Pseudoniem

Een pseudoniem ( Oudgrieks: ψευδώνυμον, letterlijk "valse naam"), alias (Latijn) of schuilnaam is de aangenomen naam van een of meer personen die duidelijk afwijkt van de corresponderende persoonsnaam of persoonsnamen. Het pseudoniem is een zelfgekozen naam en moet dus worden onderscheiden van een door anderen verleende bijnaam, zoals Willem de Zwijger (Willem van Oranje), en een door anderen gebezigde persoons- of auteursaanduiding, bijvoorbeeld De zwaan van de Avon (Shakespeare). Een pseudoniem wordt veelal aangenomen voor gebruik in de publieke ruimte. Een persoon kan een of meer pseudoniemen aannemen, maar ook kan een groep mensen onder één pseudoniem werken, zoals het wiskundecollectief Nicolas Bourbaki. Het pseudoniem bestond al voor de uitvinding van de boekdrukkunst.

Soms verwijst een pseudoniem als anagram of palindroom naar de echte naam van de kunstenaar, zoals Marc Sleen voor Marcel Neels. Ook kan het pseudoniem verwijzen naar een hoedanigheid van de persoon, zoals Multatuli, Latijn voor "ik heb veel geleden", een pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, of naar een beroep, zoals De Schoolmeester voor Gerrit Jz. van de Linde, die werkzaam was op een kostschool, of Lee Towers voor Leen Huizer, die van beroep torenkraanmachinist was.

Soorten pseudoniemen en verwante begrippen

Een pseudoniem van een artiest wordt meestal een artiestennaam genoemd. Die term wordt gebruikt in de kleinkunst, het theater, film en tv, de populaire muziek en de showbusiness. Voorbeelden van artiestennamen zijn Marilyn Monroe voor Norma Jean Baker en Drs. P voor Heinz Hermann Polzer. Een schrijverspseudoniem wordt ook wel een nom de plume genoemd; het woord plume, Frans voor "veer", verwijst naar de ganzenveer waarmee geschreven werd. Voorbeelden zijn J. Bernlef voor Hendrik Jan Marsman en Nescio voor Jan Hendrik Frederik Grönloh.

Er bestaan enkele andere begrippen die een zekere betekenisoverlap hebben met de term pseudoniem, maar toch niet snel een "pseudoniem" genoemd zullen worden. Voorbeelden:

  • Een deknaam of codenaam wordt aangenomen door (of toegewezen aan) speurders of spionnen die zich met het oog op hun geheime missie voordoen als een ander. Informanten van de Stasi van de voormalige DDR kregen een deknaam met daarvoor de letters "IM" voor Inoffizieller Mitarbeiter, onofficiële medewerker, zoals "IM Schubert", de deknaam van Holm Singer.
  • Een nom de guerre (Frans: oorlogsnaam) was oorspronkelijk de naam die een strijder in een oorlog aannam om daarmee faam te verwerven, maar de term wordt ook ruimer toegepast, bijvoorbeeld voor polemisten.
  • Een nickname is een zelfgekozen naam die de anonimiteit van de gebruiker op internetfora moet waarborgen. Een nickname kan vrij sterk afwijken van een gewone persoonsnaam, bijvoorbeeld omdat er cijfers of symbolen in voorkomen.
In andere talen
Afrikaans: Skuilnaam
Alemannisch: Pseudonym
aragonés: Pseudonimo
العربية: اسم مستعار
български: Псевдоним
বাংলা: ছদ্মনাম
བོད་ཡིག: འགྱུར་མིང་།
bosanski: Pseudonim
català: Pseudònim
čeština: Pseudonym
Чӑвашла: Хушма ят
dansk: Pseudonym
Deutsch: Pseudonym
Ελληνικά: Ψευδώνυμο
emiliàn e rumagnòl: Scutmâj
English: Pseudonym
Esperanto: Pseŭdonimo
español: Alias
euskara: Izengoiti
suomi: Salanimi
français: Pseudonyme
Nordfriisk: Pseudonym
furlan: Pseudonim
Frysk: Skûlnamme
galego: Pseudónimo
עברית: שם עט
hrvatski: Pseudonim
Հայերեն: Գրական անուն
Bahasa Indonesia: Nama samaran
íslenska: Dulnefni
italiano: Pseudonimo
日本語: 偽名
ქართული: ფსევდონიმი
қазақша: Бүркеншік ат
한국어: 가명
Latina: Pseudonymum
Lëtzebuergesch: Pseudonym
lumbaart: Pseudonòm
lietuvių: Slapyvardis
latviešu: Pseidonīms
олык марий: Алмашлӱм
македонски: Псевдоним
Bahasa Melayu: Nama samaran
नेपाली: छद्मनाम
norsk nynorsk: Pseudonym
norsk: Pseudonym
occitan: Pseudonim
polski: Pseudonim
Piemontèis: Stranòm
português: Pseudónimo
română: Pseudonim
русский: Псевдоним
sicilianu: Pseudònimu
Scots: Pseudonym
srpskohrvatski / српскохрватски: Pseudonim
සිංහල: ආරූඪ නාමය
Simple English: Pseudonym
slovenčina: Pseudonym
shqip: Pseudonimi
српски / srpski: Pseudonim
svenska: Pseudonym
Tagalog: Alyas
татарча/tatarça: Тәхәллүс
українська: Псевдонім
vèneto: Pseudonimo
walon: Fås no
中文: 化名
粵語: 化名