Monarki

Ulike styresett

Lista er sortert alfabetisk.

Undersåttar lovspriser kong Vaclav II av Böhmen i denne illustrasjonen frå Codex Manesse frå 1300-talet.

Monarki kjem frå gresk, og betyr eine-styre, det vil seie at éin monark styrer over eit land.

Monarken har i dei fleste land hatt titlar som konge, dronning, keisar, eller keisarinne. Monarkar har i praksis sjeldan styrt aleine, men delt makta si med adelen, sine eigne embetsmenn eller ei folkevald nasjonalforsamling.

I Danmark-Noreg var kongen i prinsippet eineveldig frå 1660 til 1814. Sidan da har vi hatt eit konstitusjonelt monarki, der makta til kongen er blitt gradvis minska. Særleg skjedde dette da parlamentarismen blei innført i Noreg i 1884. Den svensk-norske felleskongen kunne frå da av ikkje utnemne kven han ville til den norske regjeringa. Etter 1905 har Noreg hatt eigen monark. Dette skjedde etter ei folkerøysting der ca 75 % røysta for monarki og ca 25 % for republikk.

I Politikken av Aristoteles er monarki nemninga på det gode kongedømet, det er det styresettet der éin person styrer ein bystat med alle i staten sitt beste for auga.

Kritikk av monarkiet

Monarki er grunnleggande udemokratisk og i mange land med monarki finst det grupper og/eller politiske parti som ynskjer å fjerna monarkiet. Det er òg tilfellet i Noreg [1][2]. Det er framleis solid fleirtal for monarki i Noreg.[3][4]

Other Languages
norsk: Monarki
svenska: Monarki
dansk: Monarki
Afrikaans: Monargie
Alemannisch: Monarchie
العربية: ملكية
aragonés: Monarquía
ܐܪܡܝܐ: ܡܠܟܘܬܐ
asturianu: Monarquía
Avañe'ẽ: Porokuái peteĩme
azərbaycanca: Monarxiya
تۆرکجه: شاهلیق
Bân-lâm-gú: Kun-chú-chè
башҡортса: Монархия
беларуская: Манархія
беларуская (тарашкевіца)‎: Манархія
български: Монархия
Boarisch: Monarchie
བོད་ཡིག: རྒྱལ་སྲིད།
bosanski: Monarhija
brezhoneg: Unpenniezh
català: Monarquia
Чӑвашла: Монархи
čeština: Monarchie
Cymraeg: Brenhiniaeth
Deutsch: Monarchie
eesti: Monarhia
Ελληνικά: Μοναρχία
English: Monarchy
español: Monarquía
Esperanto: Monarkio
euskara: Monarkia
فارسی: پادشاهی
Fiji Hindi: Rajshahi
føroyskt: Kongsveldi
français: Monarchie
Frysk: Monargy
Gaeilge: Monarcacht
galego: Monarquía
客家語/Hak-kâ-ngî: Kiûn-chú-chṳ
хальмг: Хаани йосн
한국어: 군주제
हिन्दी: राजतन्त्र
hornjoserbsce: Monarchija
hrvatski: Monarhija
Ilokano: Monarkia
Bahasa Indonesia: Monarki
interlingua: Monarchia
Ирон: Монархи
íslenska: Konungsríki
italiano: Monarchia
עברית: מונרכיה
Basa Jawa: Monarki
къарачай-малкъар: Монархия
ქართული: მონარქია
қазақша: Монархия
Kiswahili: Ufalme
kurdî: Keyîtî
Кыргызча: Монархия
Ladino: Monarkiya
Latina: Monarchia
latviešu: Monarhija
Lëtzebuergesch: Monarchie
lietuvių: Monarchija
Limburgs: Monarchie
lumbaart: Monarchia
magyar: Monarchia
македонски: Монархија
മലയാളം: രാജവാഴ്ച
मराठी: राजेशाही
მარგალური: მონარქია
مصرى: ملكيه
Bahasa Melayu: Pemerintahan beraja
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gŭng-cuō-cié-dô
Mirandés: Monarquie
монгол: Хаант засаг
မြန်မာဘာသာ: သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်
Nederlands: Monarchie
Nedersaksies: Monaarchie
नेपाल भाषा: राजतन्त्र
日本語: 君主制
нохчийн: Монархи
occitan: Monarquia
oʻzbekcha/ўзбекча: Monarxiya
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ
Pälzisch: Monarchie
پنجابی: بادشآئی
Patois: Manaaki
Piemontèis: Monarchìa
Plattdüütsch: Monarkie
polski: Monarchia
português: Monarquia
qırımtatarca: Monarhiya
română: Monarhie
rumantsch: Monarchia
Runa Simi: Sapan kallpay
русиньскый: Монархія
русский: Монархия
саха тыла: Монархия
sardu: Monarchia
Scots: Monarchy
shqip: Monarkia
sicilianu: Munarchìa
Simple English: Monarchy
SiSwati: Bukhosi
slovenčina: Monarchia
slovenščina: Monarhija
کوردی: پاشایەتی
српски / srpski: Монархија
srpskohrvatski / српскохрватски: Monarhija
suomi: Monarkia
Tagalog: Monarkiya
татарча/tatarça: Монархия
తెలుగు: రాచరికం
тоҷикӣ: Подшоҳӣ
Türkçe: Monarşi
українська: Монархія
اردو: بادشاہت
vèneto: Monarchìa
Tiếng Việt: Chế độ quân chủ
Võro: Monarhia
West-Vlams: Monarchie
Winaray: Monarkyá
ייִדיש: קעניגרייך
Yorùbá: Àdájọba
粵語: 君主制
Zazaki: Monarşiye
žemaitėška: Muonarkėjė
中文: 君主制