Consciéncia

« Pensadas vironejantas », una representacion fotografica sus la question de la consciéncia: cossí la consciéncia se pòt explicar en tèrmes de proceses cerebrals? Ont se trapa lo sèti de la consciéncia? Vejatz sus aquel punt: Consciéncia (biologia)

La consciéncia es « un dels mòts mai dificils de definir »[1], perque es pas segur que çò que cerca a la comprene, la quita consciéncia, que la rason es una aisina, siá capable de se sasir d'esperela (« lo cotèl pòt pas se copar d'esperel » çò dison los bodistas).

La consciéncia es, al vejaire de qualques filosofias e de la psicologia, la facultat mentala que permet de comprene de biais subjectiu los fenomèns exteriors (per exemple, jos la forma de sensacions) o interiors (estats emocionals, pensadas) e mai generalament la seuna existéncia.

D'un punt de vista etic o moral, es tanben la facultat de destriar lo ben del mal.

Polisemia

Lo tèrme de consciéncia pòt èsset destriat en mai d'unas categorias:

  • La consciéncia seriá un fenomèn mental caracterizat per un ensems d’elements mai o mens intenses e presents segon los moments: un cert sentiment d’unitat pendent la percepcion per l’esperit o pels sens (identitat del se), lo sentiment qu’i a un reire plan en nosautres que « vei », un fenomèn puslèu passiu e global al contrari de las activitats sonque intellectualas de l’esperit, activas e localizadas, e que son ligadas a l’accion (per exemple la projeccion, l’anticipacion, l’istòria, lo temps, los concèptes..). La consciéncia es « çò que vei » sens s’assimilar a çó qu'es vist, es çò qu'intègra a cada instant creant de relacions establas entre las causas, a l'imatge dels malhums neuronals. La consciéncia es un luòc abstrach, perque impossible de localizar endacòm dins lo còs, qu'aparéis a cada instant al moment exactament ont fusionan las percepcions dels sens e de l'esperit, l’ecran sus que se debanan totas las activitats intellectualas de l’esperit, en granda partida imaginàrias (las representacions mentalas: consciéncia del mond, dels autres, del ièu..) mas eficaças a lor mena, coma la vida emocionala.
  • La consciéncia morala, respècte de las règlas d'etica, sens unic del tèrme fins al Modèl:Ligam sègle Modèl:Verificacion sègle.
  • La consciéncia coma substrat de l'existéncia, dins qualques concepcions de la espiritualitat.

Representacions

Lo sens primièr la definís coma çò que permet una representacion, quitament fòrça simplificada, del mond e de reaccions al respècte d'aquel. Es alara question de « consciéncia del mond ». Es aquela qu'es evocada dins las expression coma « pèrdre consciéncia », o, al contrari, « prene consciéncia ».

Pels umans, las recercas recentas sus mai d'un periòdes de l'istòria mòstran l'importança del concèpte de representacion: Vejatz per exemple Georges Duby (sus la bassa Edat Mejana), Jean Delumeau (sus la Renaissença), e sus un plan mai epistemologic, las recercas de Michel Foucault relativas a l' epistemè. Tanben se pòt evocar lo filosòf alemand Arthur Schopenhauer que consacrèt una granda partida de sa filosofia a l'estudi d'aquela facultat representativa dels animals e, subretot, de l'òme dins son òbra principala e magistrala, Lo mond coma volontat e coma representacion.

