Sciencefiction

Sciencefiction
Een wormgat-ruimteschip; een combinatie van twee populaire sciencefictionthema's, namelijk ruimtevaart en sneller dan licht-technologie.
Een wormgat- ruimteschip; een combinatie van twee populaire sciencefictionthema's, namelijk ruimtevaart en sneller dan licht-technologie.
Eerste film Charcuterie Méchanique ( 1895) [1]
Le voyage dans la lune ( 1902) [2]
Subgenres Speculatieve fictie, fantasy, thriller, superheldenfictie, cyberpunk
Kenmerkende personen Hugo Gernsback, Lucianus van Samosata, David Kyle, Thomas More, Jonathan Swift, Johannes Kepler, Georges Méliès, Gebroeders Lumière, H. G. Wells, Jules Verne
Gerelateerd Amazing Stories, SFWA, Hugo Award, transhumanisme, broodjeaapverhaal
(en) Genre-overzicht op IMDb
Categorie met een overzicht van films
Portaal  Portaalicoon   Sciencefiction

Sciencefiction (afgekort sf, scifi of essef, [3] in het Engels als science fiction gespeld), is een artistiek genre dat vertegenwoordigd is in literatuur, stripverhalen, films, televisieseries, hoorspelen en computerspellen.

Het Engelse "science fiction" betekent letterlijk vertaald "wetenschapsfictie", en dit is dan ook de betekenis die de bedenker van de term, Hugo Gernsback, eraan heeft willen geven. Voor Gernsback was de sciencefiction vooral bedoeld als een middel tot popularisatie van de wetenschap en van wetenschappelijke ontdekkingen, maar de geschiedenis ervan laat zien dat deze gedachte door latere schrijvers slechts beperkt is nagestreefd. In het genre worden tegenwoordig vooral toekomstbeelden met verzonnen technologische vooruitgang en wetenschappelijke ontwikkelingen gebruikt.

Criticus Darko Suvin hanteert de volgende definitie: "een literair genre of woordconstructie waarvan de [...] voorwaarden de aanwezigheid en interactie van vervreemding en cognitie zijn, en waarvan het belangrijkste instrument een verbeeldingskader is dat een alternatief vormt voor de empirische omgeving van de auteur." [4]

Oorsprong

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van sciencefiction voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sciencefiction als een commercieel genre bestaat sinds 1926, toen Amazing Stories, het eerste tijdschrift volledig gericht op het sciencefictiongenre werd uitgegeven, maar de geschiedenis van de sciencefiction als literair genre gaat verder terug.

Veel verdedigers van sciencefiction als een gerespecteerd literair genre zien al vroeg in de geschiedenis voorlopers van sciencefiction. In zijn Pictoral History of Science Fiction draagt David Kyle bijvoorbeeld de Griekse satireschrijver Lucianus van Samosata voor als de eerste echte sciencefictionschrijver, omdat deze in zijn Ἀληθῆ διηγήματα (Ware Geschiedenis) uit 160 AD schrijft over een reis naar de maan. De natuur- en sterrenkundige Johannes Kepler schreef ten tijde van de controverse rondom Copernicus' heliocentrische wereldbeeld ook over een reis naar de maan. Zijn voornaamste doel was om een dispuut te starten over de bewegende maan en de bewegende aarde. In Somnium (Latijn voor Droom) (1620–1630) beschreef hij de beweging van de aarde gezien vanuit dat perspectief van de maan. Waar Kepler nog maandemonen nodig had om de afstand te overbruggen, had Cyrano de Bergerac in Histoire Comique des États et Empires de la Lune (1657 maanreis) en Les États et Empires du Soleil (1662 reis naar de zon) al meer technische oplossingen voor zijn ruimtevaartuigen. De Bergeracs luchtreis vond plaats in een grote houten kist, zeer licht van gewicht, die hermetisch afgesloten kon worden. Het geheel werd aangedreven door een kristal en een zeil dat bewoog op zonnewind. De straling van sterren werd zo omgezet in bruikbare energie. Hiermee overbrugde het vaartuig de grote afstanden. Naast bovengenoemden worden ook schrijvers als Thomas More ( Utopia (1516)) en Jonathan Swift, ( Gullivers reizen (1726)), soms aangeduid als proto-sciencefictionschrijvers. Hun verhalen worden door sommige critici gezien als het fantasygenre, aangezien er bij tijden bovennatuurlijke gebeurtenissen in voorkomen. Isaac Asimov en Carl Sagan zien echter Keplers werk als eerste daadwerkelijke sciencefictionverhaal. [5]

