Vulkaan

Zie artikelVoor het gelijknamige motorfietsmerk, zie Vulkaan (motorfiets).
Augustine-vulkaan in Alaska, opname januari 2006
Uitbarsting van Stromboli in 1980
Gasemissie uit de slapende vulkaan van de Flegreïsche velden bij Napels, augustus 2003
Vulkaan in het Becharof National Wildlife Refuge in Alaska, Bron: U.S. Fish and Wildlife Service

Beluister

(info)

Een vulkaan is een opening in het oppervlak van een planeet waar gesmolten gesteente (magma), gas en brokstukken van vast gesteente (tefra) door naar buiten komen. Rond zulke openingen wordt vaak een berg gevormd en men sprak vroeger dan ook wel van een vuurspuwende berg. De momenten waarop materiaal door een vulkaan wordt uitgestoten worden uitbarstingen of erupties genoemd.

Op Aarde worden vulkanen vooral aangetroffen in gebieden waar tektonische platen aan elkaar grenzen, dus de plaatsen waar ook aardbevingen voorkomen. Een uitzondering hierop vormen hotspots. Dit zijn gebieden waar heet materiaal uit de mantel door de aardkorst heen naar boven komt.

Ook op andere steenachtige planeten en manen binnen ons zonnestelsel komen vulkanen voor. Zo zijn op de planeten Venus en Mars en de manen Io (Jupiter) en Triton (Neptunus) vele vulkanen waargenomen. Van de laatste twee wordt vermoed dat ze vloeibare stikstof of methaan uitstoten; het vulkanisme waarbij dit optreedt wordt cryovulkanisme genoemd.

De wetenschap waarbij vulkanen en aan vulkanisme gerelateerde verschijnselen worden bestudeerd heet vulkanologie.

Vulkanische vlakten, en ook geisers, warmwaterbronnen en kokende modderbronnen zijn verschijnselen die in de buurt van vulkanen kunnen worden aangetroffen, maar omdat ze geen uitgesproken reliëf kennen zijn het geen vulkanen. Ze ontstaan doordat de aardkorst in de buurt van vulkanen dunner is dan op andere plaatsen.

In andere talen
Afrikaans: Vulkaan
Alemannisch: Vulkan
አማርኛ: እሳተ ገሞራ
aragonés: Vulcán
Ænglisc: Fȳrbeorg
العربية: بركان
مصرى: بركان
অসমীয়া: আগ্নেয়গিৰি
asturianu: Volcán
azərbaycanca: Vulkan
تۆرکجه: یانارداغ
башҡортса: Вулкан
Boarisch: Vuikan
žemaitėška: Ognėkalnis
Bikol Central: Bulkan
беларуская: Вулкан
беларуская (тарашкевіца)‎: Вулькан
български: Вулкан
भोजपुरी: ज्वालामुखी
Bislama: Volkeno
བོད་ཡིག: མེ་རི།
brezhoneg: Menez-tan
bosanski: Vulkan
буряад: Галта уула
català: Volcà
کوردی: گڕکان
corsu: Volcanu
čeština: Sopka
kaszëbsczi: Wùlkan
Cymraeg: Llosgfynydd
dansk: Vulkan
Deutsch: Vulkan
डोटेली: ज्वालामुखी
Ελληνικά: Ηφαίστειο
English: Volcano
Esperanto: Vulkano
español: Volcán
eesti: Vulkaan
euskara: Sumendi
فارسی: آتشفشان
suomi: Tulivuori
Võro: Tulõmägi
føroyskt: Gosfjøll
français: Volcan
Nordfriisk: Wulkaan
furlan: Vulcan
Frysk: Fulkaan
Gaeilge: Bolcán
贛語: 火山
Gàidhlig: Beinn-theine
galego: Volcán
Avañe'ẽ: Yvyrata
ગુજરાતી: જ્વાળામુખી
Gaelg: Volcaan
客家語/Hak-kâ-ngî: Fó-sân
עברית: הר געש
हिन्दी: ज्वालामुखी
hrvatski: Vulkan
Kreyòl ayisyen: Vòlkan
magyar: Tűzhányó
հայերեն: Հրաբուխ
interlingua: Vulcano
Bahasa Indonesia: Gunung berapi
Ilokano: Bulkan
Ido: Volkano
íslenska: Eldstöð
italiano: Vulcano
日本語: 火山
Patois: Volkieno
Basa Jawa: Gunung geni
ქართული: ვულკანი
Адыгэбзэ: Къэбэкъауэ
Kabɩyɛ: Tɛtɛɛ miŋ
қазақша: Жанартау
kalaallisut: Vulkan
한국어: 화산
Ripoarisch: Vulkahn
kurdî: Volkan
Кыргызча: Жанар тоо
Latina: Mons ignifer
Lëtzebuergesch: Vulkan
Limburgs: Vulkaan
lumbaart: Vulcan
lietuvių: Ugnikalnis
latviešu: Vulkāns
मैथिली: ज्वालामुखी
Basa Banyumasan: Gunung berapi
Baso Minangkabau: Gunuang barapi
македонски: Вулкан
монгол: Галт уул
Bahasa Melayu: Gunung berapi
Mirandés: Bulcon
မြန်မာဘာသာ: မီးတောင်
مازِرونی: تش فشون
Nāhuatl: Tletepētl
Napulitano: Vurcano
Plattdüütsch: Vulkan
Nedersaksies: Vulkaan
नेपाली: ज्वालामुखी
नेपाल भाषा: गुँजला
norsk nynorsk: Vulkan
norsk: Vulkan
occitan: Volcan
Oromoo: Volcano
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ
Papiamentu: Volkan
Picard: Volcan
polski: Wulkan
پنجابی: اگ پہاڑ
português: Vulcão
Runa Simi: Ariq
rumantsch: Vulcan
română: Vulcan
armãneashti: Vulcanu
русский: Вулкан
русиньскый: Вулкан
Kinyarwanda: Ikirunga
संस्कृतम्: अग्निपर्वतः
саха тыла: Вулкан
sardu: Vulcanu
Scots: Volcanae
سنڌي: آتش فشان
davvisámegiella: Dollavárri
srpskohrvatski / српскохрватски: Vulkan
සිංහල: ගිනි කඳු
Simple English: Volcano
slovenčina: Sopka
slovenščina: Ognjenik
chiShona: Chikwatamabwe
Soomaaliga: Folkaano
shqip: Vullkani
српски / srpski: Вулкан
svenska: Vulkan
Kiswahili: Volkeno
தமிழ்: எரிமலை
тоҷикӣ: Вулқон
Türkmençe: Wulkan
Tagalog: Bulkan
Türkçe: Yanardağ
татарча/tatarça: Вулкан
тыва дыл: Вулкан
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Yanardag
українська: Вулкан
اردو: آتش فشاں
oʻzbekcha/ўзбекча: Vulqon
vèneto: Volcan
Tiếng Việt: Núi lửa
West-Vlams: Vulkoan
walon: Volcan
Winaray: Bulkan
吴语: 火山
მარგალური: ვულკანი
ייִדיש: וואולקאן
中文: 火山
Bân-lâm-gú: Hoé-soaⁿ
粵語: 火山