Aristide Maillol

Aristide Maillol in 1925
La Nuit (1909), Stuttgart
L'Air (1939), Kröller-Müller Museum
Venus met halssnoer, Neue Pinakothek

Aristide Joseph Bonaventure Maillol ( Banyuls-sur-Mer, 8 december 1861 – aldaar, 27 september 1944) was een Franse beeldend kunstenaar. Hij was beeldhouwer, schilder, medailleur, tekenaar, houtsnijder, lithograaf, tapijtontwerper en etser.

Leven en werk

Maillol werd geboren in Roussillon, nabij de Spaanse grens bij de Middellandse Zee. Hij kwam uit een familie van wijnboeren, vissers en smokkelaars. Zijn moedertaal was het Catalaans en hij sprak Frans met een sterk accent.

Vroege periode

Hij studeerde vanaf 1881 schilderkunst in Parijs. In eerste instantie werd hij niet toegelaten tot de École des Beaux-Arts met het advies eerst een basisopleiding te volgen aan de École des Arts-Décoratifs. Later volgde hij lessen bij Jean-Léon Gérôme en in 1885 studeerde hij uiteindelijk af bij Alexandre Cabanel aan de École des Beaux-Arts. De schilderijen van zijn tijdgenoten Pierre Puvis de Chavannes en Paul Gauguin maakten een diepe indruk op hem. Hij sloot zich aan bij Les Nabis, de groep rond Paul Sérusier, Maurice Denis en Pierre Bonnard. Net als zijn groepsgenoten probeerde hij vernieuwingen aan te brengen in zijn schilderijen.

Toch zag hij in dat zijn grootste talent niet lag in de schilderkunst. Hij verwierf al spoedig roem door zijn originele ontwerpen van wandtapijten. Vooral Gauguin, de schilder naar wie hij het meest opkeek, sprak zijn bewondering hierover uit. In 1893 startte Maillol een tapijtweverij in zijn huis in Banyuls. Hij stelde er vrouwen uit het dorp te werk, onder wie de zusters Clotilde en Angélique Narcisse, en gebruikte zelfbereide kleurstoffen. Door gebrek aan geld, maar vooral door een oogziekte die veroorzaakt was door het weefwerk, werd Maillol gedwongen de tapijtweverij op te geven. Hij ging terug naar Parijs. Clotilde Narcisse volgde hem en werd in juli 1896 zijn echtgenote. In oktober van dat jaar werd hun zoon Lucien (1896-1972) geboren, die schilder werd.

Beeldhouwer

Vanaf 1895 studeerde hij beeldhouwkunst bij Émile-Antoine Bourdelle. Hij begon met terracotta beelden en vanaf 1900 werkte hij eerst in hout, later in klei en brons. Zijn eerste belangrijke beeldhouwwerk dateert van 1902. Voor dit beeld van een zittende vrouw was Clotilde het model. In zijn beginjaren poseerde zij vaak voor hem. Later had hij vele andere modellen, tot haar grote jaloezie. Ook in 1902 organiseerde de invloedrijke kunsthandelaar Ambroise Vollard de eerste aan Maillol gewijde expositie.

Toen hij zijn eigen neoclassicistische stijl gevonden had heeft hij die nauwelijks verder ontwikkeld. Veertig jaar lang bleef zijn werkwijze min of meer dezelfde. Hij heeft uitsluitend de menselijke figuur uitgebeeld en dan voornamelijk vrouwelijke naakten, die geïnspireerd zijn door de vroegantieke beeldhouwkunst (vijfde eeuw v.Chr.). Zijn beelden zijn steeds glad gepolijst. De massiviteit van de vormen staat beweeglijkheid, elegantie en zinnelijkheid niet in de weg.

Maillols figuratieve kunst heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de beeldhouwkunst. Hij volgde niet het impressionisme van Auguste Rodin, al heeft hij wel diens invloed ondergaan. Rodin bewonderde de puurheid van zijn werk. Maillol geldt als een wegbereider voor het werk van andere belangrijke kunstenaars als Jean Arp, Constantin Brâncuși en Henry Moore.

Ander werk

Naast zijn sculpturen maakte hij ook illustraties voor bibliofiele boekuitgaven. In 1927 verscheen de Bucolica van Vergilius, uitgegeven door Harry Kessler en verluchtigd met houtsneden van Maillol. In 1931 volgde Belle Chair van Emile Verhaeren, in 1937 Daphnis en Chloë van Longus' en in 1939 Chansons pour elle van Verlaine.

Dina Vierny

Toen hij 73 was ontmoette Maillol een meisje uit Moldavië, de toen vijftienjarige Dina Vierny (1919-2009), eigenlijk Dina Aibinder geheten. Ze werd zijn model, muze en platonische vriendin tijdens de laatste tien jaar van zijn leven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot ze zich aan bij Varian Fry en gidste antifascistische vluchtelingen door de Pyreneeën. Hoewel Maillol haar politieke opvattingen niet geheel deelde, wees hij haar de smokkelroutes (later bekend gebleven als de "Voie Maillol"). Toen ze wegens deze activiteiten werd gearresteerd, huurde Maillol een advocaat die haar wist vrij te krijgen. In 1943 arresteerde de Gestapo de Joodse Dina opnieuw, maar doordat Maillol zijn contacten aanwendde met Arno Breker, die hij kende sinds diens Parijse jaren 1927-1934, ontkwam ze aan deportatie en werd ze na zes maanden vrijgelaten.

Einde

Aristide Maillol kwam in september 1944 op 82-jarige leeftijd bij een verkeersongeluk om het leven. Tijdens een regenbui slipte en kantelde de wagen waarin hij passagier was.

In andere talen
български: Аристид Майол
čeština: Aristide Maillol
Esperanto: Aristide Maillol
français: Aristide Maillol
Lëtzebuergesch: Aristide Maillol
lietuvių: Aristide Maillol
português: Aristide Maillol
srpskohrvatski / српскохрватски: Aristide Maillol
српски / srpski: Аристид Мајол
українська: Арістид Майоль
Tiếng Việt: Aristide Maillol