Anarquisme

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
...Lo simbòl mai conegut de l'anarquisme dempuèi los ans 60. Pus anciana es la bandièra negra....

L'anarquisme (del grèc αν-, an-, « non », e αρχω, arkho, « poder ») es un ensems d'idèas filosoficas e politicas qu'an en comun lo refús cap a l'Estat e a tota forma d'autoritat, ierarquia o coercicion fisica, mentala o esperituala, e mai la cresença en la supremacia de l'individú. L'anarquisme pòt èsser dividit en doas grandas brancas: l'anarquisme classic (tanben nomenat anarquisme social o socialista) e l'anarquisme individualista o anarcoindividualisme. Malgrat aquò, lo tipe d'anarquisme mai espandit es l'anarquisme classic. Los anarquistas considèran que la societat poiriá èsser plan mai organizada sens un govèrn provenent de l'Estat o tot tipe d'autoritat e ierarquia e prepausan diferentas manièiras d'o far.

Còs ideologic

... en Mikhail Bakunin devèrs 1864......
... Retrach d'en Pierre Joseph Proudhon per en Gustave Courbet - 1865...
... en Piotr Kropotkin per Nadar en 1910......
... L'estela anarquista... ...

Al long del temps an sorgit de variantas nombrosas, de còps ligadas al comunisme, a l'ecologia, a l' individualisme e, quitament, al capitalisme, encara que l'anarquisme en la siá definicion classica s'entend coma una ideologia socialista e fòrtament anticapitalista. S'identifican sovent amb de simbòls qu'incluson la "A" d'anarquisme en un cercle e amb de colors coma lo negre o lo roge e lo negre.

Los pensaires classics mai considerables son Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin e Piotr Kropotkin, lo primièr n' essent lo fondador del mutualisme, lo segond lo de l'anarquisme collectivista e lo tresen de l'anarquisme comunista. A la fin del sègle XIX, sorgís una varianta individualista basada en la filosofia de Max Stirner. Aqueste novèl corrent marca la diferéncia entre l'anarquisme classic e l' anarcoindividualisme.

L' acràcia nèga que i aja besonh d'un poder e d'una autoritat politica, e crei que los cal combatre per los suprimir. De la meteissa manièra, l'anarquisme classic es una ideologia politica de caire social o tanben socialista que considèra l'Estat coma una estructura pel mejan de la que una minoritat privilegiada oprimís la granda majoritat de la populacion, e que per desliurar las majoritats lo cal destrusir. Amb la destruccion de l'Estat la classa sociala privilegiada poiriá pas pus defendre la proprietat privada dels mejans de produccion, e doncas aquestes demorarián automaticament al servici del pòble. A l'encòp, d'autras formas de coercicion coma la religion institucionalizada despareisserián. Una novèla societat sens autoritat, de classas ni coercicion de cap tipes sorgiriá, ont l'individú seriá liure e egal als sieus parièrs, en vivent en una societat unida en solidaritat e frairesa.

L'anarquisme classic apara que la societat es la que definís e forma los individús, contràriament a l'anarquisme individualista, que se centra sus l'idèa que l'individú, en s'unir amb d'autres individús, forma la societat. Vist que l'objectiu es la libertat de l'individú, lo cambiament social fa mestièr, car sonque dins una societat liura los individús pòdon èsser liures. Se l'anarquisme classic se fisa a la bontat de las personas, en fasent de l'injustícia sociala la causa màger de la siá marridesa, se quin que siá individú viòla l'interès del collectiu, aqueste seriá encargat de lo reprimir o lo reeducar, totjorn sens crear una estructura de repression establa, que s'identificariá amb l'Estat.

La similitud de l'anarquisme classic amb lo comunisme pòrta a de nombrosas confusions. D'en primièr, pas totes los anarquistas socials son comunistas (Bakunin, per exemple, èra collectivista e pas comunista). Segond, pas totes los comunistas son anarquistas, o en d'autres mots, i a de comunistas que son pas anarquistas mas marxistas (a l'ora d'ara lo tèrme de "comunista" s'aplica coma sinonim de marxista, fach que confond encara mai las causas). Pasmens, la relacion entre marxistas e anarquistas (comunistas o pas) pòrta tanben a de nombrosas confusions. La principala diferéncia entre aquestes darrièrs es que mentre que per los anarquistas la destruccion de l'Estat fariá desparéisser automaticament la societat de classas, per los marxistas la majoritat (identificada amb lo proletariat) deuriá conquistar l'estructura de l'Estat e l'utilizar per la destruccion de la classa dominanta. Amb lo temps, aqueste Estat proletari s'anariá dissolvent, que la siá utilitat (la dominacion de classa) despareisseriá. Per los anarquistas, aquò es impossible, e l'existéncia de l'Estat perpetuariá la dominacion d'una minoritat sus la majoritat.

L'anarquisme classic inclutz tres variantas:

  • Lo mutualisme

Pierre-Joseph Proudhon, considerat lo paire de l'anarquisme en general, es l'autor de la teoria economica mutualista. Lo mutualisme propugna que l'economia siá organizada entorn lo mercat liure entre de productors, la produccion en essent contarotlada pels pròpris productors. Totun, lo sòu d'un trabalhador li cal èsser equivalent al producte del sieu trabalh, e lo prètz d'un producte li cal èsser equivalent al sieu còst de produccion.

