Edelsmeedkunst

Benvenuto Cellini: Saliera (ca. 1540)
Scythische vuurbeker of goblet, Armenië
Vlaamse hanger met leeuw, 17e eeuw ( Walters Art Museum)

Edelsmeedkunst is een kunstzinnig vak uitgeoefend door een goud- of zilversmid (ook wel edelsmid genoemd) en een categorische benaming voor de producten die binnen dit vakgebied gemaakt zijn.

De edelsmid is een metaalbewerker die is gespecialiseerd in het ontwerpen en vervaardigen van sieraden, kunst- en gebruiksvoorwerpen in edele metalen, zoals goud, zilver, platina en (meer recent) palladium en titanium. Moderne edelsmeden en juwelenontwerpers verwerken ook minder kostbare materialen als aluminium, roestvast staal, rubber, kunststof en textiel.

Definities

De term 'edel' in edelsmeedkunst is een verwijzing naar de verwerkte materialen: "edel" betekent in die zin niet- corroderend. Het is tevens een verwijzing naar de extra dimensie van kunstzinnigheid die aan deze vorm van smeedkunst verbonden is. Voorwerpen die tot de edelsmeedkunst gerekend worden, zijn vaak versierd met edelstenen, zoals diamant, korund, opaal en toermalijn, maar ook met andere 'edele' materialen als email, koraal, jade en ivoor.

De termen goudsmid en zilversmid zeggen weinig over het materiaal waar de smid mee werkt. Een goudsmid maakt in principe sieraden en een zilversmid gebruiksvoorwerpen (zoals tafelzilver). Iemand die zilveren sieraden maakt, wordt dus in principe toch tot de goudsmeden gerekend. Omgekeerd kan een zilversmid gouden gebruiksvoorwerpen vervaardigen. Het onderscheid tussen beide beroepen is niet strikt. Zowel de producten van goud- als zilversmeden worden tot de edelsmeedkunst gerekend.

Het maken en bewerken van producten van edelsmeedkunst is arbeidsintensief. Een edelsmid bewerkt metalen met gespecialiseerde gereedschappen, waarbij meestal verhitting van het metaal noodzakelijk is. Voor sommige siervoorwerpen worden matrijzen gemaakt waarin vloeibaar gemaakte metalen worden gegoten.

Vaak zijn de creaties van een edelsmid uniek en om die reden relatief duur. Goedkope producten van edelsmeedkunst, verkregen door massaproductie en door gebruik van minderwaardige materialen, vormen in sommige gevallen een bedreiging voor het voortbestaan van ambachtelijke edelsmidsen.

In andere talen
asturianu: Orfebrería
беларуская: Злотніцтва
български: Златарство
català: Orfebreria
español: Orfebrería
français: Orfèvrerie
galego: Ourivaría
italiano: Oreficeria
polski: Złotnictwo
português: Ourivesaria
русский: Ювелирика
українська: Золотарство