Sjwa

Klinkers.jpg

Met sjwa (of schwa) wordt de uitspraak van de zogenaamde 'stomme e' of 'doffe e' (bijvoorbeeld in het woord 'vader') aangeduid. De sjwa is een klinker. Bij het uitspreken van de sjwa zijn de spieren in de mond in rust. De sjwa staat in de klinkervierhoek dan ook in het midden.

In het Nederlands en de meeste andere Europese talen zijn lettergrepen met sjwa's altijd onbeklemtoond. Het Albanees en het Bulgaars vormen hierop uitzonderingen. In het Nederlands komt de sjwa veel voor; dit is veroorzaakt door een verschuiving in het Oudnederlands, waarin de onbeklemtoonde lettergrepen in de loop der tijd allemaal gingen samenvallen op de sjwa. Het einde van dit proces geldt taalkundig als het overgangspunt tussen Oudnederlands en Middelnederlands.

In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt de sjwa geschreven met een 'omgekeerde e': ə. Deze komt ook in het Azerbeidzjaans voor en wordt dan als 'a' getranslitereerd. In het Nederlands wordt de sjwa standaard geschreven als e (vader). Om etymologische redenen worden sommige sjwa's geschreven als ij (-lijk), i (-ig, bijv. in gezellig). Verder wordt de sjwa met een u geschreven in sommige plaatsnamen, zoals Winsum, en met een apostrof in m'n en z'n.

De Nederlandse sjwa (IPA ə) verschilt op een subtiele manier van de u-klank in put (IPA œ): de laatste klinker van katterig is net iets anders dan die van kattenrug.

Het begrip sjwa wordt ook weleens gebruikt om enige epenthetische klinkers aan te duiden, ongeacht de manier waarop deze wordt uitgesproken.

  • etymologie

Etymologie

Het Hebreeuwse שְׁוָא (šěwā’, /ʃəˈwaʔ/) betekent iets als 'leegte‘. In deze taal wordt de sjwa aangegeven met twee punten onder elkaar, die onder een medeklinker worden weergegeven in gevocaliseerde teksten, en geeft hij ook de 'stomme e' weer, of wordt niet uitgesproken.

In andere talen
Afrikaans: Schwa
Alemannisch: Schwa
العربية: مصوت مخفى
Bikol Central: Schwa
български: Шва
brezhoneg: Schwa
català: Vocal neutra
čeština: Šva
Deutsch: Schwa
English: Schwa
Esperanto: Ŝvao
español: Schwa
eesti: Švaa
suomi: Švaa
Võro: Svaa
français: Schwa
हिन्दी: श्वा
Bahasa Indonesia: Pepet
italiano: Schwa
日本語: シュワー
한국어: 슈와
lumbaart: Schwa
Napulitano: Ajùto:Schwa
norsk nynorsk: Schwa
norsk: Schwa
polski: Szwa
Piemontèis: Schwa
português: Xevá
tarandíne: Schwa
русский: Шва
Scots: Schwa
slovenščina: Polglasnik
shqip: Schwa
Sranantongo: Schwa
svenska: Schwa
Tagalog: Schwa
українська: Шва