Bolivia

Zie artikel Zie Bolivia (North Carolina) voor het artikel over deze plaats in de Verenigde Staten.
Estado Plurinacional de Bolivia
Bulibiya Mama Llaqta
Wuliwya Suyu
Tetã Volívia
Vlag van Bolivia Wapen van Bolivia
( Details) ( Details)
Bolivia
Basisgegevens
Officiële landstaal Spaans, Quechua, Aymara, Guaraní en 33 andere inheemse talen [1]
Hoofdstad Sucre
Regeringsvorm Presidentiële republiek met een presidentieel systeem en een meerpartijenstelsel (democratie)
Staatshoofd Evo Morales
Regeringsleider Evo Morales
Religie rooms-katholiek 78% (2001)
Oppervlakte 1.098.581 km²  [2] (1,4% water)
Inwoners 10.059.856 (2012) [3]
11.138.234 (2017) [4] (10,1/km² (2017))
Overige
Volkslied Bolivianos, el hado propicio
Munteenheid Boliviano ( BOB)
UTC −4
Nationale feestdag 6 augustus
Web | Code | Tel. .bo | BOL | 591
Voorgaande staten
Verenigde Provincies van de Río de la Plata  Verenigde Provincies van de Río de la Plata 1825 (onafhankelijkheid)
Topografie
Bolivia
Portaal  Portaalpictogram  Landen & Volken
Verloren gebied voor Bolivia tussen 1867 en 1938

Bolivia (ook Bolivië; Aymara: Wuliwya, Quechua: Bulibiya, Guaraní: Volívia), volledig de Plurinationale Staat Bolivia ( Spaans: Estado Plurinacional de Bolivia, Aymara: Wuliwya Suyu , Quechua: Bulibya Mamallaqta, Guaraní: Tetã Volívia) is een republiek in Zuid-Amerika die grenst aan Peru, Brazilië, Paraguay, Argentinië en Chili.

Voorafgaand aan de Europese kolonisatie, was de Andes-regio van Bolivia een deel van het Inca-rijk — de grootste staat in precolumbiaans Amerika. Het Spaanse Rijk veroverde de regio in de 16e eeuw. Tijdens het grootste deel van de Spaanse koloniale periode werd dit gebied Opper-Peru genoemd. Na het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1809 volgde 16 jaar van oorlog alvorens de republiek, genoemd naar Simón Bolívar, op 6 augustus 1825 werd opgericht. Bolivia heeft geworsteld met perioden van politieke instabiliteit, dictaturen en economische ellende.

Bolivia is een democratische republiek. Het is een ontwikkelingsland, met een middelmatige index van de menselijke ontwikkeling en een armoedeniveau van 53%. [5] De belangrijkste economische activiteiten zijn onder meer landbouw, bosbouw, visserij, mijnbouw en de productie van goederen, zoals textiel, kleding, verfijnde metalen, en geraffineerde aardolieproducten. Bolivia is zeer rijk aan mineralen, in het bijzonder tin.

De Boliviaanse bevolking, geschat op 10 miljoen, is multi-etnisch, met bijvoorbeeld indianen, mestiezen, Europeanen en Afrikanen. De gesproken voertaal is Spaans, hoewel ook het Aymara, het Quechua en Guaraní officieel zijn, evenals 33 andere inheemse talen. [1] Het grote aantal verschillende culturen in Bolivia heeft veel bijgedragen aan een grote diversiteit op gebieden als kunst, gastronomie, literatuur en muziek.

Geschiedenis

Aangenomen wordt dat de oudste bewoners van Bolivia indianen zijn en dateren van ongeveer 13000 jaar voor Chr. Rond 1441 na Chr. wordt Bolivia door de Inca's bestuurd.

