Mandsjuar

Baturu Zhanyinbao, ei av Qianlong-keisaren sine livvakter (1760).

Mandsjuar er eit tungusisk folk i Mandsjuria i det nordaustlege Kina, ein av Kinas 55 erkjende minoritetar. Dei tel om lag 10 millionar menneske (2000). Deira tradisjonelle språk er mandsjuisk, men i dag nyttar berre nokre titalt dette språket. Mandsjuane overvann Ming-dynastiet på 1600-talet, tok makta over Kina og innleia Qing-dynastiet i 1644. Dynastiet bestod til revolusjonen i 1911 styrta keisardømmmet.

Mandsjuane var mellom dei opphavlege innbyggarane i Mandsjuria og høyrer til den mandsju-tungusiske greina av den altaiske folke- og språkstamma. Mandsjuspråket var under Qing-dynastiet det offisielle språket for hoffet og den høgre administrasjonens i det keisarlege Kina. Alle embetsmenn måtte kunne mandsjuspråket, men dette gjekk likevel gradvis ut av bruk til fordel for mandarin. Mandsjuane såg på det tungusiske jursjenfolket som sine eldste forfedrar. Etter kinesiske kjelder budde jusjentidleg på 900-talet mellom elvane Amur i nord og Sungari i vest, og var då underordna khitanarane, eit folk som truleg òg var av tungusisk opphav.

I 1114 vann jursjenfolket sjølvstende og erobra under hovdingen Aguda og hans dynasti, «Jin» (gull), og deretter heile det store khitanriket (heile austre Sentralasia og ein del av Nord-Kina) samt andre delar av Kina, med sjølve hovudstaden Nanjing. Etter Djengis Khan erobra Kina i 1215, vende ettermennene hans seg mot jursjenfolket. Jin-dynastiet vart styrta i 1234, og jursjenstammene vart trengt nordover til Liaodong, sør i det seinare Mandsjuria.

Tidleg på 1600-talet kom det opp ein hovding, Nurhaci, mandsjuarane sin nasjonalhelt. Han samla om seg fleire andre nærslekta stammer under det felles navnet mandsju og gjorde seg i 1616 uavhengig av Ming-dynastiet i Kina. Etterfølgjarane hans tok Beijing i 1644 og gjorde sjuårige Shunzi til keisar. Kort tid etter var heile det kinesiske riket erobra av mandsjuane sitt dynasti Qing, som bestod til 1911.

Størstedelen av mandsjuane var for det meste eit bufast, jordbruks- og handverksorientert folk. Dei gjekk over til buddhismen. Berre nokre få nordlege stammer, solonar, daurar og andre, heldt fast ved si gamle sjamanisme og sitt nomadiske levesett. Militært sett var mandsjuane inndelt i åtte banner.

Etter revolusjonen i 1911 mista mandsjuane si særstilling som privilegert gruppe og vart utsett for eit hardt assimilasjonstrykk.

Bakgrunnsstoff

Other Languages
norsk: Mandsjuer
svenska: Manchuer
dansk: Manchuere
Afrikaans: Mantsjoes
العربية: مانشو (قومية)
aragonés: Manchús
azərbaycanca: Mancurlar
تۆرکجه: مانجور‌لار
Bân-lâm-gú: Boán-chiu-cho̍k
беларуская: Маньчжуры
български: Манджури
català: Manxús
čeština: Mandžuové
Deutsch: Mandschu
dolnoserbski: Mandžu (lud)
eesti: Mandžud
Ελληνικά: Μαντσού
English: Manchu people
español: Manchú
Esperanto: Manĉuroj
euskara: Mantxu
فارسی: منچو
français: Mandchous
Gaeilge: Manchúraigh
galego: Pobo manchú
客家語/Hak-kâ-ngî: Mân-chû-chhu̍k
한국어: 만주족
հայերեն: Մանջուրներ
हिन्दी: मांचु लोग
hrvatski: Mandžurci
Bahasa Indonesia: Suku Manchu
italiano: Manciù
Basa Jawa: Wong Manchu
қазақша: Маньчжурлар
Кыргызча: Манжурлар
latviešu: Mandžūri
lietuvių: Mandžiūrai
magyar: Mandzsuk
Bahasa Melayu: Orang Manchu
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Muāng-cŭk
Nederlands: Mantsjoes
नेपाली: मन्जु
日本語: 満州民族
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ
پنجابی: مانچو
polski: Mandżurowie
português: Manchus
русский: Маньчжуры
Simple English: Manchu
slovenčina: Mandžuovia
ślůnski: Mandżury
српски / srpski: Mandžurci
srpskohrvatski / српскохрватски: Mandžurci
suomi: Mantšut
Türkçe: Mançular
українська: Маньчжури
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: مانجۇ مىللىتى
Tiếng Việt: Người Mãn
文言: 滿洲族
吴语: 满族
粵語: 滿族
中文: 满族