Masaoka Shiki

Masaoka Shiki

Masaoka Shiki (正岡子規, Masaoka Shiki ; Matsuyama, 17 september 1867 - Tokio, 19 september 1902) was een Japans dichter en essayist. Hij hervormde de haiku en de tanka.

Van samoerai tot dichter

Masaoka Tsunenori werd in 1867 geboren te Matsuyama. Hij was de zoon van een verarmde samoeraifamilie. Zijn vader stierf toen Masaoka nog maar 5 jaar was. Na diens dood kwam Masaoka’s opvoeding in de handen van zijn grootvader van moederszijde, Ōhara Kanzan. Ōhara was een overtuigde samoerai en dat zou ook doorwerken in de opvoeding van Masaoka. Confucianisme en Chinese klassieken waren dagelijkse kost. Toen Kanzan stierf, kreeg Masaoka de vrijheid om bredere interesses te ontwikkelen. Het essay en de roman verdrongen de confucianistische opvoeding, dat deze genres afkeurde, naar de achtergrond. Al bleven de Chinese klassieken Masaoka’s belangrijkste studieobject.

Het einde van de Edo-periode en daarmee ook van het feodale systeem bracht een ongekende vrijheid met zich mee. Masaoka profiteerde daar ten volste van en in 1882 verbreedde hij zijn horizon in politieke richting. Hij pleitte voor democratische ideologieën, maar de oude garde was nog niet uitgestorven en Masaoka kwam in aanvaring met de conservatieve directeur van zijn middelbare school. In 1883 besloot Masaoka om naar Tokio te gaan. Overtuigd dat hij daar zijn politieke mening in alle vrijheid kon ventileren. Lang zou zijn interesse voor politiek echter niet meer duren. In 1885 las Masaoka een werk van Zhuang-zi en dat zette hem ertoe aan om filosofie te gaan studeren. Hoewel hij begeesterd aan zijn nieuwe studies begon, constateerde Masaoka dat hij niets bijleerde en viel zijn oog op esthetica. Esthetica als dusdanig boeide hem niet, maar Masaoka zag het wel als de ideale manier om zijn intellectuele en artistieke aanleg te combineren. Nog in 1885 kwam er een revitalisering van de literatuur dankzij Tsubouchi Shōyō. Shōyō stelde dat literatuur een intrinsieke waarde had, maar vond dat de haiku en de tanka daar niet toe behoorden, omdat ze te kort waren om het complexe gedachtegoed van de moderne mens uit te drukken. Masaoka dacht daar anders over. Gesteund door Spencers “De kortste zin is de beste” decreteerde Masaoka dat de korte poëzie juist de diepere betekenissen kon oproepen.

Vanaf eind 1885 werd Masaoka’s roeping duidelijk afgetekend. Hij verdedigde de haiku en schreef ze zelf als hobby. Zijn devotie voor de haikudichtvorm deed hem zijn universitaire opleiding verwaarlozen. Masaoka leidde een verarmd leven in een huis in Komagome. In 1892 slaagde hij niet voor zijn eindexamens en hij stopte zijn studies. Masaoka slaagde er wel in om haiku schrijven uit te bouwen tot zijn werk en werd haikuredacteur van de krant ‘ Nippon’.

In 1894 brak de sino-Japanse oorlog uit en Masaoka kon als correspondent meereizen naar China, ook al was het hem afgeraden omwille van zijn zwakke gezondheid. In 1889 was Masaoka begonnen bloed op te hoesten (een teken van tuberculose). Op dat moment nam Masaoka de pennaam ‘Shiki’ aan. Shiki is sino-Japans voor ‘koekoek’ (in het Japans hototogisu), die volgens de legenden bloed ophoest wanneer hij zingt. Masaoka leefde zo actief dat het leek alsof er van ziekte geen sprake was. Toen hij in 1895 naar Japan terugkeerde was zijn toestand zo verslechterd dat hij meteen naar het ziekenhuis werd gebracht. Tegen alle verwachtingen in verbeterde zijn toestand en besloot Masaoka terug te keren naar Matsuyama. Daar werd hij door een groep jonge haikuliefhebbers aangesteld tot mentor van hun Shō fū kai, ofwel ‘wind-in-de-naaldbomen-gemeenschap’. Aan hen introduceerde Masaoka zijn hervorming van de haiku die hij in 1892 had uitgewerkt.

Eind 1895 keerde Masaoka terug naar Tokio. Zijn toestand was erg verslechterd. “Ik word steeds wanhopiger, ik heb mijn toevlucht genomen tot het bevechten van literatuur tot de dood” schreef hij aan een vriend. Uit dit citaat blijkt ook dat Masaoka zich niet (enkel) als haikudichter beschouwde, maar als man van de literatuur of ‘bungakusha’. In 1897 richtte Masaoka ‘Hototogisu’ op. Het was een magazine dat volledig gewijd werd aan zijn nieuwe haiku. Masaoka’s haiku werd algemeen bekend en zijn populariteit nam gestaag toe.

Tegen het einde van 1897 was Masaoka aan zijn bed gekluisterd en ging zijn conditie achteruit. Fysiek was Masaoka’s dagelijkse leven een hel. Zijn moeder en zus verzorgden hem ononderbroken. Dat nam niet weg dat hij mentaal zeer actief bleef. Na de kantjes van zijn haikuhervorming bijgeslepen te hebben begon hij aan zijn tankahervorming. Daarnaast hield hij zijn doodsstrijd bij in dagboeken. Verder hield hij zich nog bezig met schilderen. In 1902 was Masaoka alleen nog in staat tot dicteren. Met de dood voor ogen en amper nog in staat te spreken laat hij door zijn dierbaren zijn doodshaiku opstellen. In de vroege morgen van 19 september 1902 sterft Masaoka Shiki.

In andere talen
العربية: ماساوكا شيكي
Cebuano: Masaoka Shiki
čeština: Šiki Masaoka
Deutsch: Masaoka Shiki
English: Masaoka Shiki
Esperanto: Masaoka Shiki
español: Masaoka Shiki
français: Masaoka Shiki
Bahasa Indonesia: Masaoka Shiki
italiano: Masaoka Shiki
日本語: 正岡子規
қазақша: Масаока Сики
Malagasy: Masaoka Shiki
മലയാളം: ഷികി
नेपाल भाषा: मासाओका शिकी
português: Masaoka Shiki
русский: Масаока Сики
Simple English: Masaoka Shiki
slovenčina: Šiki Masaoka
svenska: Masaoka Shiki
татарча/tatarça: Масаока Сики
中文: 正冈子规