Galicisch

Galicisch (Galego)
Gesproken in Galicië
Taalfamilie

Indo-Europees

Alfabet Latijns alfabet
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 gl
ISO 639-2 glg
ISO 639-3 glg
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Galicisch (galego in het Galicisch en in het Portugees) is een taal die wordt gesproken in de Spaanse autonome gemeenschap Galicië, gelegen in het meest noordwestelijke deel van Spanje, ten noorden van Portugal.

Taalkunde

In de regio Galicië spreekt ongeveer 70% van de bevolking Galicisch. Bovendien wordt het Galego ook nog gesproken in een klein deel van Castilië en León, en in sommige delen van Zuid-Amerika (bijvoorbeeld in Buenos Aires in Argentinië). In totaal spreken ongeveer 3 miljoen mensen Galicisch. De Spaanse staat erkent Galicisch als een van de vier officiële talen (samen met Castiliaans, Catalaans en Baskisch).

Geschiedenis

Linguistic map Southwestern Europe.gif
Percentage of Galician speakers (corrected).PNG

Tijdens de Romeinse overheersing werden Portugal en Galicië verenigd in de provincie Gallaecia. Dit leidde tevens tot een linguïstische eenheid van het Galicisch-Portugees. Deze eenheid duurde voort tot in de 14e eeuw, waarin Portugal een zelfstandig koninkrijk werd en zich afscheidde van Galicië. De oudste literaire geschriften in het Galicisch zijn de Cantigas de Santa María van Alfonso X en de Galicisch-Portugese liedboeken.

Na de dood van Franco ontstond een democratische Spaanse staat van autonome gemeenschappen. Zo ontstond ook het statuut van autonomie van Galicië, el Estatuto de Autonomia de Galicia (6 april 1981). Dit versterkte de positie van het Galicisch als officiële taal en leidde tot een voorstel tot de wet van linguïstische normalisatie (Lei de Normalización Lingüística) in juni 1983.

Na Franco kreeg het Galicisch nieuwe kansen. In de afgelopen decennia was er veel discussie tussen aanhangers van het Reintegracionismo en de groep Autonomistas. De eerste groep pleit voor een re-integratie met het Portugees, terwijl de laatste groep het Galicisch als een aparte taal ziet.

Taal of dialect

In publicaties over het Galicisch zal de discussie of het Galicisch nu een aparte taal of toch een Portugees dialect is altijd een grote rol spelen. Op basis van louter taalkundige informatie valt niet te zeggen of eender welke taalvorm nu de titel taal of dialect verdient. De classificatie als taal hangt vooral af van conventie. Feit is dat het Galicisch zeer sterke overeenkomsten vertoont met het Portugees, in het bijzonder met de Noord-Portugese dialecten. Verschillen met het Portugees laten zich vaak verklaren door de invloed van het Castiliaans, de dominante Spaanse taal.

Verschillen met het Portugees

Het schriftbeeld van het Galicisch verschilt zeer duidelijk van het Portugees, doordat de Galicische spelling is gebaseerd op de Spaanse. Een woord als muller (vrouw) oogt anders dan het Portugese mulher, maar wordt op dezelfde wijze uitgesproken. Er bestaat een alternatieve spelling voor het Galicisch die meer aansluiting zoekt bij de Portugese, en die wordt gepropageerd door de aanhangers van het reintegracionismo.

Er zijn opvallende verschillen in de uitspraak. De uitspraak van het Galicisch sluit vooral aan op die van de Noord-Portugese dialecten.

  • Waar in het (Europees-)Portugees de klinkers kort en eerder gesloten zijn, daar hebben ze in het Galicisch vaker een open uitspraak.
  • Nasale diftongen zijn zeer typisch voor het Portugees, maar komen in het Galicisch niet voor. Het Portugese irmã (zus) wordt in het Galicisch zo irmán of irmá (afhankelijk van het dialect).
  • De Portugese [z] en [ʒ], beide stemhebbende medeklinkers ("z" en "zj"), zijn in het Galicisch vaak stemloos. Vgl. casa (huis), in het Portugees: [ˈkazə] ?, in het Galicisch: [ˈkasa] ? (vroeger [ˈkazɐ] ? in beide, als nog op deze manier in het grootste deel van Brazilië en Afrika). Het omgekeerde komt echter ook voor.
  • Het fenomeen gheada: in het Galicisch wordt de g in bepaalde posities als een h uitgesproken. Bijvoorbeeld: [ħaˈleħo] ? voor "galego" (Galicisch).
  • Grotere invloed van het Spaans, op grote schaal in distinción van c/z en s, en spaarzaam in yeísmo (fusie van ll in y).