Rond 1545 werd Zuid-Amerika en dus ook Bolivia gekoloniseerd door de Spanjaarden. De nomadische indianen in het laagland ten oosten van het Andes-gebergte werden echter nooit effectief onderworpen door de Spanjaarden. Na de Boliviaanse onafhankelijkheidsoorlog werd op 6 augustus 1825 de onafhankelijkheid van de "República de Bolívar" uitgeroepen (vernoemd naar de vrijheidsstrijder Simón Bolívar). Sindsdien wordt het land geteisterd door oorlogen en staatsgrepen. Ook typerend in de Boliviaanse geschiedenis is het gebiedsverlies aan verschillende buurlanden, waardoor het land ook de toegang tot de zee verloor en een binnenstaat werd.

In 1867 ruilde Bolivia met Brazilië delen van de Mato Grosso en Acre voor de vrije doorvaart op de Madeira, een belangrijke zijtak van de Amazonerivier. Hiermee verkreeg Bolivia een uitgang naar de Atlantische Oceaan. In 1903 verklaarde de rest van Acre, toen een belangrijk rubbergebied, zich onafhankelijk en sloot zich bij Brazilië aan.

In 1884 verloor Bolivia samen met Peru de Salpeteroorlog van Chili. Als gevolg daarvan moest het land de kustprovincie Litoral afstaan (nu de regio Antofagasta). Bolivia raakte hierdoor afgesneden van de Stille Oceaan, waardoor de Boliviaanse Marine sindsdien in het Titicacameer oefent.

Van 1932 tot 1935 was Bolivia in oorlog met buurland Paraguay. Deze Chaco-oorlog was het gevolg van de mogelijke vondst van olie op de Chaco Boreal, een groot dunbevolkte savanne. Meer dan 80.000 Bolivianen verloren het leven, mede door een slechte organisatie en uitbraak van ziekten en gebrek aan water in het zeer dorre gebied. Uiteindelijk veroverde Paraguay grote gebieden op Bolivia.

In 1952 vond een revolutie plaats. Indianen hadden voor die tijd geen burgerrechten, maar de revolutie gaf hun voor het eerst recht op inspraak. De tinmijnen werden genationaliseerd en de landbouwgronden herverdeeld. De presidenten Hernán Siles Zuazo en Víctor Paz Estenssoro hielden echter de communisten buiten de deur, en behielden de steun van Washington. In 1964 nam het leger het heft weer in handen. Op 8 oktober 1967 werd Che Guevara opgepakt tijdens een door de CIA georganiseerde militaire operatie van het Boliviaanse leger. Guevara werd door het Boliviaanse leger geëxecuteerd.

In 1982 is de militaire macht overgedragen aan een burgerregering. De spanningen tussen het land en Chili kwamen weer tot uiting bij de Boliviaanse Gasoorlog in 2003.

Evo Morales als president

De twee belangrijkste kandidaten voor de Boliviaanse presidentsverkiezingen in 2005 waren de boerenleider Juan Evo Morales Ayma van de MAS-partij en Jorge Quiroga, de leider van de Sociale en Democratische Kracht en voormalig hoofd van de Nationalistische Democratische Actie partij. Morales won de verkiezingen met 53,7% van de stemmen, een absolute meerderheid, ongebruikelijk in Boliviaanse verkiezingen. Hij werd beëdigd op 22 januari 2006 voor een termijn van vijf jaar. Voorafgaand aan zijn officiële inauguratie in La Paz, werd hij ingewijd in een Aymara-ritueel op de archeologische site van Tiwanaku voor een menigte van duizenden Aymara-mensen en vertegenwoordigers van linkse bewegingen uit heel Latijns-Amerika. Hoewel zeer symbolisch, was dit ritueel niet historisch gebaseerd en vertegenwoordigde in de eerste plaats inheemse Aymara's - niet de belangrijkste Quechua-sprekende bevolking. Sinds de Spaanse verovering in de vroege 16de eeuw, werd deze regio van Zuid-Amerika, waar sprake is van een meerderheid van inheemse bevolking, vooral geregeerd door afstammelingen van Europese immigranten.

