Empedocles

Empedocles
Ἐμπεδοκλῆς
Empedokles.jpeg
Persoonsgegevens
Naam Empedocles van Acragas ( Agrigentum)
Geboren Acragas, ca. 492 v.Chr.
Overleden Peloponnesus?, ca. 432 v.Chr.
Land Sicilië
Functie filosoof, arts, redenaar, staatsman, dichter
Oriënterende gegevens
Stroming presocratische filosofie, pluralisme, eclectisch
Reactie op Parmenides, Zeno
Beïnvloed door Homerus, Parmenides, Heraclitus, Xenophanes, pythagorisme, orfisme
Beïnvloedde Plato, Aristoteles, Lucretius, neoplatonisme, Friedrich Hölderlin, Matthew Arnold, Friedrich Nietzsche, Gerard van Klinkenberg, Hans Andreus
Portaal  Portaalicoon   Filosofie

Empedocles ( Oudgrieks: Ἐμπεδοκλῆς, Empedokles; ca. 492 v.Chr. — ca. 432 v.Chr.) was een ziener, staatsman, dichter en vooral arts en presocratische filosoof uit Acragas, Sicilië. Volgens klassieke bronnen toonde hij graag zijn rijkdom en zag hij zichzelf als een god, verrichtte hij wonderen en maakte hij zich nuttig voor zijn medeburgers, zodat hij een populair persoon werd.

Zijn filosofie is eclectisch. Alles zou bestaan uit een mengsel van vier eeuwige elementen. Twee natuurkrachten, Liefde en Strijd, werken daar op in en zorgen voor ontstaan en vergaan van de dingen. De krachten nemen om de beurten toe en af in dominantie, zodat de kosmos een eeuwige cyclus doormaakt van toenemende scheiding en vereniging. Leven ontstaat door een balans van beide. Het eerste leven bestaat uit goddelijke daimonen. Die worden corrupt en moeten vervolgens een reeks van reïncarnaties doormaken om weer zuiver te worden. De mens is zo'n tussenstadium van incarnatie.

Plato, Lucretius en neoplatonisten gebruikten ideeën van Empedocles, en de elementenleer werd van grote invloed in de premoderne wetenschap, zoals geneeskunde en alchemie. De anekdotes over Empedocles' leven en dood werden vooral vanaf de zeventiende eeuw gebruikt in kunst en literatuur door bijvoorbeeld schrijvers als Friedrich Hölderlin.

Leven

Kaart van de Griekse wereld met de plaatsen waar presocraten actief waren in rood. Acragas ligt links, op Zuid-Sicilië.

Over het leven en werk van Empedocles is in verhouding tot andere presocraten veel geschreven en bewaard gebleven in de oudheid. [1] Weinig is echter zeker, omdat in de hellenistische periode veel apocriefe biografische verhalen ontstonden op grond van zijn eigen werk. Veel daarvan zijn verzameld door de laat-klassieke doxograaf Diogenes Laërtius in zijn Leven en leer van beroemde filosofen, en gaan vooral over Empedocles' politieke activiteiten en overlijden. [2] Ze zijn vermoedelijk het resultaat van verheerlijking of spot bij latere auteurs. [3] Daarbij hebben biografen de filosofische link met Pythagoras wellicht aangegrepen om het leven van Pythagoras te gebruiken als basis voor dat van Empedocles. Beiden droegen purperen gewaden, werden bekendheden (zowel politiek als door wonderbaarlijkheden) en beweerden goddelijk te zijn. [4] De meest zekere gegevens zijn dat Empedocles in de vijfde eeuw v.Chr. leefde in Acragas, behoorde tot de sociale bovenlaag, politiek geëngageerd was en zowel arts als filosoof was.

Empedocles werd geboren in Acragas (Agrigentum), waar hij een belangrijk persoon werd. Acragas was in die tijd een welvarende stad, die later echter werd verwoest door Carthagers. Afbeelding: Franz Ludwig Catel, Der Tempel der Concordia in Agrigent, (ca. 1820).

Omstreeks 492 v.Chr. werd Empedocles geboren in Acragas, destijds een welvarende Griekse kolonie op Sicilië. Zijn familie was welgesteld en telde enkele bekendheden. Zo fokte zijn grootvader Empedocles renpaarden en won hij een prijs op de paardenrennen bij de Olympische Spelen (71e olympiade), en bekleedde zijn vader (Meton, Exaenetus of Archinomus) een belangrijke functie in het stadsbestuur. [p 1] Volgens sommigen had Empedocles een zus en een broer (Callicratides), en een dochter en een zoon (Exaenetus). [p 2] Hij was in de bloei van zijn leven rond de 84e olympiade ( 444- 441 v.Chr.).

Reputatie

Empedocles kreeg een goede opleiding, en het is zeker dat hij arts werd, omdat hij in latere medische bronnen wordt aangehaald. [5] Daarnaast was hij een filosoof en redenaar. Aristoteles noemt hem de uitvinder van de retorica, wat onwaarschijnlijk is. [p 3] Zijn leerlingen waren de sofist Gorgias van Leontini en zijn eigen minnaar Pausanias. Hij schreef een filosofische leerdicht dat hij liet voordragen door de rapsode Cleomenes bij de Olympische Spelen van 400 v.Chr. en heeft het zelf waarschijnlijk ook voorgedragen op verschillende plaatsen. Toch stichtte hij geen eigen filosofische school. [6]

De filosoof beschouwde zichzelf naar eigen zeggen als quasi-goddelijk en liet zich bewonderen en vereren. [p 4] Daarnaast stelde hij zijn rijkdom tentoon door het dragen van een gouden kroon, purperen mantel, gouden riem, bronzen sandalen en een ( Delfische) lauriertak. [p 5] Door dit alles werd hij later wel beschuldigd van zelfingenomenheid.

