Meter

Zie het artikel Dit artikel gaat over een lengte-eenheid. Voor de vrouwelijke getuige bij een doop, zie Peterschap. Voor meetapparatuur, zie Meetgereedschap.
Een meetlat van één meter
Grotere/kleinere eenheden
fac­tor naam sym­bool
10−15 femtometer
of fermi
fm
10−12 picometer pm
10−10 ångström Å
10−9 nanometer nm
10−6 micrometer
of micron
µm
10−3 millimeter mm
10−2 centimeter cm
10−1 decimeter dm
1 meter m
101 decameter dam
102 hectometer hm
103 kilometer km
106 megameter Mm
109 gigameter Gm
1012 terameter Tm

Beluister

( info)

De meter (symbool m) is de SI-eenheid voor lengte. Hij is sinds 1983 gedefinieerd als de afstand die licht in 1/299 792 458 seconde in vacuüm aflegt. De meter is een van de zeven SI-basiseenheden en staat aan de basis van het metrieke stelsel. Rechtstreeks van de meter afgeleid zijn de oppervlakte-eenheid m² ( vierkante meter) en de volume-eenheid m³ ( kubieke meter).

De definitie van de meter in de geschiedenis

De definitie van een 'meter' is in de loop van de geschiedenis een aantal malen veranderd, omdat door de ontwikkeling van de wetenschap de beschikbare meetmethodes nauwkeuriger werden dan de tot dan toe gebruikte standaarddefinitie. De meter is dus (op een enkele uitzondering na) niet veranderd, maar nauwkeuriger gemaakt. Hieronder is een chronologisch overzicht weergegeven.

Oorspronkelijke definitie
Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795 [1]
Definitie Datum Absolute
nauwkeurigheid[1]
Relatieve
nauwkeurigheid[1]
1/10.000.000e deel van de helft van de lengte van een meridiaan, zoals gemeten door Delambre en Méchain en vastgelegd in een staaf uit messing 07 april 17950 0,5–0,1 mm 10−4
De lengte van de Mètre des Archives, een staaf uit het corrosiebestendige platina, zoals door het Institut nationial des sciences et des arts gedeponeerd bij het Corps Législative van het Directoire. 22 juni 1799 0,05–0,01 mm 10−5
De lengte van een 90%- platina-10%- iridiumstaaf met X-vormige doorsnede, bewaard door het Bureau international des poids et mesures 26 september 1889 0,2–0,1 µm 10−7
De lengte van een 90%- platina-10%- iridiumstaaf, bij een temperatuur gelijk aan het smeltpunt van ijs onder een druk van 1 atmosfeer, symmetrisch ondersteund door twee roloplegging met een onderlinge afstand van 571 mm. 25 september 1927
De lengte van 1.650.763,73 keer de golflengte in een vacuüm van de straling die vrijkomt bij de overgang tussen niveaus 2p10 en 5d3 van een 86Kr- isotoop 14 oktober 1960 0,01–0,005 µm 10−8
De afstand afgelegd in een vacuüm door het licht in een tijd van 1/299.792.458e deel van een seconde 20 oktober 1983 0,1 nm 10−10
1. ↑ Zie absolute fout en relatieve fout voor de definitie van de termen absolute en relatieve nauwkeurigheid.

1675

Het werk Misure Universale door Tito Livio Burattini

De Italiaan Tito Livio Burattini publiceerde in dit jaar de Misura Universale, een werk waarin hij de meter (Metro Cattolico) vastlegt op de lengte van een slinger die beweegt met een halve periode van 1 seconde. De door hem gevonden waarde zou volgens de huidige definitie ca. 993,9 mm bedragen. Dat de periode volgens de formule van Christiaan Huygens afhangt van de zwaartekrachtversnelling en dat die afhangt van de plaats op aarde en van de hoogte boven de zeespiegel, was nog niet bekend. Ook de uitslag van de slinger is van invloed op de periode.

