Sola

For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Sola (fleirtyding).
Sola
Sola
Observasjonelle data
Snittavstand frå jorda 149,6·106 km
Visuell lysstyrke (V) −26,8m
Absolutt magnitude 4,8m
Baneparametrar
Snittavstand frå
senteret til Mjølkevegen
2,5·1017 km
(26 000 lysår)
Galaktisk periode 2,26·108 år
Fart 217 km/ s
Fysiske eigenskapar
Diameter 1,392·106 km
(109 ·  jordas)
Flattryktheit 9·10-6
Overflate areal 6,09·1012 km²
(11 900 · jordas)
Volum 1,41·1018 km³
(1 300 000 · jordas)
Masse 1,9891·1030 kg
(332 950 · jordas)
Tettleik 1,408 g/cm³
Overflatetyngdekraft 273,95 m/s2
(27,9 G)
Unnsleppingsfart
frå overflata
617,54 km/s
Overflate temp. 5780 K
Temperaturen til koronaen 5 millionar K
Omtrentleg kjernetemperatur 13,6 millionar K
Luminositet (LS) 3,827·1026 W
Snitt intensitet (IS) 2,009·107 Ws/m2r
Rotasjonskarakteristikkar
Aksehelling 7,25 °
(til ekliptikken)
67,23°
(til det galaktiske planet)
Rektasensjonen
til [1]
286,13°
(19 t 4 min 31,2 s)
Deklinasjonen
til nordpolen
63,87°
Rotasjonsperiode
ved ekvator
25,3800 døgn
(25 d 9 t 7 min 12,8 s) [2]
Rotasjonsfart
ved ekvator
7174 km/t
Fotosfærisk samansetting
Hydrogen 73,46 %
Helium 24,85 %
Oksygen 0,77 %
Karbon 0,29 %
Jern 0,16 %
Neon 0,12 %
Nitrogen 0,09 %
Silisium 0,07 %
Magnesium 0,05 %
Svovel 0,04 %
Solnedgang over havet

Sola er stjerna som ligg i sentrum av solsystemet. Jorda og andre himmellekamar, som planetar, asteroidar, meteoroidar, kometar og støv, går i bane rundt sola. Sola står for meir enn 99 % massen i solsystemet og energien som ho ståler ut støttar nesten alt liv på jorda gjennom fotosyntese. Varmen frå sola er den drivande krafta i klimaet og vêret på jorda, og ho står for 1/3 av tidevasseffektane, resten står månen for. Gjennom solstrålane er ho hovudkjelda for det meste av energien me bruker på jorda, og mange kulturar har derfor vyrdt sola som ein guddom.

Sola er sett saman av 74 % hydrogen, 25 % helium, mens resten er spor av tyngre grunnstoff. Sola er ca. 4,6 milliardar (109) år gammal og omtrent midt i hovudserien. [1] Ved fusjon vert omtrent 700 millionar tonn hydrogen gjort om til 695 millionar tonn helium i sekundet, mens 5 millionar tonn vert gjort om til elektromagnetiske bølgjer, i hovudsak gammastråling. Sola vil fortsetje med dette i ca. 5 milliardar år til før ho vert ei raud kjempe, og deretter endar kjernen som ein kvit dverg som gradvis vert kjølt ned over milliardar av år. Samtidig kastast dei ytre laga av som ei planetarisk tåke som vert strødd ut og er synleg i nokre titusen år.

Sola brenn om lag 25 % meir lyssterkt no enn då solsystemet var ungt. (Dette kunne fått store konsekvensar for livet på planeten vår, men takk vere små, eincella skaldyr som foraminifar, som absorberer karbondioksid når regn fører det med seg ut i havet, påverkar ikkje den auka varmestrålinga klimaet på jorda.)