Voor critici als Brian Aldiss is sciencefiction niet mogelijk zonder wetenschap. Volgens Aldiss is het eerste echte sciencefictionverhaal dan ook veel later geschreven dan de hier boven aangehaalde verhalen. In zijn boek Billion Year Spree draagt hij Frankenstein ( 1818) van Mary Shelley voor als eerste sciencefictionverhaal omdat dit volgens hem het eerste verhaal is waarin een wetenschappelijk onderwerp (in dit geval elektriciteit) wordt gebruikt in plaats van magie om de wonderbaarlijke gebeurtenissen in het verhaal te verklaren. Zijn stellingname doet vermoeden dat hij Cyrano de Bergeracs sciencefiction niet heeft gelezen.

Na Shelley waren het Jules Verne en H.G. Wells die het meest hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de moderne sciencefiction. Hierbij kan Verne beschouwd worden als de vader van de zogenaamde realistische sciencefiction. Hij schreef romans waarin uitvindingen centraal stonden waarvan de basiselementen ofwel al waren uitgevonden, of op het punt stonden om te worden uitgevonden, zoals de onderzeeboot en het vliegtuig. Met deze romans beschreef hij de mogelijkheden die de verdere ontwikkeling van die uitvindingen met zich mee zouden brengen. In Twintigduizend mijlen onder zee geeft hij bijvoorbeeld de onderzeeboot Nautilus de mogelijkheid om weken, zo niet maanden onder water te varen, iets wat echte onderzeeboten pas konden toen de atoomonderzeeboot was uitgevonden.

Wells daarentegen was veel minder geïnteresseerd in hoe een uitvinding zou moeten werken en veel meer in wat ermee zou kunnen worden gedaan. Zijn vroege sciencefictionromans, met name De Tijdmachine (The Time Machine) (1895), The Island of Doctor Moreau (1896), De onzichtbare man (The Invisible Man) (1897), De oorlog der werelden (The War of the Worlds) (1898) en The First Men in the Moon (1901), hadden een grote invloed op de ontwikkeling van het genre, niet het minst omdat hij naast het eerste tijdreis-verhaal ook het eerste verhaal over een buitenaardse invasie schreef, en verder omdat de thema's die hij aansneed in zijn romans nog steeds worden gebruikt in de moderne sciencefiction.

In andere talen
Afrikaans: Wetenskapsfiksie
Alemannisch: Science-Fiction
العربية: خيال علمي
asturianu: Ciencia ficción
azərbaycanca: Elmi fantastika
беларуская (тарашкевіца)‎: Навуковая фантастыка
भोजपुरी: साइंस फिक्शन
brezhoneg: Skiant-faltazi
čeština: Science fiction
Esperanto: Sciencfikcio
eesti: Teadusulme
føroyskt: Science fiction
français: Science-fiction
magyar: Sci-fi
interlingua: Science-fiction
Bahasa Indonesia: Fiksi ilmiah
italiano: Fantascienza
Basa Jawa: Fiksi sains
한국어: SF (장르)
Lëtzebuergesch: Science-Fiction
lumbaart: Fantascienza
македонски: Научна фантастика
മലയാളം: ശാസ്ത്രകഥ
Bahasa Melayu: Cereka sains
norsk nynorsk: Science fiction
srpskohrvatski / српскохрватски: Naučna fantastika
Simple English: Science fiction
slovenčina: Vedecká fantastika
slovenščina: Znanstvena fantastika
српски / srpski: Научна фантастика
Türkçe: Bilimkurgu
oʻzbekcha/ўзбекча: Ilmiy fantastika
吴语: 科幻
中文: 科學幻想
Bân-lâm-gú: Kho-ha̍k siáu-soat
粵語: 科學幻想