  • Lo collectivisme anarquista

Lo collectivisme anarquista es normalament associat a Mikhaïl Bakunin e la seccion anarquista de la Primièra Internacionala (1864-1876). Los anarquistas collectivistas s'opausan a la proprietat privada dels mejans de produccion e propugnen la siá collectivizacion. Los mejans de produccion serián administrats per d'assembladas de trabalhadors a travèrs d'un sistèma nomentat democracia dirècta, e totas las assembladas serián federadas en una granda federacion qu'incluriá totas las brancas de la produccion. Los trabalhadors recebràn una compensacion equivalenta al temps dedicat al procès de produccion.

  • Lo comunisme anarquista

Piotr Kropotkin es lo pensador mai associat a aquesta posicion, seguit d' Alexander Berkman, Emma Goldman e Errico Malatesta. Coma los anarquistas collectivistas, los anarquistas comunistas creson en la proprietat comuna dels mejans de produccion. Çò que diferéncia aquestas doas posturas es que, se los anarquistas collectivistas creson que lo trabalhador li calriá recebre un sòu equivalent al temps dedicat al procès de produccion, los anarquistas comunistas creson que la compensacion depen pas del temps dedicat a la produccion, mas del besonh del trabalhador en question. Es a dire, es pas qu'un trabalhador aja drech al producte del sieu trabalh senon qu'a drech a satisfar los sieus besonhs. D'aquesta manièira, cadun donariá lo melhor de se meteis en lo procès de produccion e lo producte total de la produccion seriá disponibla per totes sense cap de restriccion. Aqueste sistèma economic implicariá l'abolicion de la moneda e l'implantacion d'un sistèma d'escambi liure, ont la valor de las causas dependriá del besonh.

Other Languages
Afrikaans: Anargisme
Alemannisch: Anarchismus
aragonés: Anarquismo
العربية: لاسلطوية
مصرى: اناركيه
অসমীয়া: নৈৰাজ্যবাদ
asturianu: Anarquismu
azərbaycanca: Anarxizm
تۆرکجه: آنارشیسم
башҡортса: Анархизм
žemaitėška: Anarkėzmos
беларуская: Анархізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Анархізм
български: Анархизъм
brezhoneg: Anveliouriezh
bosanski: Anarhizam
буряад: Анархизм
català: Anarquisme
کوردی: ئەنارکیزم
čeština: Anarchismus
Cymraeg: Anarchiaeth
dansk: Anarkisme
Deutsch: Anarchismus
Zazaki: Anarşizm
Ελληνικά: Αναρχισμός
English: Anarchism
Esperanto: Anarkiismo
español: Anarquismo
eesti: Anarhism
euskara: Anarkismo
estremeñu: Anarquismu
فارسی: آنارشیسم
suomi: Anarkismi
Võro: Anarkism
føroyskt: Anarkisma
français: Anarchisme
Frysk: Anargisme
Gaeilge: Ainrialachas
galego: Anarquismo
گیلکی: آنارشيسم
עברית: אנרכיזם
हिन्दी: अराजकतावाद
Fiji Hindi: Khalbali
hrvatski: Anarhizam
magyar: Anarchizmus
Հայերեն: Անարխիզմ
interlingua: Anarchismo
Bahasa Indonesia: Anarkisme
Ilokano: Anarkismo
italiano: Anarchismo
日本語: アナキズム
Patois: Anaakizam
la .lojban.: nonje'asi'o
Basa Jawa: Anarkisme
ქართული: ანარქიზმი
қазақша: Анархизм
한국어: 아나키즘
къарачай-малкъар: Анархизм
Кыргызча: Анархизм
Latina: Anarchismus
Ladino: Anarkizmo
Lëtzebuergesch: Anarchismus
лезги: Анархизм
Lingua Franca Nova: Anarcisme
Limburgs: Anarchisme
lietuvių: Anarchizmas
latviešu: Anarhisms
Malagasy: Anarsisma
македонски: Анархизам
монгол: Анархизм
मराठी: अराजकता
Bahasa Melayu: Anarkisme
Mirandés: Anarquismo
မြန်မာဘာသာ: မင်းမဲ့ဝါဒီ
مازِرونی: آنارشیسم
Nederlands: Anarchisme
norsk nynorsk: Anarkisme
norsk: Anarkisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ
Deitsch: Anarchism
polski: Anarchizm
Piemontèis: Anarchism
پنجابی: انارکی
português: Anarquismo
română: Anarhism
русский: Анархизм
русиньскый: Анархізм
саха тыла: Анархизм
Scots: Anarchism
srpskohrvatski / српскохрватски: Anarhizam
Simple English: Anarchism
slovenčina: Anarchizmus
slovenščina: Anarhizem
shqip: Anarkizmi
српски / srpski: Анархизам
svenska: Anarkism
Kiswahili: Utawala huria
தமிழ்: அரசின்மை
тоҷикӣ: Анархизм
Tagalog: Anarkismo
Türkçe: Anarşizm
татарча/tatarça: Анархизм
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئانارخىزم
українська: Анархізм
اردو: نراج
oʻzbekcha/ўзбекча: Anarxizm
vèneto: Anarchismo
Winaray: Anarkismo
მარგალური: ანარქიზმი
ייִדיש: אנארכיזם
Vahcuengh: Fouzcwngfujcujyi