Chartaal geld

Euro-bankbiljetten en -munten.

Chartaal geld (letterlijk: wettig betaalmiddel) is het tastbare geld (munten en biljetten) in handen van het publiek, dat wil zeggen iedereen behalve de geldscheppende instellingen (algemene of primaire banken) en de rijksoverheid. Kenmerk van dit geld is dat men het kan aanraken, dat het tastbaar is. Chartaal geld behoort samen met het giraal geld tot de maatschappelijke geldhoeveelheid, het geld in handen van het publiek. Munten en bankbiljetten in de kassen van de algemene banken noemt men geldreserves onder chartale vorm, dit hoort niet tot het chartale geld.

Intrinsieke waarde en nominale waarde

Bij chartaal geld wordt onderscheid gemaakt tussen de intrinsieke waarde (waarde van het materiaal waarvan het geld is gemaakt) en de nominale waarde (de waarde die op een munt of bankbiljet staat vermeld). In de moderne geldeconomieën is de intrinsieke waarde van het chartale geld normaal gesproken kleiner dan de nominale waarde.

Als de intrinsieke waarde van een munt groter blijkt dan de nominale waarde, zal de munt uiteindelijk zijn functie als circulatiemunt verliezen. Verkoop van het materiaal waarvan de munt is gemaakt levert immers meer op dan de munt zelf. Een voorbeeld van een wettig betaalmiddel waarvan de intrinsieke waarde van het materiaal hoger was dan de nominale waarde was de Nederlandse cent.

Waardeloze bankbiljetten werden in Duitsland in de jaren 20 als kladpapier gebruikt

Bij herdenkingsmunten en andere zeldzame munten kan zich de situatie voordoen dat niet de waarde van het materiaal de nominale waarde overstijgt, maar de handelswaarde van de munt zelf. Een euromunt uit Vaticaanstad bijvoorbeeld is voor verzamelaars een veelvoud waard van de nominale waarde, ondanks dat de intrinsieke waarde van het materiaal niet meer dan een paar cent bedraagt.

Als er hyperinflatie optreedt kan ook bij bankbiljetten de situatie ontstaan dat de intrinsieke waarde van het papier groter is dan de nominale waarde van het bankbiljet. Als dat gebeurt ziet men vaak dat bankbiljetten niet meer als betaalmiddel gebruikt worden maar voor diverse andere toepassingen, bijvoorbeeld als kladpapier.

In andere talen
العربية: نقود
беларуская: Наяўныя грошы
čeština: Hotové peníze
dansk: Kontanter
Deutsch: Bargeld
Zazaki: Neqıd
English: Cash
Esperanto: Kontanta mono
eesti: Sularaha
euskara: Eskudiru
فارسی: وجه نقد
suomi: Käteinen
עברית: מזומנים
हिन्दी: रोकड़
Kreyòl ayisyen: Kach
italiano: Contante
日本語: 現金
ಕನ್ನಡ: ನಗದು
한국어: 현금
Lëtzebuergesch: Boergeld
नेपाली: नगद
norsk: Kontanter
polski: Gotówka
română: Numerar
Simple English: Cash
svenska: Kontanter
తెలుగు: డబ్బు
Türkçe: Nakit
українська: Готівка
اردو: نقدی
ייִדיש: מזומן
中文: 現金
Bân-lâm-gú: Hiān-kim