Bewustzijn

Humanmind.jpg
Artistieke impressie van het bewustzijn.
RobertFuddBewusstsein17Jh.png
Een voorstelling van het bewustzijn in de 17e eeuw door Robert Fludd.
Parasagittal MRI of human head in patient with benign familial macrocephaly prior to brain injury (ANIMATED).gif
De uitdaging binnen de cognitieve neurowetenschap is de neurale correlaten van bewustzijn te verklaren als een oorzakelijk verband.
Brein in een vat.PNG
Hersenen in een vat stelt o.a. dat de inhoud van het bewustzijn betwijfelbaar is, maar dat het bestaan zeker is, want zonder bewustzijn kun je dat niet betwijfelen.
1668 Gérard de Lairesse - Allegory of the Five Senses.jpg
Een allegorie van de vijf zintuigen door Gérard de Lairesse uit 1668.
Johannes gumpp.jpg
Zelfbewustzijn is een beleving van persoonsidentiteit zoals bij introspectie. Oftewel een erkenning of besef van het eigen bewustzijn, zoals een zelfreferentie.
1421 Sensory Homunculus.jpg
Een visuele representatie van een zintuiglijke homunculus, waarbij de zintuigen gekoppeld zijn aan hun bijbehorende hersengebieden.

Bewustzijn is het vermogen om te kunnen ervaren of waarnemen,[1] oftewel een beleving of besef hebben van jezelf en de omgeving.[2]

Bewustzijn is een reflectie op indrukken uit de buitenwereld, bijvoorbeeld van mensen, voorwerpen of licht, en uit de binnenwereld, bijvoorbeeld van emoties, gedachten of behoeften. Het bewustzijn is weten of ervaren wat er zowel zintuiglijk als cognitief in jezelf omgaat, met eventueel de mogelijkheid om daarover op een bepaalde manier te kunnen communiceren. Verder wordt het bewustzijn (of de essentiële eigenschappen daarvan) gedefinieerd als: waarneming, waakzaamheid, ervaring, geestesgesteldheid, arousal, gevoel, subject, subjectiviteit, alertheid, intentionaliteit, beseffen, geheugen, geweten, weten en begrijpen.[3]

Bewustzijn als onderwerp in de filosofie wordt meestal aangeduid als de filosofie van de geest. Waarin het vooral gaat om de beschrijving over de aard van bewustzijn, om zodoende de essentiële eigenschappen van bewustzijn vast te stellen. Bewustzijnsconcepten gaan verder vooral over de wisselwerking tussen lichaam en geest of fysiek en mentaal, bekend als het lichaam-geestprobleem, of opvolgend tussen hersenactiviteit en bewustzijnservaring, bekend als het moeilijke probleem van bewustzijn. Andere concepten zijn andermans bewustzijn, dierenbewustzijn, kunstmatig bewustzijn, de locatie van bewustzijn, het bewustzijn als attribuut, qualia en de vraag of de wereld direct of indirect wordt waargenomen. Verder zijn er diverse stromingen of metafysische standpunten met betrekking tot het bewustzijn, zoals: pluralisme, trialisme, dualisme en monisme. Naast de dualistische opvattingen gaat het sinds de eerste helft van de 20e eeuw vooral over de diverse monistische bewustzijnsverklaringen. Daarnaast zijn er ook opzichzelfstaande en Oosterse stromingen die het bewustzijn verklaren.

Mede dankzij technologische ontwikkelingen vanaf de jaren 80 van de 20e eeuw is het bewustzijn uitgegroeid tot een belangrijk onderwerp in de onderzoeken binnen de psychologie, de geneeskunde en de wetenschap. Vanuit deze disciplines en de filosofie wordt het bewustzijn als term veelal gebruikt als een opvolging of plaatsvervanging van de termen ziel of geest en soms psyche.

In psychologische zin wordt het bewustzijn onderverdeeld in het uitwendige leven, zoals gedragingen met betrekking tot andere mensen en de omgeving, en het inwendige leven, zoals de individuele beleving van gedachten of gevoelens. Het gaat vaak over een beperking of wijziging van een normale bewustzijnstoestand, door bijvoorbeeld een psychische aandoening, hersenbeschadiging of drugs. De psychologische disciplines die zich richten op het bewustzijn zijn de experimentele psychologie, de neuropsychologie en de cognitieve psychologie.

In de geneeskunde is de beoordeling van het bewustzijn vooral praktisch gericht op genezing. Het gaat daarbij vooral om de hoeveelheid bewustzijn van iemand, bijvoorbeeld bij bewustzijnsstoornissen als coma of locked-in-syndroom, of bij bewustzijnsniveaus als verwardheid of een delier.

In de wetenschap zijn het vooral de neurowetenschap en de cognitiewetenschap (of de cognitieve neurowetenschap) die ervoor gezorgd hebben dat de zogenaamde neurale correlaten van bewustzijn in toetsbare verklaringsmodellen worden opgesteld.[4] Daarnaast zijn er diverse verklaringen over de evolutionaire ontwikkeling en oorsprong van het bewustzijn. Verder zijn er kwantummechanische, elektromagnetische, wiskundige natuurkundige en noëtische verklaringsmodellen of hypothesen over het bewustzijn.

Daarnaast bestaan er nog spirituele, esoterische of religieuze stromingen die het bewustzijn omschrijven.

Inhoud

In andere talen
Afrikaans: Bewussyn
Alemannisch: Bewusstsein
አማርኛ: ንቃተ ህሊና
العربية: وعي
azərbaycanca: Şüur
žemaitėška: Svāmie
беларуская: Свядомасць
беларуская (тарашкевіца)‎: Сьвядомасьць
български: Съзнание
বাংলা: চেতনা
کوردی: ھۆشیاری
čeština: Vědomí
Чӑвашла: Намăс
Cymraeg: Ymwybyddiaeth
dansk: Bevidsthed
Deutsch: Bewusstsein
Zazaki: Hire
Ελληνικά: Συνείδηση
English: Consciousness
Esperanto: Konscio
eesti: Teadvus
فارسی: خودآگاهی
suomi: Tietoisuus
français: Conscience
Gaeilge: Comhfhios
贛語: 意識
galego: Consciencia
עברית: תודעה
हिन्दी: चेतना
hrvatski: Svijest
magyar: Tudat
Bahasa Indonesia: Kesadaran
íslenska: Meðvitund
italiano: Coscienza
日本語: 意識
Patois: Kanchosnis
ქართული: ცნობიერება
қазақша: Сана
kurdî: Hişar
Latina: Conscientia
Lingua Franca Nova: Consensia
lingála: Boyébi
lietuvių: Sąmonė
latviešu: Apziņa
मैथिली: चेतना
मराठी: चेतना
Mirandés: Cuncéncia
नेपाली: चेतना
नेपाल भाषा: ज्वः
norsk: Bevissthet
occitan: Consciéncia
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੋਝੀ
português: Consciência
română: Conștiență
русский: Сознание
संस्कृतम्: चेतना
سنڌي: سمجهه
srpskohrvatski / српскохрватски: Svest
Simple English: Consciousness
slovenčina: Vedomie
shqip: Vetëdija
српски / srpski: Свест
svenska: Medvetande
Tagalog: Kamalayan
Türkçe: Bilinç
татарча/tatarça: Аң
українська: Свідомість
اردو: شعور
Tiếng Việt: Ý thức
中文: 意识
Bân-lâm-gú: Ì-sek
粵語: 意識