Jordskokk

Jordskokk
Jordskokk
Jordskokk
Status
Status i verda: LC Livskraftig
Systematikk
Rike: Plante Plantae
Orden: Korgplanteordenen Asterales
Familie: Korgplantefamilien Asteraceae
Underfamilie: Asteroideae
Overstamme: Helianthodae
Stamme: Heliantheae
Slekt: Helianthus
Art: Jordskokk H. H.
Vitskapleg namn
Helianthus H. tuberosus

Jordskokk ( lat. Helianthus tuberosus) er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Planta kjem frå Nord-Amerika og blir dyrka for rotknollane.

Planta blir normalt frå 1,5 til 3 meter høg og har 5 til 10 cm breie, gule blomar.

Planta blir svært høg.
Foto: Kjetil Lenes

Knollane er ujamne og liknar litt på store ingefærrøter. I motsetnad til dei fleste andre knollar inneheld dei ikkje karbohydratet stive, men inulin (må ikkje forvekslast med insulin). Difor er jordskokk ei viktig kjelde for industriell framstilling av fruktose. Det gjer òg at dei lett blir til mos ved koking og at nokre lett får tarmgass av dei.

Historie

Jordskokken blei dyrka av urfolk i Nord-Amerika. Europearane oppdaga han då den franske oppdagaren Samuel de Champlain fann dyrka jordskokk ved Cape Cod i 1605. Knollane har vore viktig i nokre europeiske samfunn som dyrefôr og som menneskeføde. Planta vart i stor grad konkurrert ut av potetene da dei kom ut på 1700-talet.

Pyramidespel i USA i 1980-åra

I 1980-åra, vart jordskokken berykta i Midtvesten i USA då frøa vart nytta i eit pyramidespel. Det var ein liten marknad for frukta i den delen av USA på den tida, men bøndene fekk forsikringar om at det snart ville kome ein større etterspurnad. Dei som tente på dette var berre dei opphavlege distributørane og dei første bøndene (som selde sine frø til neste nivå av pyramiden). Mange av gardane som hadde store avlingar vart ruinerte.

Other Languages
norsk: Jordskokk
dansk: Jordskok
беларуская: Тапінамбур
беларуская (тарашкевіца)‎: Тапінамбур
català: Nyàmera
Чӑвашла: Топинамбур
Deutsch: Topinambur
dolnoserbski: Topinambur
eesti: Maapirn
Esperanto: Terpiro
euskara: Topinanbu
français: Topinambour
한국어: 뚱딴지
Հայերեն: Գետնախնձոր
hornjoserbsce: Topinambur
hrvatski: Čičoka
íslenska: Ætifífill
ქართული: მიწავაშლა
қазақша: Жер алмұрты
Kurdî: Sêvarxin
македонски: Чичока
Nederlands: Aardpeer
日本語: キクイモ
română: Topinambur
русский: Топинамбур
Simple English: Jerusalem artichoke
slovenščina: Topinambur
srpskohrvatski / српскохрватски: Čičoka
Türkçe: Yerelması
тыва дыл: Топинамбур
українська: Топінамбур
vèneto: Topinanbur
Tiếng Việt: Cúc vu
粵語: 菊芋
中文: 洋姜