Boris Jeltsin

Boris Jeltsin

Boris Nikolajevitsj Jeltsin (russisk Борис Николаевич Ельцин), (1. februar 193123. april 2007), var ein russisk politikar. Han var den første presidenten i den uavhengige russiske føderasjonen, frå 1991 til 1999. Han var gift med Naina Iosifovna Jeltsina, dei har to døtrer.

Boris Jeltsin vart fødd i ein bondefamilie i landsbyen Butka i Sverdlovsk oblast. Faren, Nikolaj Jeltsin, vart dømt for anti-sovjetisk agitasjon i 1934 og sat i gulag i tre år. Frå 1950 til 1955 studerte han ved Ural polytekniske institutt i Sverdlovsk og vart uteksaminert som bygningsingeniør.

I 1961 vart han medlem i kommunistpartiet. I 1968 kom han med i provins-komiteen i Sverdlovsk og i 1976 vart han førstesekretær i kommunistpartiet i Sverdlovsk provins. I 1978 fekk han sitt første nasjonale verv då han kom med i det øvste Sovjet - Sovjetunionen sitt parlament. Mikhail Gorbatsjov peika han ut som medlem av politbyrået - det øvste organet i kommunistpartiet, og frå 1985 til 1987 var han førstesekretær i Moskva bykomite - tilsvarande borgarmeister i Moskva. Han rauk så uklar med Gorbatsjov, og mista leiarstillingane sine.

I mars 1989 vart det for første gong halde demokratiske val til eit nytt parlament - Kongressen av folkedeputerte. Jeltsin vart vald inn og fekk plass i det øvste Sovjet. I juli 1990 melde han seg ut av kommunistpartiet. 12. juni 1991 vann han det første demokratiske presidentvalet i den russiske føderasjonen, som då var den største Sovjetrepublikken i Sovjetunionen, med 57 % av røystene. I august same år leia han motstanden mot eit gamal-kommunistisk kuppforsøk mot Gorbatsjov, som var Sovjetunionen sin president. Biletet av Jeltsin som stilte seg opp på ei stridsvogn utanfor den russiske parlamentsbygningen (det kvite huset) gjekk verda rundt. Då kuppet var slått ned, stod Jeltsin att som Sovjetunionens mektigaste mann.

I november skreiv han ut eit dekret som forbaud kommunistpartiet i den russiske føderasjonen. 8. desember 1991 møtte han presidentane i Ukraina og Kviterussland i Belovezjskaja Pusjtsja i Kviterussland. Her erklærte dei tre presidentane at Sovjetunionen var oppløyst, og at det frivillige Samveldet av uavhengige statar var oppretta i staden. Som eit resultat av dette gjekk Gorbatsjov av som president i Sovjetunionen 25. desember, og Sovjetunionen slutta å eksistere.

Jeltsin var mannen som brakte marknadsøkonomien til Russland, ei reform som førte til kaotiske økonomiske tilstandar og plyndring av statlege eigendommar som russisk økonomi enno slit med. Medan forgjengaren hans, Gorbatsjov, hadde gjort seg upopulær på politikken for å avgrense alkoholbruken, var det populært blant folk at Jeltsin hadde eit meir folkeleg tilhøve til alkoholen.

I 1996 vart han attvald som russisk president. I andre valrunde 3. juli fekk han 53,8 % av røystene.

31. desember 1999 gjekk han av som president, før perioden hans var over. Som den russiske grunnlova føreskriv vart han etterfylgd av statsministeren, Vladimir Putin.

  • kjelder

Kjelder

Spire Denne samfunnsartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å .
Other Languages
svenska: Boris Jeltsin
Afrikaans: Boris Jeltsin
العربية: بوريس يلتسن
aragonés: Boris Yeltsin
asturianu: Borís Yeltsin
Aymar aru: Boris Yeltsin
azərbaycanca: Boris Yeltsin
Bân-lâm-gú: Boris Yeltsin
беларуская (тарашкевіца)‎: Барыс Ельцын
Bikol Central: Boris Yeltsin
български: Борис Елцин
bosanski: Boris Jeljcin
brezhoneg: Boris Yeltsin
čeština: Boris Jelcin
Cymraeg: Boris Yeltsin
davvisámegiella: Boris Jeltsin
English: Boris Yeltsin
español: Borís Yeltsin
Esperanto: Boris Jelcin
euskara: Boris Jeltsin
français: Boris Eltsine
Gaeilge: Boris Yeltsin
galego: Boris Eltsin
한국어: 보리스 옐친
Հայերեն: Բորիս Ելցին
hrvatski: Boris Jeljcin
Bahasa Indonesia: Boris Yeltsin
íslenska: Boris Jeltsín
Basa Jawa: Boris Yeltsin
ქართული: ბორის ელცინი
Kiswahili: Boris Yeltsin
latviešu: Boriss Jeļcins
lietuvių: Borisas Jelcinas
македонски: Борис Елцин
Malagasy: Boris Yeltsin
მარგალური: ბორის ელცინი
Bahasa Melayu: Boris Yeltsin
Baso Minangkabau: Boris Yeltsin
Nederlands: Boris Jeltsin
नेपाल भाषा: बोरिस येल्सिन
oʻzbekcha/ўзбекча: Boris Yeltsin
پنجابی: بورس یلسن
polski: Borys Jelcyn
português: Boris Iéltsin
română: Boris Elțîn
Runa Simi: Boris Yeltsin
sicilianu: Boris Eltsin
Simple English: Boris Yeltsin
slovenščina: Boris Jelcin
ślůnski: Boris Jelcin
српски / srpski: Борис Јељцин
srpskohrvatski / српскохрватски: Boris Jeljcin
татарча/tatarça: Борис Ельцин
Türkçe: Boris Yeltsin
vepsän kel’: Jel'cin Boris
Winaray: Boris Yeltsin
Yorùbá: Boris Yeltsin
粵語: 葉利欽
žemaitėška: Borisos Jelcins