Solsystemet
Sola Merkur Venus Månen Jorda Phobos og Deimos Mars Ceres Asteroidebeltet Jupiter Månane til Jupiter Saturn Månane til Saturn Uranus Månane til Uranus Månane til Neptun Neptun Månane til Pluto Pluto Kuiperbeltet Dysnomia Eris Den spreidde skiva OortskyaSolar System XXVII.png
Sola · Merkur · Venus · Jorda · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
planetar · dvergplanetar · månar: Månen · marsmånar · jupitermånar · saturnmånar · uranusmånar · neptunmånar · plutomånar · erismånen
smålekamar:   meteoroidar · asteroidar/ asteroidemånar ( asteroidebeltet) · kentaurar · TNO-ar ( kuiperbeltet/ den spreidde skiva) · kometar ( Oortskya)
Sjå òg himmellekamar, liste over lekamar i solsystemet, sorterte etter radius eller masse, og temasida om solsystemet

Sjå òg

Commons-logo.svg Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: Sola
Other Languages
norsk: Solen
svenska: Solen
dansk: Solen
адыгабзэ: Тыгъэ
Afrikaans: Son
Akan: Ewia
Alemannisch: Sonne
አማርኛ: ፀሐይ
Ænglisc: Sunne
Аҧсшәа: Амра
العربية: الشمس
aragonés: Sol
ܐܪܡܝܐ: ܫܡܫܐ
armãneashti: Soari
arpetan: Solely
অসমীয়া: সূৰ্য
asturianu: Sol
Atikamekw: Pisimw
Avañe'ẽ: Kuarahy
авар: Бакъ
Aymar aru: Willka
azərbaycanca: Günəş
تۆرکجه: گونش
বাংলা: সূর্য
Bahasa Banjar: Matahari
Bân-lâm-gú: Ji̍t-thâu
Basa Banyumasan: Srengenge
башҡортса: Ҡояш
беларуская: Сонца
беларуская (тарашкевіца)‎: Сонца
भोजपुरी: सुरुज
Bikol Central: Saldang
български: Слънце
Boarisch: Sun
བོད་ཡིག: ཉི་མ།
bosanski: Sunce
brezhoneg: Heol
буряад: Наран
català: Sol
Чӑвашла: Хĕвел
Cebuano: Adlaw
čeština: Slunce
chiShona: Zuva
chiTumbuka: Zuwa
corsu: Soli
Cymraeg: Haul
davvisámegiella: Beaivváš
Deitsch: Sunn
Deutsch: Sonne
ދިވެހިބަސް: އިރު
Diné bizaad: Jóhonaaʼéí
eesti: Päike
Ελληνικά: Ήλιος
emiliàn e rumagnòl: Såul
English: Sun
español: Sol
Esperanto: Suno
estremeñu: Sol
euskara: Eguzkia
فارسی: خورشید
Fiji Hindi: Suraj
føroyskt: Sólin
français: Soleil
Frysk: Sinne
Fulfulde: Naange
furlan: Soreli
Gaeilge: An Ghrian
Gaelg: Yn Ghrian
Gàidhlig: Grian
galego: Sol
贛語: 太陽
ગુજરાતી: સૂર્ય
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍃𐌿𐌽𐌽𐍉
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngit-tèu
хальмг: Нарн
한국어: 태양
Hausa: Rana
Hawaiʻi:
Հայերեն: Արեգակ
हिन्दी: सूर्य
hrvatski: Sunce
Ido: Suno
Ilokano: Init
Bahasa Indonesia: Matahari
interlingua: Sol
Interlingue: Sole
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᕿᓂᖅ
Iñupiak: Siqiñiq
Ирон: Хур
isiXhosa: UKat
isiZulu: Ilanga