In Acragas werd hij niettemin een geliefd persoon om enkele redenen. Ten eerste probeerden aristocraten de macht te grijpen na de val van de tiran Thrasydaeus in 470 v.Chr., maar Empedocles verzette zich daartegen en had een prominente rol in het vestigen van een democratisch regime. Hij hief een oligarchische vereniging, de Duizend, op en moedigde politieke gelijkheid aan. [p 6] [7] Dit vergrootte zijn populariteit en deed het volk hem de koningskroon aanbieden, al weigerde hij die. Ten tweede had hij succes als arts en wonderdoener. Zo zou hij een vrouw die niet ademde dertig dagen in leven hebben gehouden en vervolgens genezen hebben. Hij werd naar eigen zeggen geraadpleegd door duizenden mensen. [p 4] Ten derde was hij vrijgevig. Hij betaalde bijvoorbeeld de bruidsschat voor diverse armlastige meisjes. Ten vierde zorgde hij voor technische vooruitgang. Zo liet hij naar verluidt ezelshuiden op de heuvels neerhangen om de oogst te beschermen tegen uitdrogende wind, en liet hij op zijn kosten twee rivieren omleggen, waardoor het bedorven water van een derde stroom gezuiverd kon worden werd nabij Selinous, dat door de pest getroffen was. De ziekte verdween, en de bewoners van Selinous legden dat uit als magie, waardoor Empedocles sterker werd vereerd. [8] Desondanks noemden sommigen hem een oplichter (góes). [9]

Hij was prominent en reisde veel. Zodoende leerde hij niet alleen de dichters Pindarus, Aeschylus en Simonides kennen, maar vermoedelijk ook de filosofen Parmenides en Zeno uit Elea. Tevens was hij bekend met de pythagoreeërs en het orfisme, een mysteriecultus. Eén reis was bijvoorbeeld naar de stad Thurii kort na 444 v.Chr., waar hij vermoedelijk de geschiedschrijver Herodotus ontmoette. Een andere was om de Olympische Spelen bij te wonen. Zijn vijanden verzetten zich echter tegen zijn terugkeer naar Acragas, en het is onbekend of hij in zijn latere leven nog is teruggekeerd. Vermoedelijk overleed hij in de Peloponnesus. [7]

Overlijden

Empedocles zou de krater van de Etna zijn ingesprongen om te bewijzen dat hij een god was. De vulkaan spuwde echter een sandaal weer uit.
Salvator Rosa, The Death of Empedocles, circa 1665 – 1670, olieverf op doek, 135 × 99 cm.

Toen de filosoof overleed rond 432 v.Chr., was hij volgens Aristoteles en Heraclides zestig jaar, volgens anderen 77. [p 7] Over zijn dood bestaan verschillende anekdotes, die vermoedelijk zijn verzonnen om te spotten met zijn filosofie. Hij stelde namelijk dat de dood niet bestond en dat de materie gevormd werd door vier elementen (aarde, lucht, water en vuur), en die spelen juist een beslissende rol in elk verhaal. [10]

In een paar verhalen reisde Empedocles af naar de Peloponnesus, waar hij bijvoorbeeld van zijn wagen viel (element aarde) en overleed aan de verwonding. Een variant hierop plaatst die gebeurtenis op Sicilië. Een ander verhaal is dat hij de Etna op Sicilië beklom en zich in de krater wierp (element vuur) om aan te tonen dat hij een god was. Dat dit niet werkte werd duidelijk toen de vulkaan een bronzen sandaal weer uitspuwde. Volgens andere verhalen verdronk de filosoof op zee (element water) of verhing hij zich (element lucht). Tot slot bestaat de overlevering dat hij na een offerfeest verdween in de nacht, en dat er een lichtflits verscheen toen men hem riep, waaruit men afleidde dat hij nu een god was.

In andere talen
Afrikaans: Empedokles
العربية: إيمبيدوكليس
azərbaycanca: Empedokl
беларуская: Эмпедокл
български: Емпедокъл
bosanski: Empedoklo
čeština: Empedoklés
dansk: Empedokles
Deutsch: Empedokles
English: Empedocles
Esperanto: Empedoklo
español: Empédocles
eesti: Empedokles
euskara: Enpedokles
فارسی: امپدوکلس
suomi: Empedokles
français: Empédocle
galego: Empédocles
עברית: אמפדוקלס
hrvatski: Empedoklo
magyar: Empedoklész
Հայերեն: Էմպեդոկլես
Bahasa Indonesia: Empedokles
íslenska: Empedókles
italiano: Empedocle
Кыргызча: Эмпедокл
Latina: Empedocles
lietuvių: Empedoklis
latviešu: Empedokls
македонски: Емпедокле
norsk nynorsk: Empedokles
norsk: Empedokles
occitan: Empèdocles
polski: Empedokles
Piemontèis: Empédocle
português: Empédocles
română: Empedocle
русский: Эмпедокл
sicilianu: Empedocli
Scots: Empedocles
srpskohrvatski / српскохрватски: Empedokle
Simple English: Empedocles
slovenčina: Empedokles
slovenščina: Empedoklej
shqip: Empedokli
српски / srpski: Емпедокле
svenska: Empedokles
Türkçe: Empedokles
татарча/tatarça: Эмпедокл
українська: Емпедокл
Tiếng Việt: Empedocles