Existencialisme

L'existencialisme es un movement filosofic que plaça l'existencia umana al centre de la reflexion. S'agís pas de existéncia al sens abstrach, ni tampoc de l'existencia de las causas o las realitats non umanas, mas l'existéncia umana concreta. Entre las tèsis fonamentalas de la pensada existencialista, i a la supremacia de l'existéncia sus l'esséncia de l'òme, la consideracion de l'èsser al drama immediat de l'existéncia d'esperela e cap als autres, l'analisi dels sentiments que revelan l'immersion limitada e individuala de l'òme dins lo mond, o la consideracion de l'òme coma responsable del seu èsser, al delà de las cresenças deterministas. L'existencialisme pausa la consciéncia de la quita existéncia umana e, d'un biais, lo sens d'aquela, lo sens de la vida, tenent subretot a la finitud del mond uman: la mort, la fragilitat, la responsabilitat, la libertat...

L'existencialisme es present dins la pensada dels filosòfs coma Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre o Karl Jaspers, e tanben dins la literatura de Franz Kafka, Fiodor Dostoievskii o Albert Camus, entre d'autres.

Origina de la pensada: Kierkegaard

Lo filosòf danés Søren Kierkegaard (1813-1855) pòt èsser considerat coma lo paire de l'existencialisme. Kierkegaard fa la reflexion de la subjectivitat de la veritat e la realitat, segon la seuna pensada, l'èsser uman sonque pòt se comprendre dempuèi l'interior, segon la seua experiéncia e la seuna realitat viscuda, e pas dempuèi l'exterior, en de tèrmes biologics, psicologics o d'autras teorias de la natura umana. L'existencialisme insistís sus l'accion, la libertat e la decision coma fonamentals per l'existéncia umana, s'oposant fonamentalament a la tradicion racionalista e al positivisme, es a dire, argumenta contra la definicion de l'èsser coma subretot racional, qu'es en relacion a la realitat coma un objècte de coneissença o l'accion que pòt o deu èsser regulada per de principis racionals, definits segon lo seu comporatament. Mas en general, refusa tota la concepcion occidental de l'Èsser coma l'objècte central de totas las causas existissent. Kierkegaard tend a veire l'òme coma un subjècte dins un univèrs indiferent, objectiu, a vegadas ambigú e absurd, que lo sens es pas donat per l'òrdre natural, mas tampauc pòt se crear mejans d'accions o interpretacions umanas.

Other Languages
Afrikaans: Eksistensialisme
Alemannisch: Existenzialismus
አማርኛ: ኅልውነት
العربية: وجودية
مصرى: وجوديه
asturianu: Esistencialismu
azərbaycanca: Ekzistensializm
башҡортса: Экзистенциализм
беларуская: Экзістэнцыялізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Экзыстэнцыялізм
čeština: Existencialismus
Cymraeg: Dirfodaeth
Zazaki: Estbiyayenı
Ελληνικά: Υπαρξισμός
Esperanto: Ekzistadismo
español: Existencialismo
français: Existentialisme
Gaeilge: Eiseachas
贛語: 存在主義
interlingua: Existentialismo
Bahasa Indonesia: Eksistensialisme
íslenska: Tilvistarstefna
italiano: Esistenzialismo
日本語: 実存主義
la .lojban.: zatsi'o
한국어: 실존주의
Bahasa Melayu: Eksistensialisme
Nederlands: Existentialisme
norsk nynorsk: Eksistensialisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ
português: Existencialismo
română: Existențialism
srpskohrvatski / српскохрватски: Egzistencijalizam
Simple English: Existentialism
slovenčina: Existencializmus
slovenščina: Eksistencializem
српски / srpski: Egzistencijalizam
Türkçe: Varoluşçuluk
українська: Екзистенціалізм
اردو: موجودیت
oʻzbekcha/ўзбекча: Ekzistensializm
Tiếng Việt: Chủ nghĩa hiện sinh
中文: 存在主义
Bân-lâm-gú: Chûn-chāi-chú-gī
粵語: 存在主義