Kruisboog

Zie het artikel Zie voor het artikel over de televisieserie "De Kruisboog" uit 1987 het artikel Willem Tell (televisieserie).
Klassieke kruisboog met laadelement
replica in het museum Emhisarc van een 14e-eeuwse kruisboog zoals die tijdens de slag bij Crécy zou zijn gebruikt

Een kruisboog (of armborst, arbalest, voetboog) is een wapen waarmee korte pijlen kunnen worden afgeschoten. Het wapen bestaand uit een boogstaaf (lijkend op een korte handboog), gemonteerd op een zuil, vaak met een kolf die lijkt op een geweerkolf en voorzien van een mechanisme om de pees vast te houden en een trekkermechanisme om deze te lossen waardoor de pijl wordt weggeschoten.

Soms is er een opwindmechanisme of lier aanwezig, of een spanhaak of stijgbeugel als de kracht nodig om de boog te spannen te groot is om dit met de hand te doen (dit is meestal het geval).

Geschiedenis

Ontwerp door Heron van Alexandrië van een Griekse gastraphetes

De kruisboog heeft een lange en uitgebreide geschiedenis. In China was de kruisboog in 200 v.Chr al goed ontwikkeld, zoals blijkt uit vondsten van geavanceerde bronzen trekkermechanismen. Het terracottaleger van keizer Qin Shi Huangdi bevat ook kruisboogschutters. Uit schriftelijke bronnen blijkt dat de bogen al minstens honderd jaar eerder werden gebruikt. De Grieken kenden de gastraphetes (γαστραφέτης, "buikwerper" die gespannen werd tegen de buik). Romeinse kruisbogen waren versierd en goed ontworpen, maar West-Europese bogen van 600 jaar later waren nog vrij ruw afgewerkte stukken hout of bot. Kruisbogen werden veel gebruikt tussen 800 en 1500.

In 1097 verbood Paus Urbanus II het gebruik van de kruisboog tussen Christenen onderling, omdat hij het een afgrijselijk en godsvijandig wapen vond. Ruim veertig jaar later verbood ook Paus Innocentius III in 1139 de inzet van de arbalest (een grote en zware metalen variant van de kruisboog) en ander slingertuig op het tweede Lateraans Concilie tegen mede-Christenen, dit op straffe van excommunicatie. [1] De authenticiteit, interpretatie en vertaling van deze bron wordt door sommigen echter betwist. [2] Hoe dan ook, de Kerk zag er in ieder geval geen probleem in om de kruisboog tegen 'ongelovigen' in te zetten.

Omstreeks 1400 veranderde het ontwerp, en werd de kolf tegen de schouder geplaatst om nauwkeuriger te kunnen richten. Tegen 1650 had de kruisboog een kolf in de moderne geweervorm, en werd op vergelijkbare wijze gebruikt. Kruisboogmakers ( arbalestmeesters) maakten tegen 1600 prachtige kruisboogkolven. Sommige Belgische ontwerpen waren zo volmaakt als moderne scherpschuttersgeweren. Vanaf deze tijd, tot ver in de twintigste eeuw is de kruisboog qua materiaal, technieken en mechanismes in grote lijnen hetzelfde gebleven. Pas na de Tweede Wereldoorlog onderging het ontwerp van met name de jachtkruisboog grote veranderingen door het gebruik van lichte metalen en polycarbonaten en andere kunststoffen en composietmaterialen.

In andere talen
Ænglisc: Gelocen boge
العربية: قوس مستعرض
azərbaycanca: Qundaqlı yay-ox
беларуская: Арбалет
български: Арбалет
brezhoneg: Kroazwareg
català: Ballesta
čeština: Kuše
dansk: Armbrøst
Deutsch: Armbrust
English: Crossbow
Esperanto: Arbalesto
español: Ballesta
eesti: Amb
euskara: Balezta
suomi: Varsijousi
français: Arbalète (arme)
Gaeilge: Crosbhogha
galego: Bésta
hrvatski: Samostrel
magyar: Számszeríj
Հայերեն: Աղեղնազեն
Bahasa Indonesia: Busur silang
íslenska: Lásbogi
italiano: Balestra (arma)
日本語: クロスボウ
한국어: 쇠뇌
lietuvių: Arbaletas
latviešu: Stops (ierocis)
Bahasa Melayu: Busur silang
norsk nynorsk: Armbrøst
norsk: Armbrøst
occitan: Aubaresta
polski: Kusza
português: Besta (arma)
română: Arbaletă
русский: Арбалет
srpskohrvatski / српскохрватски: Samostrel
Simple English: Crossbow
slovenčina: Kuša
slovenščina: Samostrel
српски / srpski: Самострел
svenska: Armborst
Türkçe: Tatar yayı
українська: Арбалет
oʻzbekcha/ўзбекча: Arbalet
Tiếng Việt: Nỏ
walon: Årbalesse
中文:
文言:
粵語: