Houtsnede

Albrecht Dürer: Rhinocerus, houtsnede, 1515
Toshusai Sharaku: Otani Oniji II, 1794
Maria Uhden: "Koe en vrouw met kind, houtsnede, 1918, 18,3 x 14 cm
Omri, een van de 950 houtsnedes in het Promptuarii Iconum Insigniorum, 1553

De houtsnijkunst of xylografie is een grafische techniek, waarbij een houtsnede ontstaat. Hiertoe wordt met speciale gutsen in een zachte houtsoort een tekening uitgegutst. Hierna wordt met een inktroller de drukplaat van zwarte of gekleurde drukinkt voorzien en vervolgens wordt hierover een vel papier krachtig aangedrukt. De afbeelding ontstaat in spiegelbeeld door het hout dat is blijven staan. Dit is een hoogdruktechniek; de uitgekerfde delen worden als uitsparingen zichtbaar in de afdruk.

Geschiedenis van de houtsnijkunst

In Europa is de oudst bekende houtsnede de Bois Protat, genoemd naar degene die het werk in 1899 vond in de abdij van La Ferté-sur-Grosne (Saône-et-Loire) in Frankrijk. Het stelt een detail van een kruisiging voor en is slechts een derde of een kwart van het originele hele werk. Het Cabinet des estampes van de Bibliothèque national in Parijs, waar het kunstwerk zich nu bevindt, dateerde het werk op ongeveer 1370. De houtsnijkunst ontwikkelde zich sindsdien verder en bereikte een hoogtepunt bij Albrecht Dürer. In de vijftiende en zestiende eeuw, voor de uitvinding van de boekdrukkunst door losse metalen letters, werd de xylografie ook gebruikt voor het drukken van boeken. Deze werden dan in hout uitgesneden en konden zo afgedrukt worden. De benaming hiervoor is een blokboek.

De Japanse houtsnedes uit de Edo-periode (1603 - 1867) van kunstenaars zoals Hokusai en Hiroshige zijn een onbetwist hoogtepunt in de geschiedenis van de houtsnijkunst. Vincent van Gogh had grote bewondering voor de toegespitste compositie en de krachtige lijnvoering van deze drukken die hij ook naschilderde. Voor expressionistische schilders na de eerste Wereldoorlog zoals de kunstenaars van de kunstenaarsgroep Die Brücke was de houtsnijkunst een geliefd uitdrukkingsmiddel. Duitse expressionisten die houtsnedes maakten waren Conrad Felixmüller, Erich Heckel. Ernst-Ludwich Kirchner, Käthe Kollwitz. De Noor Edward Munch heeft naast zijn schilderijen vele houtsnedes gemaakt.

In Vlaanderen traden na de Eerste Wereldoorlog de Vijf als vernieuwers van de houtsnede op de voorgrond. Het waren: Jan-Frans Cantré, Jozef Cantré, Frans Masereel, Henri Van Straten en Joris Minne.

In de hedendaagse kunst worden nog steeds houtdrukken gemaakt; door moderne plaatmaterialen te gebruiken liggen 'wandvullende' formaten binnen handbereik. Voorbeelden van hedendaagse kunstenaars die de houtsnede beoefenen: Georg Baselitz, Martin Noël en M.C. Escher.

In andere talen
العربية: خشيب
azərbaycanca: Ksiloqrafiya
беларуская: Дрэварыт
беларуская (тарашкевіца)‎: Дрэварыт
български: Ксилография
bosanski: Drvorez
català: Xilografia
čeština: Dřevořez
Чӑвашла: Ксилографи
dansk: Træsnit
Deutsch: Holzschnitt
Ελληνικά: Ξυλογραφία
English: Woodcut
Esperanto: Ksilografio
español: Xilografía
eesti: Puulõige
euskara: Xilografia
suomi: Puupiirros
français: Xylographie
galego: Xilografía
עברית: חיתוך עץ
hrvatski: Drvorez
magyar: Fametszet
interlingua: Xylographia
Bahasa Indonesia: Cukil kayu
íslenska: Tréskurðarmynd
italiano: Xilografia
日本語: 木版画
한국어: 목판화
Lëtzebuergesch: Holzschnëtt
latviešu: Kokgriezums
norsk: Tresnitt
polski: Drzeworyt
português: Xilogravura
română: Xilogravură
русский: Ксилография
srpskohrvatski / српскохрватски: Drvorez
Simple English: Woodcut
slovenčina: Drevorez
slovenščina: Lesorez
српски / srpski: Drvorez
svenska: Träsnitt
Türkçe: Ksilografi
українська: Ксилографія
Tiếng Việt: Khắc gỗ
吴语: 木版画
中文: 木刻版畫
粵語: 木刻畫