Bij de verkiezingen van 2009, werd Evo Morales herkozen met 64,22% van de stemmen. Zijn partij, de Beweging naar het Socialisme, won ook een tweederdemeerderheid in beide huizen van het Nationaal Congres.

In 2009 nam Bolivia een nieuwe grondwet aan. Onder het bewind van Morales traden reeds herhaaldelijk sociale spanningen op die leidden tot escalaties. In augustus 2016 werd daarbij in Panduro de vice-minister voor Binnenlandse Zaken en Politie Rodolfo Illanes Alvarado bij onderhandelingen over een langdurige protest-staking tegen de nieuwe mijnbouwwet uit 2014 gevangen genomen en doodgemarteld of doodgeslagen door militante mijnwerkers, die hem verantwoordelijk hielden voor een politie-optreden waarbij enkele collega's waren gedood. [6] [7]

In andere talen
Аҧсшәа: Боливиа
Acèh: Bolivia
адыгабзэ: Боливие
Afrikaans: Bolivië
Alemannisch: Bolivien
አማርኛ: ቦሊቪያ
aragonés: Bolivia
Ænglisc: Bolifia
العربية: بوليفيا
مصرى: بوليفيا
asturianu: Bolivia
Aymar aru: Wuliwya
azərbaycanca: Boliviya
تۆرکجه: بولیوی
башҡортса: Боливия
Boarisch: Bolivien
žemaitėška: Buolėvėjė
Bikol Central: Bolibya
беларуская: Балівія
беларуская (тарашкевіца)‎: Балівія
български: Боливия
भोजपुरी: बोलीविया
Bislama: Bolivia
bamanankan: Bolivia
বাংলা: বলিভিয়া
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: বলিভিয়া
brezhoneg: Bolivia
bosanski: Bolivija
буряад: Боливи
català: Bolívia
Chavacano de Zamboanga: Bolivia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bolivia
нохчийн: Боливи
Cebuano: Bolivia
ᏣᎳᎩ: ᏉᎵᏫᎠ
کوردی: بۆلیڤیا
corsu: Bolivia
qırımtatarca: Boliviya
čeština: Bolívie
Чӑвашла: Боливи
Cymraeg: Bolifia
dansk: Bolivia
Deutsch: Bolivien
Zazaki: Bolivya
dolnoserbski: Boliwiska
डोटेली: बोलिभिया
ދިވެހިބަސް: ބޮލީވިއާ
eʋegbe: Bolivia
Ελληνικά: Βολιβία
English: Bolivia
Esperanto: Bolivio
español: Bolivia
eesti: Boliivia
euskara: Bolivia
estremeñu: Bolívia
فارسی: بولیوی
suomi: Bolivia
Võro: Boliivia
føroyskt: Bolivia
français: Bolivie
arpetan: Bolivie
Nordfriisk: Boliiwien
Frysk: Bolivia
Gaeilge: An Bholaiv
Gagauz: Boliviya
Gàidhlig: Boilibhia
galego: Bolivia
Avañe'ẽ: Vorívia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: बोलिव्हिया
ગુજરાતી: બોલીવિયા
Gaelg: Yn Volivia
客家語/Hak-kâ-ngî: Bolivia
עברית: בוליביה
हिन्दी: बोलिविया
Fiji Hindi: Bolivia
hrvatski: Bolivija
hornjoserbsce: Boliwiska
Kreyòl ayisyen: Bolivi
magyar: Bolívia
Հայերեն: Բոլիվիա
interlingua: Bolivia
Bahasa Indonesia: Bolivia
Interlingue: Bolivia
