Pesah

Ein mann held to maṣṣót (flatbrød, usyra brød). Illustrasjon frå København-haggadáen — eit illustrert manuskript frå 1739.
Barn i Israel marker pesah.

Pesaḥ (hebraisk פֶּסַח [pɛsaḥ]), òg skrive Pesach, eller jødisk påske er den første av dei tre jødiske valfartsfestane og blir markert i sju eller åtte dagar frå den 15. nisán. Ein rører ikkje vanlege korn- og brødvarer i alle dei sju eller åtte dagane pesah varar.

Den første kvelden, og oftast òg den andre, held ein eit spesielt påskemåltid med symbolske matrettar som karpás (selleri eller andre grønsaker), maṣṣót (flatbrød), marór (bitre urter), lammebein, eit grilla egg og sausen ḥaróset — ein saus som skal minna om mørtelen dei israelittiske slavane brukte i Egypt. Kvar person drikk fire glas vin eller druejus. Med bakgrunn i desse matrettane og andre rituelle handlingar les ein Haggadá sjel pesaḥ (påskeforteljinga) om utgangen av Egypt.

Bakgrunn

Ei side frå Kaufmann-haggadáen, eit sefardisk manuskript frå sist på 1300-talet.

Ordet pesaḥ

Sjølve ordet «pesaḥ», som òg finst innlånt til norsk gjennom gresk i forma «påske» er avleidd av den hebraiske ordrota פסח P-S-Ḥ som tyder ‘passere’. Vi les i 2. mosebok at da Gud lova israelittane å gjera dei frie, sa Gud at alle dei førstefødde i Egypt skulle døy. Men israelsborna skulle setja eit merke av lammeblod på dørkarmane sine, וראיתי את־הדם ופסחתי עליכם [vərā’ītī et-haddām, ufāsaḥtī ʕălēxem] «og Eg vil sjå blodet, og Eg vil gå forbi dykk». (2. mos.) 12:13)

Opphavet åt pesaḥ

Sjølv om termen «pesaḥ» ikkje er nemnd før 2. mosebok, er det mykje som tyder på at høgtida har tidlegare røter. Frå jødisk teologisk perspektiv har det vore peikt på at ordet maṣṣá finst allereie i 1. mos. 19:3, der Lot vart vitja av to englar: «Og han laga åt dei eit gilde, og maṣṣót baka han, og dei åt.» Maimonides kommenterer til dette: פסח היה «det var pesaḥ». Andre vil derimot seie at det avgjerande i denne situasjonen var at den uventa vitjinga gjorde at han ikkje hadde tid til å laga vanleg brød, men laut laga maṣṣót (flatbrød) i staden, sidan dette er snøggare å baka.

Mange trekk i pesaḥfeiringa tyder på at denne høgtida har delar av opphavet sitt i ein innhaustingsfest. Blant desse trekka kan nemnast etinga av det usyra brødet, ei markering av den nye kornavlinga. Frå andre dagen av pesaḥ og i dei 49 dagane fram til sjabu‘ót (vekefesten eller pinsa) tel ein ‘ómer, dvs. ‘kornband’, til minne om korleis den nye byggavlinga vart brakt åt Tempelet i Jerusalem for ofring.

Av noko nyare dato er historia om utgangen av Egypt: Ein feirar at Gud med hjelp av Moses og Aron førte israelittane ut av Egypt med mange teikn og under, at den siste av dei ti landeplagene ikkje ramma israelittane fordi dei ofra eit lam og smurde eit merke av blodet på dørkarmane, at oppbrotet skjedde så snøgt at deigane ikkje vann å heva seg, slik at ein laut eta det usyra brødet, og endeleg at israelittane fekk ToráenSinaifjellet.

Other Languages
norsk: Pesach
svenska: Pesach
dansk: Pesach
Alemannisch: Pessach
asturianu: Pésaj
башҡортса: Песах
беларуская: Песах
беларуская (тарашкевіца)‎: Пэсах
български: Пасха
Boarisch: Pessach
bosanski: Pesah
català: Péssah
Cebuano: Pesaḥ
čeština: Pesach
Deutsch: Pessach
English: Passover
español: Pésaj
Esperanto: Pesaĥo
euskara: Pessah
فارسی: پسح
français: Pessa'h
galego: Pessach
한국어: 유월절
hrvatski: Pasha
Bahasa Indonesia: Paskah Yahudi
italiano: Pesach
עברית: פסח
ქართული: ფესახი
Ladino: Pesah
latviešu: Pesahs
lietuvių: Pascha
magyar: Pészah
македонски: Пасха
Malagasy: Paska jiosy
მარგალური: ფესახი
Bahasa Melayu: Paskah Yahudi
Nederlands: Pesach
日本語: 過越
پنجابی: پیساخ
ភាសាខ្មែរ: បុណ្យរំលង
polski: Pesach
português: Pessach
română: Pesah
русский: Песах
Scots: Passower
Simple English: Passover
slovenčina: Pesach
slovenščina: Pasha
српски / srpski: Пасха
srpskohrvatski / српскохрватски: Pasha
suomi: Pesah
Tagalog: Pesaḥ
தமிழ்: பாஸ்கா
ไทย: ปัสคา
українська: Песах
اردو: عید فسح
Tiếng Việt: Lễ Vượt Qua
ייִדיש: פסח
Zazaki: Pesax
中文: 逾越節