La consciéncia es un fach al sens ont Descartes, dins las Meditacions Metafisicas, daissa comprene que l'alma es un rapòrt a se. L'examen de la consciéncia supausa atal lo dobte metodic coma lo biais primièr d'intrar dins un rapòrt a se non eronèu. Dins un sens mai "individualista", la consciéncia pòt tanben correspondre a una representacion, quitament plan simplificada, de la seuna existéncia. Es alara question de consciéncia de se, o de consciéncia reflexiva (en anglés self-awareness). Es atribuida al mens als grands monins ominids coma per exemple los umans, los chimpanzés, los gorillas e los orangotans. Sembla pro rasonable de l'espandre tanben al dalfins e elefants qui dispausan de capacitats cognitivas e afectivas avançadas. La consciéncia dins aquel segond sens, implica aquela del primièr, perque « se conéisser », significa necessàriament « se conéisser al respècte del mond » (e tanben d’autres èssers potencialament dotas de consciénca). Al revèrs lo contrari es disputat.

Formas minimalas

Antonio Damasio, neurològ, estudia las basas neuronalas de la cognicion e del comportament.

Al nivèl de la consciéncia del mond, las causas pòdon se mostrar mai complèxas, en implicant un ensems de fenomèns ligats al contèxte sociologic, politic, economic. Lo gra minimal de consciéncia del mond paréis èsser quand avèm tot simplament quicòm a dire sul mond (la filosofia sap pas dire que que siá per l'ora 2006) sus una consciéncia non observabla per sas manifestacions: « Sus çò que se pòt pas parlar, cal demorar mut[2]. » explia Wittgenstein.

La consciéncia de se, coma la consciéncia del mond es jamai complèta. Una question ne ven - perque totas son incomplètas - es « qual es lo gra minimal de consciéncia de se imaginable ? ». Descartes i respond per son celèbre « Pensi, per consequéncia soi ».

La formula de Socrates, tirada de l'oracle de Delfos: « conei te d'espertu », mòstra qu'una coneissença marrida de se a un impacte sus la coneissença del mond e al revèrs - perque fasèm partida del mond. De fach, la consciéncia de se designa la consciéncia de fenomèns particulars ligat al concèpte de se.

Other Languages
Afrikaans: Bewussyn
Alemannisch: Bewusstsein
አማርኛ: ንቃተ ህሊና
العربية: وعي
azərbaycanca: Şüur
žemaitėška: Svāmie
беларуская: Свядомасць
беларуская (тарашкевіца)‎: Сьвядомасьць
български: Съзнание
বাংলা: চেতনা
کوردی: ھۆشیاری
čeština: Vědomí
Чӑвашла: Намăс
Cymraeg: Ymwybyddiaeth
dansk: Bevidsthed
Deutsch: Bewusstsein
Zazaki: Hire
Ελληνικά: Συνείδηση
English: Consciousness
Esperanto: Konscio
eesti: Teadvus
فارسی: خودآگاهی
suomi: Tietoisuus
français: Conscience
Gaeilge: Comhfhios
贛語: 意識
galego: Consciencia
עברית: תודעה
हिन्दी: चेतना
hrvatski: Svijest
magyar: Tudat
Bahasa Indonesia: Kesadaran
íslenska: Meðvitund
italiano: Coscienza
日本語: 意識
Patois: Kanchosnis
ქართული: ცნობიერება
қазақша: Сана
kurdî: Hişar
Latina: Conscientia
Lingua Franca Nova: Consensia
lingála: Boyébi
lietuvių: Sąmonė
latviešu: Apziņa
मैथिली: चेतना
मराठी: चेतना
Mirandés: Cuncéncia
नेपाली: चेतना
नेपाल भाषा: ज्वः
Nederlands: Bewustzijn
norsk: Bevissthet
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੋਝੀ
português: Consciência
română: Conștiență
русский: Сознание
संस्कृतम्: चेतना
سنڌي: سمجهه
srpskohrvatski / српскохрватски: Svest
Simple English: Consciousness
slovenčina: Vedomie
shqip: Vetëdija
српски / srpski: Свест
svenska: Medvetande
Tagalog: Kamalayan
Türkçe: Bilinç
татарча/tatarça: Аң
українська: Свідомість
اردو: شعور
Tiếng Việt: Ý thức
中文: 意识
Bân-lâm-gú: Ì-sek
粵語: 意識