Ciceron

Aqueste modèl es pertinent ? Clicatz per ne veire d'autres.
L’ortografia o la gramatica d'aqueste article es de verificar.
Ciceron

Ciceron (en latin Marcus Tullius Cicero), nascut lo 3 de genièr 106 ab. C., a Arpino en Itàlia e mòrt lo 7 de decembre de 43 ab. C. a Formia, es un òme d’Estat roman e un autor latin.

Ciceron es conegut coma un dels esperits pus versadís de la Roma antica. Foguèt aquel que presentèt als Romans las escòlas de la filosofia grèga e desvolopèt un vocabulari filosofic en latin, se distinguissent coma un lingüista, traductor, e filosòf. Un orador remirable e un avocat de primièra, Ciceron pensava probablament que sa carrièra politica èra sa realizacion majora. Uèi, es apreciat dempuèi per son umanisme e sos trabalhs filosofics e politics. Sa correspondéncia abondanta, subretot adreiçada al seu amic Titus Pomponius Atticus, aguèt fòrça influéncia, e foguèt a l'origina de l'art epistolar rafinat dins la cultura Europèa. Cornelius Nepos, lo biograf de Titus Pomponius Atticus al sègle I ab.C., comentèt que las letras de Ciceron contenguèron tant de riquesa e de detalhs "sus las inclinasons dels òmes importants, las flaquesas dels generals, e las revolucions dins lo govèrn"[1] qu'assabentavan son lector subre l'istòria del periòde.

Pendent la segonda mitat bassacada del sègle I ab.C., marcada per las guèrras civilas e per la dictatura de Juli Cesar, Ciceron sostenguèt un retorn al govèrn republican tradicional. Pasmens, sa carrièra coma òme d'Estat foguèt marcada per d'inconsisténcias e una tendéncia a cambiar de posicion en responsa a las mudanças del clima politic. Son indecision se pòt atribuir a sa personalitat sensibla e impressionabla: tenhiá aclinament a reagir d'un biais exagerat quand aviá mudanças politicas e privadas. "Pro que poda aumentar la seuna prosperitat amb mai d'autocontraròtle e la seuna adversitat amb mai d'afirmacion!" escriguèt Caio Asinio Polio, un òme d'Estat e istorian roman son contemporanèu[2][3].

Vida privada

Primièrs ans

Ciceron nasquèt e 106 ab.C. a Arpino, una vila sus una colina, a cent quilomètres al sud de Roma. Per aquò, pr'aquò foguèsse un grand mèstre de retorica e composicion latina, Ciceron foguèt pas "Roman" dins lo sens tradicional, e totjorn se sentiguèt envergonhat pendent tota sa vida.

Durant aquel periòde de l'istòria romana, s'òm voliá èsser considerat coma una persona de cultura, èra necessari de parlar grèc e latin. La nauta classa romana atal preferissiá utilizar la lenga grèga dins la correspondéncia privada, sabent que tendèt expressions pus rafinadas e precisas, pus subtil, e en partida per causa de la granda varietat de mots abstraches. Ciceron, coma la majoritat de sos contemporanèus, foguèt educat amb los ensenhaments dels antics filosòfs, poètas e istorians grècs. Los professors pus eminents de l'art oratòri dins la nauta classa tanben foguèron Grècs[4]. Ciceron utilizèt sa coneissença de la lenga grèga per traduire fòrça concèptes teorics de la filosofia grèga en latin, presentant aqueles atal a una granda audiéncia. Foguèt la seuna educacion que lo liguèt amb l'elèit roman tradicional[5].

Lo seu paire foguèt un ric Equites ( cavalièr roman) amb bons contactes a Roma. Mas aguèt de problèmas de santat que li permetèron pas de dintrar dins la vida publica; per aquò estudièt fòrça. Se sap pauc sus la seuna maire, Hélvia, foguèt una molhèr coma las autras femnas d'importants ciutadans romans responsabla de l'ostal. Lo seu fraire, Quinto, escriguèt una letra per dire que foguèt una femna d'ostal prudenta[6].

L' escais-nom: Ciceron, en latin, significa « céser ». Los Romans tenguèron costuma causir escais-noms vertadièrs. Plutarc expliquèt que lo nom foguèt originalament donat a un del seu aujòl perque tenguèt uma croseta sus la punta del nas que semblèt un céser. Plutarc diguèt tanben que se prepausèt a Ciceron de cambiar aquel nom pejoratiu quand decidiguèt de dintrar en politica, mas refusèt, disent que el, Ciceron serà pus gloriós que Marc Aurèli Escauro ("amb cavilhas cofladas") e Caius Valerius Catullus ("Canhòt")[7].

Jove Ciceron legissent, fresca de 1464 Colleccion Wallace.

Segon Plutarc, Ciceron foguèt un estudiant fòrt talentò, que formacion atraguèt l'atencion de tota Roma[8], aquò li donèt l'oportunitat d'estudiar la lei Romana jos Quinto Mucio Cevola[9]. D'autres estudiants foguèron Servius Sulpicius Rufus (que venguèt avocat, un dels rars que Ciceron considerava èsser superiors a el meteis dins lo domeni legal), e Tito Pomponio Atico. Venguèron amics de Ciceron per la vida, e Pomponio (que pus tard recebèt lo nom d'"Atico" per causa de son amor per la cultura ellenica) venguèt lo principal conselhièr e sosten emocional de Ciceron.

Ciceron volguèt seguir una carrièra al servici public civil passant los Cursus honorum. En 90 ab.C.–88 ab.C., Ciceron serviguèt Gnaeus Pompeius Strabo e Lucius Cornelius Sulla durant la Guèrra Sociala (91–88 a.C.), semblèt aver pas gaire d'interès per la vida militar. Ciceron foguèt, abans tot, un intellectual. Ciceron debutèt sa carrièra d'avocat vèrs 83-81 ab.C.. Son primièr plaid important conegut en 80 a.C., foguèt la defensa de Sexto Roscio, acusat de parricidi[10]. D'acceptar aquel plaid foguèt un acte coratjós: lo parricidi èra considerat coma un crime orrible, e las personas acusadas pe]] e las personas acusadas per Ciceron, foguèron favorits del dictator Sula. La defensa de Ciceron foguèt un acte desfisança indirècte al dictator, e lo seu plaid foguèt fòrt o sufisent per que siá absolgut Roscio.

En 79 ab.C., Ciceron partiguèt en Grècia, Anatolia e Ròdes, benlèu per fugir la colèra de Sula[11]. Ciceron viatgèt a Atenas, ont tornèt encontrar Tito Pomponio Atico, qu'èra vengut ciutadan onorari d'Atenas e presentèt Ciceron a d'Atenencs importants. A Atenas, Ciceron visitèt los luòcs sagrats dels filosòfs. Lo seu major ensenhant en retorica foguèt Apolonio Molon de Ròdes. Ensenhèt a Ciceron una forma d'oratòria pus extensa e mens intensa que vendrà caracterizar l'estil individual de Ciceron.

A la fin dels ans 90 e lo començament dels 80 ab.C., Ciceron se passionèt per la filosofia, çò qu'aguèt una granda importància dins sa vida. Introduguèt la filosofia grèga a çò dels romans e desvolopèt un vocabulari filosofic latin. En 87 ab.C., lo cap de l' Acadèmia fondada per Platon a Atenas tres cents ans abans, arribèt a Roma. Ciceron "inspirat per un extraordinari zèl per la filosofia"[12], s'assetèt entosiasta a sos pès e beguèt la filosofia de Platon, arribant a dire que Platon èra son dieu. Admirava subretot lo seriós moral e politic de Platon, mas tanben respectava son imaginacion. Pr'amor, Ciceron refusèt la teoria de las Idèas d'aquel.

La seuna familha

Ciceron se maridèt benlèu amb Teréncia a 27 ans, en 79 ab.C. Segon las costumas de la nauta classa de l'epòca, foguèt un maridatge de convenéncia, mas perdurèt armoniosament aperaquí trenta ans. La familha de Teréncia èra rica, pr'amor aguèsse origina nòbla, aviá de ligams familials amb la plebs, los Terenti Varrones, e correspondent a las ambicions politicas de Ciceron tan sul plan economic coma social. Teréncia aviá una mièja sòrre (o benlèu cosina) nomenada Fabia, que venguèt Verge Vestal, çò que foguèt un grand onor. Teréncia foguèt una femna independenta e (citant Plutarc) "tenguèt mas interès dins la carrièra politica de son espós al punt que daissèt los afars de l'ostal"[13]. Foguèt una femna piosa e benlèu amb pès sus tèrra.

Dins los ans 40 ab.C., las letras de Ciceron a Teréncia venguèron pus cortas e frejas. Se planguèt a sos amics que Teréncia lo aguèt traït, mas expliquèt pas en quin sens. Benlèu lo maridatge simplament podèt pas s'arrengar amb la pression del tumulte politic de Roma. Se divorcièron en 45 ab.C. A la fin de 46 ab.C., Ciceron se maridèt amb una jove patriciana, Publilia. Se ditz que Ciceron aviá besonh del sieu argent, especialament puèi tornar pagar la dòt de Teréncia[14]. Aquel maridatge durèt fòrça pauc temps.