Igbo: Bolivia
Ilokano: Bolivia
Ido: Bolivia
íslenska: Bólivía
italiano: Bolivia
日本語: ボリビア
Patois: Bolivia
la .lojban.: bolivias
Basa Jawa: Bolivia
ქართული: ბოლივია
Qaraqalpaqsha: Boliviya
Taqbaylit: Bolivia
Kabɩyɛ: Polivi
Kongo: Bolivia
Gĩkũyũ: Bolivia
қазақша: Боливия
kalaallisut: Bolivia
ಕನ್ನಡ: ಬೊಲಿವಿಯ
한국어: 볼리비아
къарачай-малкъар: Боливия
Kurdî: Bolîvya
kernowek: Bolivi
Кыргызча: Боливия
Latina: Bolivia
Ladino: Bolivia
Lëtzebuergesch: Bolivien
лезги: Боливия
Limburgs: Bolivia
Ligure: Bolivia
lumbaart: Bulivia
lingála: Bolivia
لۊری شومالی: بوٙلیڤی
lietuvių: Bolivija
latgaļu: Boliveja
latviešu: Bolīvija
Malagasy: Bolivia
олык марий: Боливий
Māori: Poriwia
македонски: Боливија
മലയാളം: ബൊളീവിയ
монгол: Боливи
кырык мары: Боливи
Bahasa Melayu: Bolivia
Malti: Bolivja
Mirandés: Bolíbia
مازِرونی: بولیوی
Dorerin Naoero: Boribiya
Nāhuatl: Bolivia
Napulitano: Bolivia
Plattdüütsch: Bolivien
नेपाली: बोलिभिया
नेपाल भाषा: बोलिभिया
norsk nynorsk: Bolivia
norsk: Bolivia
Novial: Bolivia
occitan: Bolívia
Livvinkarjala: Bolivii
Oromoo: Boliiviyaa
ଓଡ଼ିଆ: ବୋଲିଭିଆ
Ирон: Боливи
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੋਲੀਵੀਆ
Kapampangan: Bolivia
Papiamentu: Bolivia
Pälzisch: Bolivje
Norfuk / Pitkern: Boliwya
polski: Boliwia
Piemontèis: Bolivia
پنجابی: بولیویا
پښتو: بولېویا
português: Bolívia
Runa Simi: Wuliwiya
rumantsch: Bolivia
Romani: Boliviya
Kirundi: Boliviya
română: Bolivia
русский: Боливия
русиньскый: Болівія
Kinyarwanda: Boliviya
संस्कृतम्: बोलिविया
саха тыла: Боливия
sardu: Bolìvia
sicilianu: Bolivia
Scots: Bolivie
davvisámegiella: Bolivia
srpskohrvatski / српскохрватски: Bolivija
Simple English: Bolivia
slovenčina: Bolívia
slovenščina: Bolivija
Gagana Samoa: Polevia
chiShona: Bolivia
Soomaaliga: Booliifiya
shqip: Bolivia
српски / srpski: Боливија
SiSwati: IBholiviya
Seeltersk: Bolivien
Basa Sunda: Bolivia
svenska: Bolivia
Kiswahili: Bolivia
ślůnski: Boliwijo
தமிழ்: பொலிவியா
తెలుగు: బొలీవియా
tetun: Bolívia
тоҷикӣ: Боливия
Türkmençe: Boliwiýa
Tagalog: Bolivia
Tok Pisin: Bolivia
Türkçe: Bolivya
татарча/tatarça: Боливия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بولىۋىيە
українська: Болівія
اردو: بولیویا
oʻzbekcha/ўзбекча: Boliviya
vèneto: Bołivia
vepsän kel’: Bolivii
Tiếng Việt: Bolivia
Volapük: Bolivän
walon: Boliveye
Winaray: Bolivia
Wolof: Boliibi
吴语: 玻利维亚
მარგალური: ბოლივია
ייִדיש: באליוויע
Yorùbá: Bòlífíà
Vahcuengh: Bolivia
Zeêuws: Bolivia
中文: 玻利維亞
文言: 玻利維亞
Bân-lâm-gú: Bolivia
粵語: 玻利維亞