Voortplanting (biologie)

In de lucht parende zweefvliegen.

Voortplanting (of reproductie) bij eukaryote organismen is het proces waarbij organismen zorgen voor nageslacht, met als gevolg het voortbestaan van de populatie en de soort. Bij meercellige organismen wordt voortplanting afgewisseld met fasen van groei en ontwikkeling.

De twee belangrijkste vormen van voortplanting zijn geslachtelijke of seksuele voortplanting en ongeslachtelijke voortplanting of aseksuele voortplanting.

  • Geslachtelijke voortplanting is het proces waarbij verschillende organismen van een soort een combinatie maken van hun genetische materiaal (DNA) en daarmee een jong individu creëren.
  • Daartegenover is ongeslachtelijke voortplanting het proces waarbij een enkel organisme kopieën van zichzelf maakt. Het enige genetische verschil met de individuen die dan ontstaan wordt veroorzaakt door eventuele mutaties.

Sommige soorten, zoals de mens en olifanten, produceren weinig jongen en hebben een langdurige broedzorg. Andere soorten planten zich veel sneller voort, maar als de nakomelingen niet met een speciale behandeling worden beschermd sterven de meesten van hen voordat ze volwassen worden.

Voorbeelden: Een konijn (geslachtsrijp na 8 maanden) kan 10-30 jongen per jaar voortbrengen. Een krokodil (geslachtsrijp na 15 jaar) kan 50 jongen per jaar voortbrengen. Een fruitvliegje (geslachtsrijp na 10-14 dagen) kan 900 nakomelingen krijgen.

De drijvende kracht achter de evolutie naar minder nakomelingen is dat deze organismen meer tijd aan de bescherming van het nageslacht kunnen besteden: minder nakomelingen die sterker zijn garanderen meer het voortbestaan van de soort. De andere mogelijkheid is (zeer) veel jongen, waarvan veel verloren kunnen gaan zonder dat het voortbestaan van de soort in gevaar komt.

Bij vissen en inktvissen is er sprake van een alternatieve voortplantingsstrategie met satellietmannetjes, ze lijken uiterlijk op vrouwtjes en trachten ook in gedrag op vrouwtjes te lijken. Zodoende kunnen ze voorbij een mannetje glippen en met zijn vrouwtje(s) paren.

Gametogonie is een soort voortplanting waarbij versmelting optreedt van twee geslachtscellen (de bevruchting), meestal afkomstig van verschillende individuen. Dit komt voor bij planten, dieren en de mens.

Enkele bijzondere vormen van voortplanting in de natuur zijn maagdelijke voortplanting, waarbij er wel een paring plaatsvindt maar alleen eigen lichaamscellen worden gebruikt door het vrouwtje. Een meer ontwikkelde vorm hiervan is gynandromorfisme, waarbij vrouwtjes op mannetjes lijken en vice versa. Bij veel weekdieren is tweeslachtigheid normaal, zoals bij de slakken.

  • zie ook

Zie ook

In andere talen
Afrikaans: Voortplanting
Alemannisch: Fortpflanzung
aragonés: Reproducción
العربية: تكاثر
مصرى: تكاثر
অসমীয়া: প্ৰজনন
asturianu: Reproducción
azərbaycanca: Nəsil artırma
башҡортса: Үрсеү
беларуская: Размнажэнне
беларуская (тарашкевіца)‎: Размнажэньне
български: Размножаване
বাংলা: প্রজনন
bosanski: Razmnožavanje
català: Reproducció
کوردی: زاوزێ
čeština: Rozmnožování
Cymraeg: Atgenhedlu
dansk: Formering
Deutsch: Fortpflanzung
Ελληνικά: Αναπαραγωγή
English: Reproduction
Esperanto: Reproduktado
español: Reproducción
euskara: Ugalketa
estremeñu: Reproducion
فارسی: تولید مثل
Gaeilge: Atáirgeadh
galego: Reprodución
עברית: רבייה
हिन्दी: जनन
hrvatski: Reprodukcija
Kreyòl ayisyen: Repwodiksyon
magyar: Szaporodás
հայերեն: Բազմացում
Bahasa Indonesia: Reproduksi
Ilokano: Reproduksion
íslenska: Æxlun
italiano: Riproduzione
日本語: 生殖
Patois: Riprodokshan
Basa Jawa: Réprodhuksi
ქართული: გამრავლება
қазақша: Көбею
한국어: 생식
къарачай-малкъар: Кёблениу
Кыргызча: Көбөйүү
Latina: Procreatio
Limburgs: Veurtplantjing
lietuvių: Dauginimasis
latviešu: Vairošanās
олык марий: Тӱлымаш
македонски: Размножување
मराठी: प्रजनन
Bahasa Melayu: Pembiakan
नेपाल भाषा: मचा बुइकिगु
norsk nynorsk: Forplanting
norsk: Formering
occitan: Reproduccion
ਪੰਜਾਬੀ: ਪ੍ਰਜਨਨ
Kapampangan: Pamiparakal
polski: Rozmnażanie
پنجابی: جمن
português: Reprodução
Runa Simi: Miraykuy
română: Reproducere
русский: Размножение
русиньскый: Розмножованя
srpskohrvatski / српскохрватски: Razmnožavanje
සිංහල: ප්‍රජනනය
Simple English: Reproduction
slovenščina: Razmnoževanje
chiShona: Sikarudzi
shqip: Riprodhimi
српски / srpski: Репродукција
Basa Sunda: Baranahan
svenska: Fortplantning
Kiswahili: Uzazi
тоҷикӣ: Афзоиш
Tagalog: Pagpaparami
Türkçe: Üreme
татарча/tatarça: Үрчү
українська: Розмноження
اردو: تولید
vèneto: Reprodussion
Tiếng Việt: Sinh sản
Winaray: Reproduksyon
吴语: 繁殖
მარგალური: ძინა
中文: 繁殖
Bân-lâm-gú: Seⁿ-thoàⁿ
粵語: 生殖