Catalaans (taal)

Catalaans (català)
Gesproken in Vlag van Andorra  Andorra
Vlag van Frankrijk  Frankrijk ( Pyrénées-Orientales)
Vlag van Spanje  Spanje ( Balearen, Catalonië, Valencia)
Flag of the Italian region Sardinia.svg Sardinië ( Alghero)
Sprekers 9,2 miljoen [1]
Rang 75
Taalfamilie

Indo-Europees

Dialecten
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in
in Spanje: Catalonië, Valencia, Balearen
in Italië: Alghero
in Andorra
Taalorganisatie Institut d'Estudis Catalans
Acadèmia Valenciana de la Llengua
Taalcodes
ISO 639-1 ca
ISO 639-2 cat
ISO 639-3 cat
Portaal  Portaalicoon   Taal
Het Catalaanse taalgebied

Het Catalaans (in het Catalaans: català) is een Romaanse taal die in meerdere variëteiten en dialecten wordt gesproken in de Spaanse autonome gemeenschappen Catalonië, de Balearen en Valencia, in het land Andorra, in het Zuid-Franse Roussillon (of Pyrénées-Orientales), in het oosten van Aragón ( Franja de Ponent), in een klein gedeelte van Murcia ( El Carxe) en in de stad Alghero op het Italiaanse eiland Sardinië. Er zijn zo'n tien miljoen sprekers van het Catalaans.

De taal vertoont sterke overeenkomsten met het Occitaans, dat in Zuid- Frankrijk gesproken wordt. Daarnaast lijkt het ook enigszins op het Castiliaans (Spaans). [bron?] Het is de officiële taal van Andorra. Volgens artikel 2 van de Spaanse grondwet (zestalig) is het Castiliaans de officiële taal maar zijn de andere Spaanse talen zoals Catalaans, Galicisch en Baskisch ook officieel, "in die autonome gemeenschap waar ze gesproken worden".

Geschiedenis

Decreet waarin Lodewijk XIV van Frankrijk het Catalaans verbiedt
Ontwikkeling van de taalgebieden

Zoals bij alle Romaanse talen is de oorsprong van het Catalaans te vinden in het Latijn, zoals dat werd gesproken door het gewone volk en de Romeinse soldaten. In vergelijking met andere talen op het Iberisch Schiereiland, heeft het Catalaans minder invloed van het Arabisch ondergaan, doordat de Moorse bezetting veel korter geduurd heeft. Hierdoor is de taal dichter bij het Latijn gebleven dan het Castiliaans. De taal kende een literair hoogtepunt tussen de 13de en de 15de eeuw. De filosoof en filoloog Ramon Llull (1235-1316) was de eerste Europese auteur die een Romaanse taal, namelijk het Catalaans, boven het Latijn verkoos voor zijn publicaties.

Na de ontdekking van Amerika in 1492, nam de politieke macht van het Huis van Castilië enorm toe en daarmee een toenemende verspaansing van het culturele leven. In Spanje werd het Catalaans in 1714, met de opkomst van de dynastie van het Huis Bourbon, verboden. In 1659 werd de Catalaanssprekende provincie Roussillon door Frankrijk geannexeerd. Na de Franse Revolutie moest iedereen daar, vanuit de gedachte van de égalité (gelijkheid), Frans spreken en werden andere talen uit het staatsonderwijs en het openbare leven geweerd.

In de 19de eeuw kende het Catalaans een eerste herleving. Spanje verloor één voor één zijn koloniën, de industriële revolutie bracht welvaart en macht naar Catalonië en de opkomende burgerij koos voor Catalaans. De taalkundige Pompeu Fabra i Poch schreef op het einde van de 19de eeuw de eerste moderne spraakkunst, die tot een standaardwerk uitgroeide. Het duurde echter tot 1931 voor de taal een officieel statuut kreeg, op basis van het lexicografische en spraakkundige werk van Fabra. Voor korte duur echter. Door de Spaanse Burgeroorlog kwam dictator Franco in 1939 aan de macht. Hij verbood streektalen, dus ook het Catalaans, en liet ook alle Catalaanstalige boeken van na 1850 vernietigen.