1791

De eerste meter uit messing in 1796

De meter werd in 1791 gedefinieerd door de Franse Academie van Wetenschappen als het tien miljoenste deel van de afstand op zeeniveau van de noordpool tot de evenaar, gemeten langs de Meridiaan van Parijs. Jean-Baptiste Joseph Delambre en Pierre Méchain voerden metingen uit door extrapolatie vanuit een meting van de afstand tussen Barcelona en Duinkerke. [2] Zolang de metingen nog niet gereed waren werd er een voorlopig prototype uit messing gebruikt als standaard. [3] [4]

1799

Nadat in 1798 de meridiaanmeting voltooid was werd in 1799 een nieuwe standaard vastgelegd, nu volgens de zojuist bepaalde meridiaanlengte. Deze "mètre des Archives" is gemaakt van het corrosiebestendige platina. [5] Hoewel deze later 0,2  mm te kort bleek te zijn vanwege meetfouten en het feit dat onvolledig rekening werd gehouden met de afplatting van de Aarde werd de standaard niet gewijzigd. De doorsnede was rechthoekig en het platina was zacht, waardoor er meetfouten ontstonden door torsie en door sleet.

1889

Internationaal prototype van de meter, een staaf uit een platina- iridium legering. Het was de standaard tot 1960. (NIST)

In 1875 richtte de internationale Meterconventie (Convention du Mètre) een permanent Internationaal Bureau voor Maten en Gewichten (Bureau international des poids et mesures) op in Sèvres. Een nieuwe standaardmeter werd vervaardigd met een door Henri Tresca voorgestelde X-vormige doorsnede tegen vervorming door torsie. Op de eerste CGPM (Conférence Générale des Poids et Mesures) (Algemene conferentie voor maten en gewichten) werd in 1889 de meter gedefinieerd als de afstand tussen twee inkepingen op een staaf van de hardere legering 90% platina en 10% iridium, de zogenaamde X-meter, die in Sèvres wordt bewaard. De opzet was een scherper gedefinieerde meter te verkrijgen; de lengte bleef ongewijzigd.

1960

Men bleef zoeken naar middelen die een scherpere definitie mogelijk maken. De oplossing is gevonden in de golflengte van het licht van een bepaalde stralingsbron, die met behulp van interferometrie nauwkeurig kan worden bepaald. Na diverse stralingsbronnen te hebben onderzocht, kwam men in 1960 tot de volgende definitie: de meter is de lengte gelijk aan 1 650 763,73 golflengten in vacuüm van de straling overeenkomend met de ongestoorde overgang tussen de toestanden 2p10 en 5d5 van het atoom krypton-86.

1983

In 1983 is de CGPM op de huidige definitie met de lichtmeting overgegaan. De reden hiervoor lag in het feit, dat tijdmeting toen veel nauwkeuriger mogelijk was geworden door het gebruik van atoomklokken. Een voordeel is nu dat de meter in elk natuurkundig laboratorium kan worden gereproduceerd.

Met de huidige definitie is tevens de waarde van de lichtsnelheid vastgelegd op de op dat moment nauwkeurigst gemeten waarde. Sedert dat moment beïnvloeden metingen van de lichtsnelheid de grootte van de meter. De lichtsnelheid in vacuüm is nu per definitie precies 299 792 458 m/s.

In het laboratorium wordt de meter toch bepaald door het tellen van het aantal golflengtes. Een gevolg van de 17e CGPM was dat de onzekerheid (de fout) in de meter vijf maal zo klein werd. Het licht van de met jodium gestabiliseerde [6] Helium-neonlaser werd de "aanbevolen straling" om de meter te vinden. De golflengte van dit laserlicht wordt nu aanvaard als λHeNe = 632,991 398 22 nm met een relatieve standaardonzekerheid (U) van 2,5 × 10–11. [7] Deze onzekerheid is nu de beperkende factor bij het realiseren van de meter in het laboratorium, omdat het verscheidene ordes van grootte slechter is dan die van de seconde (U = 5 × 10–16). [8] Daarom wordt in de praktijk in laboratoria de meter gezien als 1 579 800,298 728(39) golflengtes van helium-neonlaserlicht in vacuüm.