íslenska: Sólin
italiano: Sole
עברית: השמש
Basa Jawa: Srengéngé
ಕನ್ನಡ: ಸೂರ್ಯ
Kapampangan: Aldo
къарачай-малкъар: Кюн
ქართული: მზე
kaszëbsczi: Słuńce
қазақша: Күн (жұлдыз)
kernowek: Howl
Kiswahili: Jua
коми: Шонді
Kongo: Ntangu
Kreyòl ayisyen: Solèy
Kurdî: Roj (stêrk)
Кыргызча: Күн
Ladino: Sol
лезги: Рагъ
latgaļu: Saule
Latina: Sol
latviešu: Saule
Lëtzebuergesch: Sonn
lietuvių: Saulė
Ligure:
Limburgs: Zon
lingála: Mói
Livvinkarjala: Päiväine
la .lojban.: solri
lumbaart: Suu
magyar: Nap
मैथिली: सूर्य
македонски: Сонце
Malagasy: Masoandro
മലയാളം: സൂര്യൻ
Malti: Xemx
मराठी: सूर्य
მარგალური: ბჟა
مصرى: الشمس
مازِرونی: خورشید
Bahasa Melayu: Matahari
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nĭk-tàu
Mirandés: Sol
мокшень: Шись
монгол: Нар
မြန်မာဘာသာ: နေ
Nāhuatl: Tōnatiuh
Dorerin Naoero: Ekwan
Nederlands: Zon
Nedersaksies: Zunne
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᒌᔑᑳᐅᐲᓯᒽ
नेपाली: सूर्य
नेपाल भाषा: सूर्द्य
日本語: 太陽
Napulitano: Sole
нохчийн: Малх
Nordfriisk: San
Nouormand: Solé
Novial: Sune
occitan: Soleu
ଓଡ଼ିଆ: ସୂର୍ଯ୍ୟ
oʻzbekcha/ўзбекча: Quyosh
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੂਰਜ
Pälzisch: Sunn
پنجابی: سورج
Papiamentu: Solo
پښتو: لمر
Patois: Son
Перем Коми: Шонді
ភាសាខ្មែរ: ព្រះអាទិត្យ
Picard: Solel
Piemontèis: Sol
Tok Pisin: San
Plattdüütsch: Sünn
polski: Słońce
Ποντιακά: Ήλος
português: Sol
Qaraqalpaqsha: Quyash
qırımtatarca: Küneş
Ripoarisch: Sunn
română: Soare
Romani: Kham
rumantsch: Sulegl
Runa Simi: Inti
русиньскый: Сонце
русский: Солнце
саха тыла: Күн (сулус)
संस्कृतम्: सूर्यः
sardu: Sole
Scots: Sun
Seeltersk: Sunne
shqip: Dielli
sicilianu: Suli
සිංහල: හිරු
Simple English: Sun
سنڌي: سج
slovenčina: Slnko
slovenščina: Sonce
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Слъньцє
ślůnski: Słůńce
Soomaaliga: Qorax
کوردی: خۆر
српски / srpski: Сунце
srpskohrvatski / српскохрватски: Sunce
Basa Sunda: Panonpoé
suomi: Aurinko
Taqbaylit: Iṭij
татарча/tatarça: Кояш
తెలుగు: సూర్యుడు
тоҷикӣ: Офтоб
ᏣᎳᎩ: ᏅᏓ
Tsetsêhestâhese: Éše'he
ತುಳು: ಸೂರ್ಯ
Türkçe: Güneş
Türkmençe: Gün (ýyldyz)
Twi: Ewia
тыва дыл: Хүн (сылдыс)
удмурт: Шунды
українська: Сонце
اردو: سورج
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قۇياش
Vahcuengh: Daengngoenz
vèneto: Sołe
vepsän kel’: Päiväine
Tiếng Việt: Mặt Trời
Volapük: Sol
Võro: Päiv
walon: Solea
文言:
West-Vlams: Zunne
Wolof: Jant
吴语: 太陽
ייִדיש: זון
Yorùbá: Òrùn
粵語: 太陽
Zazaki: Tici
Zeêuws: Zunne
žemaitėška: Saulė
中文: 太阳
डोटेली: सूर्य
Kabɩyɛ: Wɩsɩ