, e se mòvon i essent fixadas. Copernic conservava l'idèa de las esfèras solidas de las planetas, mas atribuiguèt a la Tèrra totes los movements estellars, immobilizant las estelas fixas, e lo Solelh ven lo novèl centre immobil. Daissava als filosòfs lo problèma de determinar se la partida superiora de l'estelum es finit o infinit.

Other Languages
Afrikaans: Giordano Bruno
aragonés: Giordano Bruno
asturianu: Giordano Bruno
azərbaycanca: Cordano Bruno
башҡортса: Джордано Бруно
žemaitėška: Giordano Bruno
беларуская: Джардана Бруна
беларуская (тарашкевіца)‎: Джардана Бруна
български: Джордано Бруно
brezhoneg: Giordano Bruno
bosanski: Giordano Bruno
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Giordano Bruno
čeština: Giordano Bruno
emiliàn e rumagnòl: Giordano Bruno
Esperanto: Giordano Bruno
español: Giordano Bruno
estremeñu: Giordano Bruno
français: Giordano Bruno
hrvatski: Giordano Bruno
Bahasa Indonesia: Giordano Bruno
íslenska: Giordano Bruno
italiano: Giordano Bruno
Qaraqalpaqsha: Giordano Bruno
Адыгэбзэ: Джордано Бруно
Кыргызча: Жордано Бруно
Lëtzebuergesch: Giordano Bruno
lietuvių: Giordano Bruno
latviešu: Džordāno Bruno
Malagasy: Giordano Bruno
македонски: Џордано Бруно
Bahasa Melayu: Giordano Bruno
Napulitano: Giordano Bruno
Nederlands: Giordano Bruno
norsk nynorsk: Giordano Bruno
português: Giordano Bruno
română: Giordano Bruno
саха тыла: Джордано Бруно
sicilianu: Giordanu Brunu
srpskohrvatski / српскохрватски: Giordano Bruno
Simple English: Giordano Bruno
slovenčina: Giordano Bruno
slovenščina: Giordano Bruno
српски / srpski: Ђордано Бруно
Kiswahili: Giordano Bruno
ślůnski: Giordano Bruno
Türkçe: Giordano Bruno
українська: Джордано Бруно
Tiếng Việt: Giordano Bruno
Volapük: Giordano Bruno
მარგალური: ჯორდანო ბრუნო
Yorùbá: Giordano Bruno
Bân-lâm-gú: Giordano Bruno
粵語: 布魯諾