Ladinisch

Ladinisch
Sprekers39.098 (2011)
Taalfamilie
Taalcodes
ISO 639-3lld
Portaal  Portaalicoon  Taal
Opschrift in het Ladinisch. Vertaling: "Een goede herberg, goed gezelschap, iedereen bezoekt hem graag, oud en jong."

De naam Ladinisch, Ladin, Ladino (niet te verwarren met het Sefardische of Judeo-Spaanse Ladino) of soms Ladijn is een van de Reto-Romaanse talen of variëteiten.

Oorsprong

Het Ladinisch stamt af van het Vulgair Latijn, een verbasterde vorm waarin de Keltische bevolking van de Alpengebieden de taal van de Romeinen had overgenomen rond het begin van de jaartelling. Na het wegvallen van het Romeinse gezag vermengden deze zogenaamde Alpenromanen zich in de noordelijke Alpengebieden sinds de vijfde eeuw n.Chr. met binnenkomende Germaanse stammen als de Alemannen (later Zwaben genoemd) en de Bajuwaren (later Beieren genoemd). Zij gingen toen grotendeels over op Germaanse en vervolgens Oud-Duitse dialecten. Hun cultuurtaal werd uiteindelijk het Hoogduits. In de Alpendalen die zich zuidwaarts naar de Povlakte uitstrekken, bleven Volkslatijnse dialecten bestaan tot in de moderne tijd, tot ze werden geabsorbeerd door het Italiaans. In delen van het Zwitserse kanton Graubünden handhaafde het Volkslatijn zich als een officieel erkende taal, het Reto-Romaans. In de noordoostelijke Italiaanse provincie Friuli onderging de taal een zekere veritaliaansing, maar het Friulisch heeft daar nog steeds een sterk eigen karakter behouden. In de dalen van de Dolomieten heette de taal Ladinisch. Ze werd gaandeweg steeds verder door het Italiaans teruggedrongen, maar nog zo'n 30.000 mensen[1], woonachtig in het grensgebied tussen de provincies Zuid-Tirol en Trentino en de grensstreken van deze provincies met de regio Veneto, spreken de taal.

In andere talen
Afrikaans: Ladinies
Alemannisch: Ladinische Sprache
aragonés: Idioma ladín
العربية: لغة لادينية
asturianu: Idioma ladín
Boarisch: Ladinisch
žemaitėška: Ladėnu kalba
brezhoneg: Ladineg
català: Ladí
čeština: Ladinština
Cymraeg: Ladineg
Esperanto: Ladina lingvo
español: Idioma ladino
فارسی: لادین
français: Ladin
arpetan: Ladin
Nordfriisk: Ladiins spriak
Gaeilge: An Laidinis
Gàidhlig: Laidin
Gaelg: Ladinish
עברית: לדינית
hrvatski: Ladinski jezik
magyar: Ladin nyelv
Bahasa Indonesia: Bahasa Ladin
italiano: Lingua ladina
日本語: ラディン語
ქართული: ლადინური ენა
한국어: 라딘어
Lingua Franca Nova: Ladin (lingua)
lumbaart: Lengua ladina
lietuvių: Ladinų kalba
latviešu: Ladīnu valoda
олык марий: Ладин йылме
Nedersaksies: Ladinies
norsk: Ladinsk
occitan: Ladin
Piemontèis: Lenga ladin-a
rumantsch: Lingua ladina
română: Limba ladină
sicilianu: Lingua ladina
Scots: Ladin leid
srpskohrvatski / српскохрватски: Ladinski jezik
slovenčina: Ladinčina
српски / srpski: Ладински језик
Seeltersk: Ladinisk
svenska: Ladinska
Kiswahili: Kiladino
Tagalog: Wikang Ladin
українська: Ладинська мова
Tiếng Việt: Tiếng Ladin
მარგალური: ლადინური ნინა
中文: 拉登語
粵語: 拉登文