Pasmens son maridatge amb Teréncia siá de convenéncia, Ciceron aguèt una granda afeccion per la seuna filha Tulia[15]. Quand s'amalautiguèt subran en febrièr de 45 a.C. e moriguèt, Ciceron demorèt abatut. "Perdèri la unica causa que me ligava a la vida" escriguèt a Ático[16]. Ático lo propausèt de venga lo visitar las primièras setmanas dempuèi aquel eveniment, per que lo consòle. Dins la granda bibliotèca d'Atico, Ciceron legiguèt tot çò que los filosofs grècs avián escrit sobre per vencre la tristesa, "mas la meuna dolor desrota tot consolament"[17]. Juli Cesar, Brutus e Servius Sulpicius Rufus li envièron letras de condolenças[18][19].

Cicero esperava que lo seu filh Marcus Tullius Cicero Minor venguèsse filosòf coma el, mas Marcus volguèt èsser militar. Rejuntèt l'armada de Pompèu em 49 ab.C. e dempuèi la desrota de Pompèu a Farsalia em 48 ab.C., foguèt perdonat per Juli Cesar. Ciceron l'envièt cap a Atenas per estudiar coma un discípol del filosòf peripatetician Cratipus en 48 ab.C., mas lo jove aprofechèt l'abséncia "de l'uèlh vigilant de lo seu paire" per "manjar, beure e èsser astruc"[20].

Òbras

Ciceron foguèt declarat un pagan juste per la Glèisa Catolica, e per aquò fòrça de sas òbras foguèron preservadas. Sant Agustin e d'autres faguèron de citacions de " La republica" e " Las Leis", e li devèm que podèm recrear fòrça de sos trabalhs. Ciceron tanben creèt un concèpte abstrach de dreches, se basant sus la lei antica e costuma. Dels libres de Ciceron, sièis sus la retorica demòran, tanben, en partida, uèit libres sus la filosofia. De sos discorses, oitanta uèit foguèron transcriches, mas a pena cinquanta uèit sobrevisquèron.

Other Languages
Afrikaans: Cicero
አማርኛ: ኪኬሮ
aragonés: Cicerón
العربية: شيشرون
asturianu: Cicerón
azərbaycanca: Mark Tulli Siseron
تۆرکجه: سیسرون
Bikol Central: Cicero
беларуская (тарашкевіца)‎: Марк Туліюс Цыцэрон
български: Цицерон
বাংলা: সিসারো
bosanski: Ciceron
català: Ciceró
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Кїкєрѡнъ
Cymraeg: Cicero
English: Cicero
Esperanto: Cicerono
español: Cicerón
eesti: Cicero
euskara: Zizeron
estremeñu: Cicerón
فارسی: سیسرون
suomi: Cicero
français: Cicéron
furlan: Ciceron
Gaeilge: Cicearó
हिन्दी: सिसरो
hrvatski: Ciceron
Հայերեն: Ցիցերոն
interlingua: Ciceron
Bahasa Indonesia: Cicero
Ido: Cicero
íslenska: Cíceró
Basa Jawa: Cicero
ქართული: ციცერონი
қазақша: Цицерон
ភាសាខ្មែរ: ស៊ីសេរ៉ូ
kurdî: Cicero
Кыргызча: Цицерон
Lëtzebuergesch: Marcus Tullius Cicero
Lingua Franca Nova: Marco Tullio Cicero
Limburgs: Cicero
latviešu: Cicerons
Malagasy: Cicero
македонски: Цицерон
മലയാളം: സിസറോ
मराठी: सिसेरो
кырык мары: Цицерон
Bahasa Melayu: Cicero
မြန်မာဘာသာ: ဆစ်ဆရို
Nāhuatl: Ciceron
norsk nynorsk: Cicero
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿਸਰੋ
Kapampangan: Cicero
polski: Cyceron
Piemontèis: Ciceron
português: Cícero
sicilianu: Ciciruni
Scots: Cicero
srpskohrvatski / српскохрватски: Ciceron
Simple English: Cicero
slovenščina: Mark Tulij Cicero
shqip: Ciceroni
svenska: Cicero
தமிழ்: சிசெரோ
Tagalog: Cicero
українська: Цицерон
oʻzbekcha/ўзбекча: Sitseron Mark Tulliy
vèneto: Cicerone
Tiếng Việt: Cicero
Winaray: Cicerón
Yorùbá: Kísẹ́rò
中文: 西塞罗
Bân-lâm-gú: Cicero
粵語: 西塞羅