Graafschap Vlaanderen

Graafschap Vlaanderen
Gewest van het Koninkrijk Frankrijk (862/864-1529), Gewest van het Heilige Roomse Rijk (1529-1795), Gewest van de Habsburgse Nederlanden (1556-1795)
  Vlaanderengouw 862/864 – 1795 West-Vlaanderen (1713) 
Leiedepartement 
Scheldedepartement 
Generieke vlag van Vlaanderen.svg Coat of Arms of Flanders (according to the Gelre Armorial).svg
( Details) ( Details)
Kaart
Het Graafschap Vlaanderen omstreeks 1350.
Het Graafschap Vlaanderen omstreeks 1350.
Algemene gegevens
Hoofdstad Brugge, later Gent en Rijsel
Talen Oudnederlands, Diets ( Middelnederlands), Picardisch, Frans
Regering
Regeringsvorm Graafschap
Dynastie Huis Vlaanderen (862-1119)
Huis Denemarken (1119-1128)
Huis Elzas (1128-1194)
Huis Henegouwen (1194-1278)
Huis Dampierre (1278-1384)
Huis Valois (1384-1482)
Huis Habsburg - Spaanse lijn (1482-1713)
Huis Habsburg - Oostenrijkse lijn (1713-1795)
Staatshoofd Graaf
Plv. staatshoofd Stadhouder
Topografische kaart van het Graafschap Vlaanderen aan het einde van de 14e eeuw met de grens van het Heilige Roomse Rijk in het rood. Ten westen van deze grens lag Kroon-Vlaanderen en ten oosten Rijks-Vlaanderen.

Het Graafschap Vlaanderen (Frans: Comté de Flandre of Comté de Flandres) is een historisch gebied dat aanvankelijk deel uitmaakte van West-Francië en vanaf 1464 van de (zuidelijke) Nederlanden. Het graafschap bestond van 862 tot 1795.

Vlaanderen behoorde door het Verdrag van Verdun (843) als enig gewest van de latere Nederlanden tot West-Francië. Al vanaf het einde van de negende eeuw voer het graafschap een onafhankelijke koers tegenover zijn leenheer, de Franse koning. Dit resulteerde in verschillende conflicten. Naast Kroon-Vlaanderen was er echter ook Rijks-Vlaanderen, deel rond Aalst en Zeeland, deel van het Heilige Roomse Rijk in leen van de Duitse keizer. Ten noorden van de Alpen was het graafschap Vlaanderen eeuwenlang een van de meest economisch- en cultureel ontwikkelde gebieden van Europa. Een hoog percentage van de inwoners leefde reeds in steden. Lange tijd konden Brugge en Gent zich qua omvang met Londen en Parijs meten.

Het graafschap Vlaanderen was een tweetalig graafschap. [1] [2] Het zuiden rond Rijsel was Romaans ( Frans-Vlaanderen), het noorden en de kuststreek sprak Oud-Nederlands.

In de 15e eeuw werd gestart met de eenmaking van de Nederlanden. Vanaf het einde van de veertiende eeuw maakte Vlaanderen deel uit van het Bourgondische Rijk, dat na de dood van Maria van Bourgondië in 1482 aan de Habsburgers toeviel. Na een oorlog tussen Frankrijk en Duitsland onder Keizer Karel V kwam Kroon-Vlaanderen formeel los van Franse kroon ( Vrede van Madrid in 1525). De Pragmatieke Sanctie in 1549 vervolmaakte het eenmakingsproces van de (zuidelijke) Nederlanden.

Als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog trad een eerst langzaam, maar steeds dieper verval in. Niet alleen was er grote schade aangericht, maar ook emigreerde een groot deel van de protestantse elite naar Holland en Zeeland. Vervolgens kreeg Vlaanderen ook zwaar te lijden onder de Devolutieoorlog en de Spaanse Successieoorlog. Hierdoor ging veel Vlaams gebied definitief verloren aan Frankrijk. Aan het einde van deze periode was er niets meer over van de vooraanstaande positie die Vlaanderen gedurende eeuwen in Europa had gespeeld.

Het graafschap Vlaanderen is het enige deel van het middeleeuwse Frankrijk dat vandaag geen deel meer uitmaakt van het hedendaagse Frankrijk (met uitzondering van Frans-Vlaanderen). Kleinere delen van het oude Vlaanderen maken nu deel uit van het Waals Gewest en de Nederlandse provincie Zeeland. Het overige deel van het graafschap vormt nu ongeveer 40% van het hedendaagse Vlaams Gewest.

Etymologie

Vlaanderen, Vlaming en Vlaams zijn afgeleid van flâm, een Ingveoonse vorm van het Germaanse flauma, hetgeen "overstroomd gebied" betekent. Deze etymologie lijkt de enige die taalkundig mogelijk is en klopt geografisch uitstekend. Het Vlaamse kustgebied werd tussen de 3e en de 8e eeuw tweemaal per dag overstroomd door de Noordzee.

Een inwoner van dit overstroomd gebied is dus een Flaming, het adjectief Flamis. Door bij de stam flâm het suffix -andra te voegen, bekomt men in datief meervoud Flaumandrum, verkort tot Flamandrum en uiteindelijk Flandrum. Ten slotte werd de f een v in het Nederlands, vandaar Vlaming, Vlaams en Vlaanderen. De plaatsnaam staat in het meervoud in het Nederlands Vlaanderen, het Duits Flandern, het Engels Flanders, het Spaans Flandes en het Italiaans le Fiandre. In het Frans gebruikt men zowel Les Flandres als La Flandre.

De Vlamingen doen hun intrede in de geschiedenis in het levensverhaal van Sint-Eligius (ca.590-660), de Vita sancti Eligii. Dit werd opgesteld vóór 684, maar is slechts bekend in een omwerking van rond 725. Daar verschijnen de "Flanderenses" die wonen "in Flandris". In het Latijn evolueerde dit later tot de gestandaardiseerde vormen Flandrenses en Flandria.

In andere talen