Månen

[]
Månen
Månen sett frå Jorda
Månen sett frå Jorda
Baneparametrar
Store halvakse384 400 km
(0,0026 AE)
Banens omkrins2 413 402 km
(0,016 AE)
Eksentrisitet0,0554
Perigeum363 104 km
(0,0024 AE)
Apogeum405 696 km
(0,0027 AE)
Omløpsperiode27,321661 døgn
(27 d 7 t 43,2 min)
Synodisk periode29,530588 d
(29 d 12 t 44,0 min)
Gjennomsnittleg banefart1,022 km/s
Maks. banefart1,082 km/s
Min. banefart0,968 km/s
Banehellingvarierer mellom
28,60° og 18,30°
(5,145396° til ekliptikken)
Er ein naturleg satellitt tilJorda
Fysiske eigenskapar
Diameter ved ekvator3 476,2 km [1]
(0,273 av Jordas)
Diameter over polane3 472,0 km
(0,273 av Jordas)
Flattryktheit0,0012
Overflateareal3,793·107 km2
(0,074 av Jordas)
Volum2,197·1010 km3
(0,020 av Jordas)
Masse7,347673·1022 kg
(0,0123 av Jordas)
Snitt tettleik3,344 g/cm3
Ekvatorial tyngdekraft1,622 m/s2
(0,1654 g)
Unnsleppingsfart2,38 km/s
Rotasjonsperiode27,321661 døgn
(bunden rotasjon)
Rotasjonsfart16,655 km/h
(ved ekvator)
Aksehellingvariere mellom
3,60° og 6,69°
(1,5424° til ekliptikken)
Rektasensjon
av nordpolen
266,8577°
(17 t 47 min 26 s)
Deklinasjon65,6411°
Albedo (refleksjonsevne)0,12
Storleiksklasse-12,74
Overflatetemp.
 min  snitt  maks 
 40 K  250 K  396 K 
Skorpesamansetting
Oksygen43%
Silisium21%
Aluminium10%
Kalsium9%
Jern9%
Magnesium5%
Titan2%
Nikkel0,6%
Natrium0,3%
Krom0,2%
Kalium0,1%
Mangan0,1%
Svovel0,1%
Fosfor500 ppm
Karbon100 ppm
Nitrogen100 ppm
Hydrogen50 ppm
Helium20 ppm
Atmosfærisk samansetting
Atmosfærisk trykk3·10-13kPa
Helium25%
Neon25%
Hydrogen23%
Argon20%
Metanspor
Ammoniakkspor
Karbondioksidspor

Månen er den naturlege satellitten til jorda, synleg frå alle stader på jorda. Han er 3 476,2 km i diameter, om lag ¼ av Jorda. Dette er ein uvanleg stor satellitt/planet-proporsjon, og gjer at Månen har merkbar påverknad på rørsla til Jorda, og ikkje minst på tidevatnet i havet.

Den tida Månen brukar på eitt omløp rundt jorda, er konstant (29 ½ døger), og dette har menneskje til alle tider brukt som ein praktisk målestokk for tidsrekning. Ordet månad er difor direkte avleidd av «måne». Månen har også gjeve namn til mellom anna måndag, månesjuke og menstruasjon. Han er viktig i fleire religionar, både som guddom (til dømes den norrøne guden Måne) og teikn (til dømes for islam og hindukalenderar).

Middelavstanden frå sentrum av månen til sentrum av jorda er 384 403 km. Mellom 1969 og 1972 vart det frå USA sendt fleire romskip med amerikanske astronautar til månen. 20. juli 1969 vart Neil Armstrong og Buzz Aldrin dei første menneska på månen.

