Polysemie

Polysemie (van het Griekse πολυ- "veel", σημεία; "(be)teken(is)") is een begrip uit de taalkunde, dat aangeeft dat een taalteken meerdere betekenissen kan hebben. Een dergelijk taalteken wordt ook wel polysemantisch genoemd.

Het begrip is daarmee van toepassing op een taalteken als het woord, maar ook op grotere eenheden zoals woordgroepen. In alle gevallen zijn die betekenissen onderling verwant: het gaat dus om één taalteken, zij het met verschillende betekenisschakeringen. Dit verschijnsel komt bijzonder veelvuldig voor: met name een zelfstandig naamwoord, een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord kan maar al te vaak in meerdere betekenissen worden gebruikt.

Voorbeeld

Het woord " steen" vertoont polysemie. Het kan " kei" betekenen [1], maar ook de edelsteen in een vingerring, of juist de zerk op een graf:

  • Stenen begonnen van de berghelling naar beneden te rollen, maar onze helden zetten dapper door.
  • Ga eens onder dat spotje staan! Dan licht de steen in je ring helemaal op.
  • We zijn de grens over geweest om een mooie steen voor moeders graf uit te zoeken. Hier in de omgeving was er maar keus uit vier soorten.

Ook kan het woord nog figuurlijk worden gebruikt: in

  • steen des aanstoots
  • steen en been klagen
  • niet rusten tot de onderste steen boven komt

en in tal van andere uitdrukkingen.

Het gaat in al deze gevallen niet om verschillende woorden, maar om één woord waarvan de taalgebruiker beseft dat het variaties in betekenis kent.

In andere talen
العربية: مشترك لفظي
български: Полисемия
bosanski: Polisemija
català: Polisèmia
čeština: Polysémie
dansk: Polysemi
Deutsch: Polysemie
Ελληνικά: Πολυσημία
English: Polysemy
Esperanto: Polisemio
español: Polisemia
euskara: Polisemia
فارسی: چندمعنایی
suomi: Polysemia
français: Polysémie
galego: Polisemia
magyar: Poliszémia
Bahasa Indonesia: Polisemi
italiano: Polisemia
日本語: 多義語
қазақша: Полисемия
한국어: 다의어
Кыргызча: Полисемия
norsk nynorsk: Polysemi
norsk: Polysem
polski: Polisemia
português: Polissemia
română: Polisemie
русский: Полисемия
Scots: Polysemy
slovenčina: Mnohoznačnosť
slovenščina: Večpomenskost
svenska: Polysemi
українська: Багатозначність
oʻzbekcha/ўзбекча: Koʻp maʼnolilik
Tiếng Việt: Từ đa nghĩa
中文: 一詞多義