Geocentrisme

Geocentrisch model van de kosmos uit Peter Apians Cosmographia, Antwerpen 1539
Ptolomeïsch systeem (1660/61)
Demonstratie hoe een ellips gevormd kan worden met twee eenparig bewegende cirkels. Het middelpunt van de eerste cirkel (blauw) valt echter niet samen met het brandpunt van de ellips (geel) en de bewegingssnelheid wijkt ook af.

Het geocentrisme is de leer dat de Aarde het centrum van het zonnestelsel en/of het universum is en dat de zon en andere hemellichamen om de aarde heen draaien (het onderscheid tussen zonnestelsel en universum werd pas gemaakt in moderne tijden). Veelal ligt hierbij een idee van exceptionalisme aan ten grondslag, waarbij de bijzondere positie van de mens het niet toestaat dat de Aarde zich ergens anders dan in het centrum bevindt. Een geocentrisch wereldbeeld was in zwang gedurende de klassieke tijd en de middeleeuwen, hoewel er toen ook aanhangers waren van het heliocentrisme, dat stelt dat de zon het centrum is van ons zonnestelsel en/of universum.

Invloedrijke Griekse filosofen als Ptolemaeus en Aristoteles geloofden dat de Zon, de Maan, de andere planeten en de sterren om de ronde Aarde heen cirkelden. Ook in het oude China was dit het overheersende wereldbeeld. Dit is niet hetzelfde als de notie van een platte aarde, waarboven de Zon etcetera opgaan en ondergaan. De voornaamste argumenten die voor het geocentrische model werden aangevoerd, waren dat het voor ons op Aarde niet voelt alsof de Aarde beweegt en het feit dat we toch zien dat de Zon en andere hemellichamen om ons heen draaien elke dag. Tot in de 16e eeuw werd aan dit idee vastgehouden, tot Copernicus met een nieuw theoretisch model kwam met de Zon in het centrum, wat later uitgebreid en verbeterd werd door onder anderen Johannes Kepler en Tycho Brahe.

De (on)juistheid van geocentrisme

De algemene relativiteitstheorie stelt dat alle fysische processen in een willekeurig referentiestelsel intern consistent kunnen worden beschreven en verklaard. Puur wetenschappelijk gezien valt er niet te kiezen tussen geocentrisme of heliocentrisme, omdat er geen stabiel referentiepunt in het universum valt te definiëren. Bekijken we het vanuit de klassieke mechanica, die uitgaat van een absoluut referentiestelsel, dan draaien Zon en Aarde om hun gezamenlijk zwaartepunt. Dit bevindt zich wel in de Zon, op 600 kilometer van zijn middelpunt, zodat men zou kunnen zeggen dat het heliocentrisme correcter is dan het geocentrisme. Andere problemen met het geocentrisme zijn dat het betekent dat alle planeten een vreemde, heen-en-weergaande baan afleggen (in het heliocentrische model zijn dit keurige ellipsen) en dat het licht dat van verre sterren naar ons onderweg is, ieder half jaar 300 miljoen kilometer dwars op de lichtrichting verschuift, om een half jaar later weer terug op de oude positie te zijn. Dat is in strijd met de speciale relativiteitstheorie, die zegt dat licht in rechte lijnen met een constante snelheid beweegt. Als we dergelijke vreemde bewegingspatronen niet willen aannemen, moeten we concluderen dat de Aarde om de Zon heen beweegt.

Daarnaast is het de moderne wetenschap duidelijk dat ons zonnestelsel onderdeel is van een melkwegstelsel. Het zonnestelsel draait in een baan rond het middelpunt van de Melkweg, die weer beweegt ten opzichte van andere Melkwegstelsels.

In andere talen
Afrikaans: Geosentries
azərbaycanca: Geosentrik sistem
башҡортса: Геоцентризм
čeština: Geocentrismus
Esperanto: Tercentra teorio
français: Géocentrisme
galego: Xeocentrismo
Bahasa Indonesia: Geosentrisme
日本語: 天動説
한국어: 지구중심설
Кыргызча: Геоцентризм
Lëtzebuergesch: Geozentrescht Weltbild
lietuvių: Geocentrizmas
latviešu: Ģeocentrisms
Nedersaksies: Geozentrisme
occitan: Geocentrisme
português: Geocentrismo
română: Geocentrism
srpskohrvatski / српскохрватски: Geocentrični sistem
Simple English: Geocentrism
slovenčina: Geocentrizmus
Türkçe: Geosantrizm
українська: Геоцентризм
Tiếng Việt: Thuyết địa tâm
中文: 地心说
粵語: 地心說