Halogeenlamp

Losse (kapotte) 230 volt, 25 watt halogeenlamp met een G9 aansluiting
Een ledlamp en een halogeenlamp met reflector en bipin-voet
Brandende halogeenlamp

Een halogeenlamp is een gloeilamp waarvan de ballon gevuld is met een inert gas onder hoge druk. Aan dit gas wordt een kleine hoeveelheid halogeen ( broom of jodium) toegevoegd, waaraan de lamp zijn naam ontleent. Een halogeenlamp heeft een wat hoger rendement (lichtopbrengst per hoeveelheid toegevoerde energie) en een langere levensduur dan een gewone (ouderwetse) gloeilamp, maar wel veel minder rendement dan moderne typen lampen, zoals de ledlamp. Het principe van levensduurverlenging door toevoeging van halogenen berust op het Van Arkel-de Boerproces. Bij dit proces ontstaat een chemische reactie, waardoor het verdampte wolfraam van de gloeidraad steeds weer op gloeidraad wordt teruggebracht.

De aan een gloeilamp toegevoerde elektriciteit wordt omgezet in warmte. De gloeidraad van de lamp straalt deze warmte uit door elektromagnetische straling. Het spectrum van dat licht is afhankelijk van de temperatuur; het infrarode deel van het spectrum is voor mensen onzichtbaar. Naarmate de gloeidraad heter is, hoe groter het zichtbare deel van het uitzendspectrum wordt, en dus hoe hoger het rendement. Bovendien wordt het licht witter.

Problemen

De levensduur van de gloeilamp stelt een grens aan de temperatuur. Het metaal van de gloeidraad verdampt na verloop van tijd, dit resulteert in een vermindering van de lichtopbrengst met 10 à 20%. Als er door fluctuaties in de verdamping een dunne plek in de gloeidraad ontstaat neemt de stroomdichtheid, en daarmee de temperatuur, ter plaatse toe. Daardoor verdampt het metaal op de dunne plek sneller en op den duur brandt de gloeidraad door. Dit gebeurt vanzelfsprekend eerder naarmate de temperatuur van de gloeidraad hoger is. Daar komt bij dat het metaal van de verdampende gloeidraad neerslaat op het lampglas. Dit wordt hierdoor donkerder, waardoor de lichtopbrengst minder wordt.

In een halogeenlamp worden diverse principes gecombineerd om de levensduur van de gloeidraad te verlengen en de lichtopbrengst te verhogen. In de eerste plaats is de lamp gevuld met een inert gas onder hoge druk (> 20 atmosfeer). Dit gaat de verdamping van de gloeidraad tegen. Om zo'n hoge druk te kunnen weerstaan moet de ballon van de lamp zeer klein zijn. Dat schept twee problemen: ten eerste wordt het lampglas zeer heet en ten tweede wordt de lampballon - ondanks de gereduceerde verdamping - toch nog snel zwart. Voor de lampballon wordt dan ook een speciaal hittebestendig kwartsglas gebruikt.

Aan het inerte gas wordt voorts een kleine hoeveelheid halogeen (gewoonlijk broom) toegevoegd. Het halogeen reageert met de metaaldamp en vormt een metaalhalogenide. Deze verbinding slaat niet neer op de glazen ballon zolang die heet genoeg is (> 240 °C). Bij een veel hogere temperatuur, zoals die van de gloeidraad, ontleedt de verbinding in metaal en halogeen.

Door het inerte gas onder hoge druk, gecombineerd met deze zelf-reparatie zouden halogeenlampen een veel langere levensduur kunnen hebben dan gloeilampen, maar het is economischer om ze op een hogere temperatuur te laten werken zodat ze meer (en witter) licht geven.

Halogeenlampen worden veel heter dan conventionele gloeilampen. Als men ze met de vingers beetpakt kunnen hierdoor organische resten (vette vingers) op de lamp komen die bij het branden door verkoling bruine vlekken geven. Deze donkere resten zorgen voor een grotere verhitting van de lamp die de levensduur sterk verkort.

Lichtstroom Vergelijking stroomverbruik [bron?]
Crystal ktip.png
ledlamp
Sparlampe.svg
spaarlamp
Info bulb.png
gloeilamp
Bulbgraph.png
halogeenlamp
50  lm 1,2  W 7 W
100 lm 15 W
150 lm 18 W
200 lm 2 W 5 W 25 W
300 lm 3 W 28 W
400 lm 6 W 8 W 40 W
500 lm 8 W
600 lm 11 W 42 W
700 lm 13 W 60 W
800 lm 15 W
850 lm 52 W
900 lm 10 W 16 W 75 W
1000 lm 13 W
1100 lm 18 W
1300 lm 22 W 100 W 70 W
1500 lm 25 W
1800 lm 22 W 28 W
1900 lm 105 W
2100 lm 33 W 150 W
In andere talen
беларуская: Галагенавая лямпа
Cymraeg: Golau halogen
Deutsch: Halogenlampe
English: Halogen lamp
Bahasa Indonesia: Lampu halogen
italiano: Lampada alogena
srpskohrvatski / српскохрватски: Halogena sijalica
српски / srpski: Халогена сијалица
svenska: Halogenlampa
Türkçe: Halojen lamba
українська: Галогенова лампа
Tiếng Việt: Đèn halogen
中文: 卤素灯泡
粵語: 石英燈