In andere talen
Afrikaans: Meter
Alemannisch: Meter
አማርኛ: ሜትር
aragonés: Metro
العربية: متر
مصرى: متر
অসমীয়া: মিটাৰ
asturianu: Metru
azərbaycanca: Metr
башҡортса: Метр
žemaitėška: Metros
беларуская: Метр
беларуская (тарашкевіца)‎: Мэтар
български: Метър
भोजपुरी: मीटर
Bahasa Banjar: Meter
বাংলা: মিটার
བོད་ཡིག: སྨི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মিটার
brezhoneg: Metr
bosanski: Metar
català: Metre
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gŭng-chióh
کوردی: مەتر
čeština: Metr
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Мєтро
Чӑвашла: Метр
Cymraeg: Metr
dansk: Meter
Deutsch: Meter
ދިވެހިބަސް: މީޓަރު
Ελληνικά: Μέτρο
emiliàn e rumagnòl: Meter
English: Metre
Esperanto: Metro
español: Metro
eesti: Meeter
euskara: Metro
فارسی: متر
suomi: Metri
français: Mètre
Nordfriisk: Meeter
furlan: Metri
Frysk: Meter
Gaeilge: Méadar
贛語:
Gàidhlig: Meatair
galego: Metro
Avañe'ẽ: Temira'ãha
ગુજરાતી: મીટર
客家語/Hak-kâ-ngî: Kûng-chhak
עברית: מטר
हिन्दी: मीटर
Fiji Hindi: Metre
hrvatski: Metar
hornjoserbsce: Meter
Kreyòl ayisyen: Mèt (mezi)
magyar: Méter
Հայերեն: Մետր
interlingua: Metro
Bahasa Indonesia: Meter
Ilokano: Metro
Ido: Metro
íslenska: Metri
italiano: Metro
日本語: メートル
Patois: Miita
la .lojban.: mitre
Basa Jawa: Mèter
ქართული: მეტრი
Qaraqalpaqsha: Metr
қазақша: Метр
ಕನ್ನಡ: ಮೀಟರ್
한국어: 미터
къарачай-малкъар: Метр
Ripoarisch: Läng
Kurdî: Metre
Кыргызча: Метр
Latina: Metrum
Lëtzebuergesch: Meter
лезги: Метр
Limburgs: Meter
lumbaart: Meter
lingála: Mɛtɛlɛ
ລາວ: ແມັດ
lietuvių: Metras
latviešu: Metrs
Malagasy: Metatra
Baso Minangkabau: Meter
македонски: Метар
മലയാളം: മീറ്റർ
монгол: Метр
मराठी: मीटर
Bahasa Melayu: Meter
Malti: Metru
မြန်မာဘာသာ: မီတာ
Nāhuatl: Huehcan
Plattdüütsch: Meter
नेपाली: मिटर
नेपाल भाषा: मितर
norsk nynorsk: Meter
norsk: Meter
Nouormand: Mète
occitan: Mètre
Ирон: Метр
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੀਟਰ
polski: Metr
Piemontèis: Méter
پنجابی: میٹر
português: Metro
Runa Simi: Mitru
română: Metru
tarandíne: Metre
русский: Метр
русиньскый: Метер
саха тыла: Миэтэрэ
sardu: Metre
sicilianu: Metru
Scots: Metre
davvisámegiella: Mehter
srpskohrvatski / српскохрватски: Metar
Simple English: Metre
slovenčina: Meter
slovenščina: Meter
Soomaaliga: Mitir
shqip: Metri
српски / srpski: Метар
Basa Sunda: Méter
svenska: Meter
Kiswahili: Mita
ślůnski: Myjter
தமிழ்: மீட்டர்
తెలుగు: మీటరు
ไทย: เมตร
Tagalog: Metro
Türkçe: Metre
татарча/tatarça: Метр
українська: Метр
oʻzbekcha/ўзбекча: Metr
vèneto: Metro
Tiếng Việt: Mét
Winaray: Metro
吴语: 米 (单位)
მარგალური: მეტრა
ייִדיש: מעטער
Yorùbá: Mítà
中文: 米 (单位)
文言: 公尺
Bân-lâm-gú: Kong-chhioh
粵語: 米 (長度)