Heilige Roomse Rijk

Heiliges Römisches Reich (de)
Sacrum Imperium Romanum (la)
Sacro Romano Impero (it)
 Oost-Francië
 Koninkrijk Italië (middeleeuwen)
 Koninkrijk Bourgondië
962 – 1806Rijnbond (1806) 
Keizerrijk Oostenrijk 
Koninkrijk Pruisen 
Oude Eedgenootschap 
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 
Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svgWapen van het Heilige Roomse Rijk
(Details)(Details)
Kaart
Het Rijk rond 1550, vergeleken met de huidige grenzen
Het Rijk rond 1550, vergeleken met de huidige grenzen
Algemene gegevens
HoofdstadGeen
Oppervlakte~ 800.000 km²[1]
TalenLatijn, Neder- en Hoogduitse dialecten, Nederlands, Frans, Reto-Romaans, Lombardische en Italiaanse dialecten, Sloveens, Tsjechisch, Sorbisch, Kasjoebisch, Polabisch, Jiddisch, Romani[2]
Religie(s)Rooms-katholicisme, joodse minderheid
Vanaf de 16e eeuw ook lutheranisme en calvinisme[3]
Regering
RegeringsvormKiesmonarchie
DynastieDiverse
StaatshoofdRooms-Duitse keizer
LegislatuurRijksdag (Vanaf de 16e eeuw)
Staatkundige geschiedenis van Duitsland

Kelten
Germanen
Grote Volksverhuizing (4e-6e eeuw)


Frankische Rijk (5e eeuw-843)
Oost-Frankische Rijk (843-962)
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Heilige Roomse Rijk (962-1806)


Rijnbond (1806-1813)
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Duitse Bond (1815-1866)
Flag of the German Empire.svg Noord-Duitse Bond (1866-1871)


Duitse Rijk
Flag of the German Empire.svg Duitse Keizerrijk (1871-1918)
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Weimarrepubliek (1918-1933)
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Nazi-Duitsland (1933-1945)
Flagge Preußen - Provinz Ostpreußen.svg Oostgebieden (-1945)


Naoorlogs Duitsland
Merchant flag of Germany (1946–1949).svg geallieerde zones (1945-1949)
Flag of Saar (1947–1956).svg Saarland (1947-1956)
Verdeeld Duitsland:

Vlag van Duitsland Bondsrepubliek (1949-1990)
Vlag van Duitse Democratische Republiek DDR (1949-1990)

Duitse hereniging (1990)

Vlag van Duitsland Duitsland (1990-heden)


Portaal  Portaalicoon  Duitsland
Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis

Het Heilige Roomse Rijk (Duits: Heiliges Römisches Reich, Italiaans: Sacro Romano Impero, Latijn: Sacrum Romanum Imperium) was een rijk in Centraal-Europa en omringende gebieden. 'Rooms' betekent in dit verband zowel 'romeins' (het zou een voortzetting zijn van het West-Romeinse Rijk) als 'gelegitimiseerd door het hoogste kerkelijke gezag in Rome'. De keizer werd gezalfd en gekroond door het hoofd van de kerk, de Paus. Het Rijk werd op gezag van keizer Napoleon in 1806 opgeheven. Het was geen staat in de moderne betekenis van het woord, maar een politiek verband van wereldlijke en kerkelijke gebieden die direct of indirect onderworpen waren aan de soevereiniteit van de Rooms-Duitse keizer of koning.[4]

De relatie van de keizer met zijn gebieden veranderde herhaaldelijk, evenals zijn machtsbereik. Een deel van het Rijk stond onder zijn persoonlijke controle, de overige gebieden bestonden uit een groot aantal hertogdommen, graafschappen, prinsdommen, bisdommen, aartsbisdommen en vrijsteden en rijkssteden. De samenhang tussen deze gebieden nam in de loop van de middeleeuwen eerder af dan toe. In de late 15e en vroege 16e eeuw werden voor het Duitse deel van het Rijk een aantal gemeenschappelijke instituties geschapen, zoals de Rijksdag, het Rijkskamergerecht als hoogste juridische instantie, en de Kreitsen.

Wanneer het Heilige Roomse Rijk ontstond is niet precies aan te geven. De keizerstitel werd in het westen van Europa opnieuw ingevoerd met de keizerskroning van Karel de Grote in 800. In 962 liet Otto I de Grote, de koning van het Oost-Frankische of Duitse koninkrijk, zich door de paus tot keizer kronen. De verbinding tussen het Duitse koningschap en de keizerstitel vormde sindsdien de basis van het Heilige Roomse Rijk. Ook het hertogdom Lotharingen en het koninkrijk Italië en het graafschap Bourgondië, dat laatste als 'Rijks'-Bourgondië te onderscheiden van het Franse hertogdom Bourgondië, behoorden tot het Rijk. Het noordwesten van Frankrijk (Picardië) met het tot dusver tot Frankrijk behorende graafschap Vlaanderen kwamen pas in de 16de eeuw binnen het Duitse Rijk. Lotharingen, Picardië en delen van de Elzas Vlaanderen en 'Rijks'-Bourgondië werden door Frankrijk veroverd in de 17de en 18de eeuw. De Duitse gebieden bleven steeds de kern van het Rijk vormen. Daarnaast werd de keizer in het middeleeuws christelijk denken als wereldlijke tegenhanger van de paus gezien, met een universeel gezag.

Het Duitse koningschap was niet erfelijk; de koning werd gekozen door de keurvorsten, die de feodale bovenlaag van het Rijk vormden. In de middeleeuwen kon de koning zich pas keizer noemen nadat hij door Rome was erkend. Dat vereiste de pauselijke goedkeuring en kroning, die vaak pas na diplomatieke onderhandelingen gegeven werd. Sinds de 16e eeuw nam de koning de keizerstitel aan als erfelijke titel direct en zonder tussenkomst van Rome. Het Habsburgse Huis had de keizerstitel namelijk erfelijk weten te verklaren. Daarvoor had Rome afstand gedaan van zijn legaliserende macht omdat Habsburg in de 16de eeuw de kampioen van de Rooms-katholieke vorsten en standen in het Rijk was geworden. Het koningschap werd sindsdien een rang van lagere orde, toebedeeld aan enkele machtige keurvorsten, of eigenmachtig aan zich getrokken, zoals door de hertog van Brandenburg die zichzelf in 1702 tot koning van Pruisen verklaarde.

In andere talen
беларуская (тарашкевіца)‎: Сьвятая Рымская імпэрыя
Nordfriisk: Hilag Röömsk Rik
客家語/Hak-kâ-ngî: Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ Ti-koet
interlingua: Sacre Imperio Roman
Bahasa Indonesia: Kekaisaran Romawi Suci
Lingua Franca Nova: Impero Roman Santa
Bahasa Melayu: Empayar Suci Rom
Nedersaksies: Heilige Roomse Riek
Piemontèis: Imperi Roman Sacrà
srpskohrvatski / српскохрватски: Sveto Rimsko Carstvo
Simple English: Holy Roman Empire
slovenščina: Sveto rimsko cesarstvo
татарча/tatarça: İzge Rim imperiäse
oʻzbekcha/ўзбекча: Muqaddas Rim imperiyasi
West-Vlams: Illig Rôoms Ryk