Other Languages
norsk: Månen
svenska: Månen
dansk: Månen
Адыгэбзэ: Мазэ
Afrikaans: Maan
Alemannisch: Mond
አማርኛ: ጨረቃ
Ænglisc: Mōna
Аҧсшәа: Амза
العربية: القمر
aragonés: Luna
ܐܪܡܝܐ: ܣܗܪܐ
armãneashti: Lunâ
arpetan: Lena
অসমীয়া: চন্দ্ৰ
asturianu: Lluna
Avañe'ẽ: Jasy
azərbaycanca: Ay
تۆرکجه: آی
বাংলা: চাঁদ
Bân-lâm-gú: Goe̍h-niû
башҡортса: Ай (юлдаш)
беларуская (тарашкевіца)‎: Месяц (спадарожнік)
भोजपुरी: चंद्रमा
български: Луна
Boarisch: Mond
བོད་ཡིག: ཟླ་བ།
brezhoneg: Loar
буряад: Һара
català: Lluna
čeština: Měsíc
corsu: Luna
Cymraeg: Lleuad
davvisámegiella: Mánnu
Deutsch: Mond
ދިވެހިބަސް: ހަނދު
Diné bizaad: Ooljééʼ
eesti: Kuu
Ελληνικά: Σελήνη
emiliàn e rumagnòl: Lónna
English: Moon
español: Luna
Esperanto: Luno
estremeñu: Luna
euskara: Ilargia
فارسی: ماه
Fiji Hindi: Chandarma
føroyskt: Mánin
français: Lune
Fulfulde: Lewru
furlan: Lune
Gaeilge: An Ghealach
Gaelg: Yn Eayst
Gàidhlig: Gealach
galego: Lúa
贛語: 月光
ગુજરાતી: ચંદ્ર
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngie̍t-khiù
한국어:
Hausa: Wata
Hawaiʻi: Mahina
Հայերեն: Լուսին
हिन्दी: चन्द्रमा
hornjoserbsce: Měsačk
hrvatski: Mjesec
Ido: Luno
Ilokano: Bulan
Bahasa Indonesia: Bulan
interlingua: Luna
Interlingue: Lune
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑕᖅᑭᖅ
isiZulu: Inyanga
íslenska: Tunglið
italiano: Luna
עברית: הירח
Basa Jawa: Rembulan
kalaallisut: Qaammat
ಕನ್ನಡ: ಚಂದ್ರ
Kapampangan: Bulan
ქართული: მთვარე
कॉशुर / کٲشُر: ज़ून
kaszëbsczi: Miesądz
қазақша: Ай (серік)
kernowek: Loor
коми: Тӧлысь
Kreyòl ayisyen: Lalin
kurdî: Heyv
Кыргызча: Ай
Ladino: Luna
лезги: Варз
Latina: Luna
latviešu: Mēness
Lëtzebuergesch: Äerdmound
lietuvių: Mėnulis
Ligure: Lunn-a
Limburgs: Maon
la .lojban.: lunra
lumbaart: Lüna
magyar: Hold
македонски: Месечина
Malagasy: Volana
മലയാളം: ചന്ദ്രൻ
Malti: Qamar
मराठी: चंद्र
მარგალური: თუთა (ალმაშარე)
مصرى: قمر
Bahasa Melayu: Bulan (satelit)
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguŏk-giù
Mirandés: Luna
мокшень: Ков
монгол: Сар
မြန်မာဘာသာ: လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)
Nāhuatl: Metztli
Dorerin Naoero: Maraman
Nederlands: Maan
Nedersaksies: Maone (eerde)
नेपाली: चन्द्रमा
नेपाल भाषा: तिमिला
日本語:
Napulitano: Luna
Nordfriisk: Moune
Nouormand: Leune
Novial: Lune
ꆇꉙ:
occitan: Luna
ଓଡ଼ିଆ: ଜହ୍ନ
oʻzbekcha/ўзбекча: Oy
ਪੰਜਾਬੀ: ਚੰਦਰਮਾ
پنجابی: چن
پښتو: سپوږمۍ
Patois: Muun
Перем Коми: Тӧлісь
ភាសាខ្មែរ: ព្រះច័ន្ទ
Piemontèis: Lun-a
Plattdüütsch: Maand (Eer)
polski: Księżyc
Ποντιακά: Φέγγος
português: Lua
Qaraqalpaqsha: Ay
qırımtatarca: Ay (kök cismi)
Ripoarisch: Moond (Ääd)
română: Luna
rumantsch: Glina
Runa Simi: Killa
русиньскый: Місяць (сателіт)
русский: Луна
саха тыла: Ый
संस्कृतम्: चन्द्रः
sardu: Luna
Scots: Muin
Seeltersk: Moune
shqip: Hëna
sicilianu: Luna
Simple English: Moon
سنڌي: چنڊ
slovenčina: Mesiac
slovenščina: Luna
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Мѣсѧць
ślůnski: Mjeśůnczek
Soomaaliga: Bil
کوردی: مانگ
српски / srpski: Месец
srpskohrvatski / српскохрватски: Mjesec
Basa Sunda: Bulan (satelit)
suomi: Kuu
தமிழ்: நிலா
Taqbaylit: Ayyur (itri)
татарча/tatarça: Ай (иярчен)
తెలుగు: చంద్రుడు
тоҷикӣ: Моҳтоб
Tsetsêhestâhese: Taa'é-eše'he
ತುಳು: ಚಂದ್ರೆ
Türkçe: Ay
Türkmençe: Aý (hemra)
тыва дыл: Ай
українська: Місяць (супутник)
اردو: چاند
Vahcuengh: Ronghndwen
vèneto: Łuna
vepsän kel’: Kudmaine
Tiếng Việt: Mặt Trăng
Volapük: Mun
Võro: Kuu
walon: Lune
文言:
West-Vlams: Moane
吴语: 月球
ייִדיש: לבנה
Yorùbá: Òṣùpá
粵語: 月光
Zeêuws: Maen (Aerde)
žemaitėška: Mienolis
中文: 月球
डोटेली: चन्द्रमा
ГӀалгӀай: Бутт (новкъар)
Kabɩyɛ: Fenaɣ
Lingua Franca Nova: Luna