Uiteraard zijn er verschillen in de woordenschat. Het Galicisch is sterker door het Castiliaans beïnvloed en zal dan ook vaak een Castiliaans woord gebruiken voor zaken waar in het Portugees eigen woorden voor bestaan. Toch komt de Galicische woordenschat, zeker als het gaat om dagelijkse, "normale" woorden, sterker met de Portugese dan met de Spaanse overeen.

Tekstvoorbeeld

Het Onzevader. Beide spelwijzen zijn weergegeven, en de Castiliaanse en Portugese versie van het gebed zijn ter vergelijking bijgevoegd.

Galicisch officieel Galicisch reintegracionismo Portugees Castiliaans
Noso Pai que estás no ceo: Nosso Pai que estás no Céu: Pai Nosso que estás no Céu: Padre nuestro que estás en los cielos:
santificado sexa o teu nome, veña a nós o teu reino e fágase a túa vontade aquí na terra coma no ceo. santificado seja o Teu nome, venha a nós o Teu reino e seja feita a Tua vontade aqui na terra como nos Céus. santificado seja o Vosso nome, venha a nós o Vosso reino, seja feita a Vossa vontade assim na Terra como no Céu. santificado sea tu Nombre, venga a nosotros tu reino y hágase tu voluntad en la tierra como en el cielo.
O noso pan de cada día dánolo hoxe; O nosso pam de cada dia dá-no-lo hoje; O pão nosso de cada dia nos dai hoje; Danos hoy nuestro pan de cada día;
e perdóanos as nosas ofensas como tamén perdoamos nós a quen nos ten ofendido; e perdoa-nos as nossas ofensas como também perdoamos nós a quem nos tem ofendido; Perdoai-nos as nossas ofensas assim como nós perdoamos a quem nos tem ofendido; y perdona nuestras ofensas como también nosotros perdonamos a los que nos ofenden;
e non nos deixes caer na tentación, mais líbranos do mal. e nom nos deixes cair na tentaçom, mas livra-nos do mal. e não nos deixeis cair em tentação, mas livrai-nos do mal. no nos dejes caer en tentación, y líbranos del mal.
Amen. Amen. Amen. Amen.

Merk op dat er tussen de eerste en tweede versie in het Galicisch soms meer verschillen dan spellingverschillen alleen staan. Ook over de precieze vaststelling van wat "standaard" is bestaat onenigheid.

In andere talen
Afrikaans: Galicies
አማርኛ: ጋሊስኛ
aragonés: Idioma gallego
العربية: لغة غاليسية
مصرى: جاليجو
asturianu: Gallegu
azərbaycanca: Qalisiya dili
žemaitėška: Galisu kalba
беларуская: Галісійская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Галісійская мова
български: Галисийски език
brezhoneg: Galizeg
català: Gallec
Cebuano: Ginalyego
čeština: Galicijština
Cymraeg: Galisieg
Zazaki: Galisyaki
Esperanto: Galega lingvo
español: Idioma gallego
euskara: Galiziera
estremeñu: Luenga gallega
français: Galicien
arpetan: Galicien
Nordfriisk: Galicisk spriak
Gaeilge: An Ghailísis
Avañe'ẽ: Gallégo ñe'ẽ
Gaelg: Galeeshish
客家語/Hak-kâ-ngî: Galicia-ngî
עברית: גליסית
Fiji Hindi: Galician bhasa
hrvatski: Galješki jezik
Հայերեն: Գալիսերեն
interlingua: Lingua gallecian
Bahasa Indonesia: Bahasa Galisia
íslenska: Galisíska
italiano: Lingua gallega
日本語: ガリシア語
한국어: 갈리시아어
kernowek: Galijek
Limburgs: Galicisch
lietuvių: Galisų kalba
Māori: Reo Galicia
македонски: Галициски јазик
кырык мары: Галиси йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Galicia
مازِرونی: گالیسیایی
norsk nynorsk: Galisisk
norsk: Galisisk
occitan: Galician
Kapampangan: Amanung Galyegu
Piemontèis: Lenga galissian-a
پنجابی: گلیکیائی
português: Língua galega
Runa Simi: Galligu simi
Kinyarwanda: Ikigalisiya
davvisámegiella: Galegogiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Galicijski jezik
Simple English: Galician language
slovenčina: Galícijčina
slovenščina: Galicijščina
српски / srpski: Галицијски језик
svenska: Galiciska
Kiswahili: Kigalicia
tetun: Lia-galegu
Türkçe: Galiçyaca
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گالىسىيەچە
українська: Галісійська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Galisiyaliklar tili
Tiếng Việt: Tiếng Galicia
მარგალური: გალისიური ნინა
Bân-lâm-gú: Galicia-gí