Na de dood van Franco werd de taal, als onderdeel van het democratiseringsproces, in 1975, weer toegelaten. Het volgende schooljaar werd de taal weer ingevoerd in het onderwijs. In de democratische grondwet uit 1978 krijgt het Catalaans, volgens artikel 3, een "officieel statuut in de autonome regio's waar het gesproken wordt, in overeenstemming met de regionale grondwet". [2] De autonome regering van Catalonië ( Generalitat de Catalunya) propageert sindsdien actief het gebruik van het Catalaans in alle onderdelen van de samenleving. In samenwerking met uitgeverij Gran Enciclopèdia Catalana worden geregeld brochures uitgegeven met woordenlijsten en taaladvies voor de meest uiteenlopende vakgebieden en onderwerpen. Het Centre de Terminologia, beter bekend als Termcat werd in 1985 opgericht om de burgers taaladvies te geven en eventueel vertalingen of neologismen voor nieuwe begrippen voor te stellen. [3] Er wordt intensief samengewerkt met de regeringen en de culturele instellingen van het Valenciaanse Land en de Balearen met het doel zowel de lokale varianten als de eenheid van de Catalaanse taal te bewaren.

In andere talen
Afrikaans: Katalaans
አማርኛ: ካታላንኛ
aragonés: Idioma catalán
Ænglisc: Catalan sprǣc
العربية: لغة كتالونية
asturianu: Catalán
azərbaycanca: Katalan dili
башҡортса: Каталан теле
Boarisch: Katalanisch
žemaitėška: Kataluonu kalba
Bikol Central: Katalan
беларуская: Каталанская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Каталянская мова
български: Каталонски език
brezhoneg: Katalaneg
català: Català
qırımtatarca: Katalan tili
čeština: Katalánština
Cymraeg: Catalaneg
Zazaki: Katalanki
emiliàn e rumagnòl: Catalàn
Esperanto: Kataluna lingvo
español: Idioma catalán
euskara: Katalan
estremeñu: Luenga catalana
suomi: Katalaani
føroyskt: Katalanskt mál
français: Catalan
arpetan: Catalan
Nordfriisk: Katalaans spriak
Frysk: Katalaansk
Gàidhlig: Catalanais
Avañe'ẽ: Katalã ñe'ẽ
客家語/Hak-kâ-ngî: Catalunya-ngî
עברית: קטלאנית
Fiji Hindi: Catalan bhasa
Kreyòl ayisyen: Lang katalan
Հայերեն: Կատալաներեն
interlingua: Lingua catalan
Bahasa Indonesia: Bahasa Katala
íslenska: Katalónska
italiano: Lingua catalana
Basa Jawa: Basa Katala
Qaraqalpaqsha: Katalan tili
Taqbaylit: Takatalant
қазақша: Каталан тілі
ភាសាខ្មែរ: ភាសាកាតាឡាន
한국어: 카탈루냐어
kernowek: Katalanek
Limburgs: Catalaans
lumbaart: Lengua catalana
lietuvių: Katalonų kalba
олык марий: Каталан йылме
македонски: Каталонски јазик
монгол: Каталан хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Catalonia
Plattdüütsch: Katalaansch
Nedersaksies: Kattelaans
नेपाल भाषा: कातालान भाय्
norsk nynorsk: Katalansk
norsk: Katalansk
Novial: Katalanum
Nouormand: Catalan
occitan: Catalan
Kapampangan: Amanung Katalan
Piemontèis: Lenga catalan-a
português: Língua catalã
Runa Simi: Katalan simi
rumantsch: Lingua catalana
română: Limba catalană
Kinyarwanda: Igikatalani
sicilianu: Lingua catalana
davvisámegiella: Katalánagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Katalonski jezik
Simple English: Catalan language
slovenčina: Katalánčina
slovenščina: Katalonščina
Gagana Samoa: Fa'aCatalan
српски / srpski: Каталонски језик
Seeltersk: Kataloansk
svenska: Katalanska
Kiswahili: Kikatalunya
Türkmençe: Katalan dili
Türkçe: Katalanca
татарча/tatarça: Каталан теле
reo tahiti: Reo Tatarūnia
удмурт: Каталан кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كاتالان تىلى
українська: Каталонська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Katalan tili
vepsän kel’: Katalanan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Catalunya
West-Vlams: Cataloans
Volapük: Katalonänapük
Winaray: Kinatalan
მარგალური: კატალანური ნინა
ייִדיש: קאטאלאניש
Bân-lâm-gú: Catalunya-gí
isiZulu: IsiKatalani