Oeigoers

Oeigoers (ئۇيغۇرچە,biz uyghur Uyghurche, уйғурчә)
Gesproken inSinkiang (China)
Sprekers10 miljoen
Taalfamilie
AlfabetArabisch alfabet, Latijns alfabet, Cyrillisch alfabet
Taalcodes
ISO 639-1ug
ISO 639-2uig
ISO 639-3uig
Portaal  Portaalicoon  Taal

Het Oeigoers is een Turkse taal, die door ongeveer 10 miljoen mensen in de Oeigoerse autonome regio Sinkiang in Volksrepubliek China wordt gesproken. Het is de taal van de Oeigoeren.

Alfabet

Van oorsprong werd het Oeigoers geschreven met het orchon-alfabet, dat was afgeleid van of geïnspireerd op het Sogdische alfabet (dat weer was afgeleid van het Aramees alfabet). Vanaf de 10e eeuw werd het Oeigoers geschreven met een Perzische aangepaste variant van het Arabisch alfabet (Kona Yezik). Van de jaren 20 tot de jaren 40 werd in Sinkiang (tijdens de Eerste en de Tweede Oost-Turkestaanse Republiek) geëxperimenteerd met Latijnse en cyrillische alfabetten. De Chinese overheid introduceerde in 1969 voor meerdere Turkse talen het Yengi Yezik-Latijns alfabet dat dicht in de buurt kwam van het Uniform Turks alfabet van de Sovjet-Unie, maar was gebaseerd op de Hànyǔ Pīnyīn-transcriptie (bijvoorbeeld 'x' voor 'ش' [ʃ] en 'q' voor 'چ' [ʧ]). In 1987 werd het oorspronkelijke Kona Yezik-Perzisch-Arabisch alfabet echter opnieuw ingevoerd, ditmaal met extra diakrieten om alle klinkers van het Oeigoers te onderscheiden. In vroeger door Rusland overheerste gebieden wordt het cyrillisch alfabet gebruikt. Een ander Latijns alfabet wordt gebruikt in Turkije en op het internet.

In de onderstaande tabel zijn de volgende schrijfwijzen met elkaar vergeleken:

  • het huidige (Perzisch-Arabisch) Kona Yezik-alfabet;
  • het Latijnse Yengi Yezik-alfabet dat van 1969-1987 werd gebruikt;
  • de overeenkomende Turkse letters;
  • cyrillisch alfabet
  • de taalsymbolen van het Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA).

De vergelijking staat op volgorde van het huidige alfabet. De letters zijn alleen zichtbaar als het Unicode-font is geïnstalleerd op de computer.

Arabisch Latijn Turks cyrillisch IPA
ئا A a A a А a [/a/]?
ئە Ə ə E e Е е [/ɛ/]?[~[/æ/]??]
ب B b B b Б б [/b/]?
پ P p P p П п [/p/]?
ت T t T t Т т [/t/]?
ج J j C c - [/ʤ/]?
چ Q q Ç ç - [/ʧ/]?
خ H h H h Х х [/x/]?
د D d D d Д д [/d/]?
ر R r R r Р р [/r/]?
ز Z z Z z З з [/z/]?
ژ Z̡ z̡ J j Й й [/ʒ/]?
س S s S s С с [/s/]?
ش X x Ş ş - [/ʃ/]?
غ Ƣƣ Ğ ğ [Җ җ ? ] [/ɣ/]?
ف F f F f Ф ф [/f/]?
ق K̡ k̡ K k Қ қ [/q/]?
ك K k K k К к [/k/]?
ڭ -ng -ng - [/ŋ/]?
گ G g G g Г г [/g/]?
ل L l L l Л л [/l/]?
م M m M m М м [/m/]?
ن N n N n Н н [/n/]?
ه H̡ h̡ H h Һ [һ?] [/h/]?
ئو O o O o О о [/o/]?
ئۇ U u U u У у [/u/]?
ئۆ Ɵɵ Ö ö Ө ө [/ø/]?
ئۈ Ü ü Ü ü Ү ү [/y/]?
ۋ V v V v - [/v/]?
ئې E e E e [É é?] - [/e/]?
ئى I i İ i/I ı И и [/i/]? of [/ɨ/]?
Y y y Ы ы [/j/]?
Wel in cyrillisch alfabet, maar niet in Latijns/Arabisch alfabet
Lat. transcr. cyrillisch
W w В в
G̍ g̍ Ғ ғ
Jo jo Ё ё
Ä ä Ә ә
Ž ž Ж ж
N̍ n̍ Ң ң
[? ?] Х х
Č č Ч ч
Š š Ш ш
E̍ e̍ Э э
Ju/Jü ju/jü Ю ю
Ja/Jä ja/jä Я я
Wel in Arabisch alfabet, maar niet in Latijns Alfabet of cyrillisch alfabet
(la) /la/
[﴾ﺋ﴿ ? ? ] (’) ? - /ʔ/
In andere talen
Afrikaans: Oeigoers
አማርኛ: ዊጉርኛ
العربية: لغة أويغورية
asturianu: Uigur
azərbaycanca: Uyğur dili
žemaitėška: Uigūru kalba
беларуская: Уйгурская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Уйгурская мова
български: Уйгурски език
brezhoneg: Ouigoureg
català: Uigur
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Uyghur-ngṳ̄
qırımtatarca: Uyğur tili
čeština: Ujgurština
Чӑвашла: Уйгур чĕлхи
Zazaki: Uyğurki
Ελληνικά: Ουιγούρ γλώσσα
Esperanto: Ujgura lingvo
español: Idioma uigur
euskara: Uigurrera
français: Ouïghour
Gagauz: Uygur dili
galego: Lingua uigur
客家語/Hak-kâ-ngî: Uyghur-ngî
עברית: אויגור
हिन्दी: उइगुर भाषा
Fiji Hindi: Uyghur bhasa
hrvatski: Ujgurski jezik
hornjoserbsce: Ujguršćina
Bahasa Indonesia: Bahasa Uighur
íslenska: Úýgúríska
italiano: Lingua uigura
日本語: ウイグル語
ქართული: უიღურული ენა
қазақша: Ұйғыр тілі
한국어: 위구르어
Ladino: Lingua uygur
Lëtzebuergesch: Uiguresch
lietuvių: Uigūrų kalba
latviešu: Uiguru valoda
македонски: Ујгурски јазик
മലയാളം: ഉയ്ഗൂർ ഭാഷ
монгол: Уйгур хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Uyghur
नेपाल भाषा: उईघर भाषा
norsk nynorsk: Uigurisk
norsk: Uigurisk
occitan: Oigor
Piemontèis: Lenga uyghur
پنجابی: ایغور بولی
português: Língua uigur
Runa Simi: Uyq'ur simi
саха тыла: Уйгур тыла
davvisámegiella: Uiguragiella
Simple English: Uyghur language
slovenčina: Ujgurčina
српски / srpski: Ујгурски језик
svenska: Uiguriska
Kiswahili: Kiuyghur
ślůnski: Ujgurskŏ gŏdka
Tagalog: Wikang Uighur
Türkçe: Uygurca
татарча/tatarça: Уйгыр теле
удмурт: Уйгур кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇيغۇر تىلى
українська: Уйгурська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Uygʻur tili
Tiếng Việt: Tiếng Duy Ngô Nhĩ
吴语: 維吾爾語
მარგალური: უიღურული ნინა
中文: 维吾尔语
Bân-lâm-gú: Uyghur-gí
粵語: 維吾爾話