Arbeidsmarkt

Politiek systeem
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsrelatie
Cultureel
systeem
Arbeidsmarkt Arbeidsorganisatie Economisch
systeem
↑↓ ↓↑
Onbetaalde arbeid
Sociaal systeem
Het arbeidsbestel volgens Van Hoof [1]

De arbeidsmarkt is een economische en sociologische benaming voor de interactie tussen vraag naar en aanbod van arbeidskrachten. In het algemeen is er geen daadwerkelijke centrale, gereguleerde marktplaats waarop vragers en aanbieders elkaar fysiek ontmoeten, maar is er sprake van een abstracte markt. Hier zijn uitzonderingen op. Zo zijn er soms plaatselijk door een gemeente of een arbeidsbureau banenmarkten georganiseerd, veelal exclusief gericht op werklozen.

Op de arbeidsmarkt worden niet zozeer arbeid of precies gedefinieerde arbeidsprestaties aangeboden, maar arbeidsvermogen. Er is ook geen sprake van koop, maar van huur. Om het arbeidsvermogen om te zetten in arbeidsprestaties verkrijgt de werkgever een beperkte beschikkingsmacht over de werknemer. Arbeidsvermogen is strikt genomen ook geen goed, maar een fictief goed.

De arbeidsmarkt heeft twee kernfuncties. Allereerst wordt er een prijs tot stand gebracht. Dit is het loon dat de werkgever aan de werknemer betaalt voor diens arbeidsvermogen. Daarnaast is er sprake van allocatie waarbij het arbeidsvermogen verdeeld wordt. Bij een sterke institutionalisering van de arbeidsverhoudingen in bijvoorbeeld collectieve arbeidsovereenkomsten vinden beide relatief autonoom van elkaar plaats. De arbeidsmarkt wordt dan ook wel opgesplitst in een loonmarkt en een werkgelegenheidsmarkt.

Vaak wordt ook het arbeidsaanbod van zelfstandigen tot de arbeidsmarkt gerekend.

Fabriekssysteem

Een arbeidsmarkt ontstaat bij de verbreiding van loonarbeid. Hoewel hier al sprake van was in middeleeuwse steden, groeide dit vooral tijdens de industrialisatie. Het fabriekssysteem verving toen de plattelandsnijverheid en zelfstandige arbeiders die hun eigen gereedschappen in bezit hadden, werden loonarbeiders die niet over eigen productiemiddelen beschikten, die daarvoor te kapitaalintensief waren. Het fabriekssysteem met zijn arbeidsdeling werd zo succesvol dat kantoren op vergelijkbare wijze werden georganiseerd. Zo kreeg de arbeidsmarkt een centrale rol in het moderne arbeidsbestel.

Aanvankelijk had het fabriekssysteem zoals dat werd gepropageerd door de wetenschappelijke bedrijfsvoering en het fordisme tot gevolg dat arbeiders van hun werk vervreemdden met een groot personeelsverloop tot gevolg. Een van de manieren om dit tegen te gaan, en de binding met het bedrijf te vergroten, was de ontwikkeling van een interne arbeidsmarkt. Een deel van de banen werd daarbij afgeschermd van de externe arbeidsmarkt. Dat betekende een grotere werkzekerheid voor de bestaande werknemers, maar ook uitsluiting van de arbeiders buiten de organisatie.

In andere talen
العربية: سوق العمل
čeština: Trh práce
Deutsch: Arbeitsmarkt
Esperanto: Labormerkato
euskara: Lan merkatua
Հայերեն: Աշխատաշուկա
日本語: 労働市場
қазақша: Еңбек нарығы
한국어: 노동 시장
polski: Rynek pracy
русский: Рынок труда
slovenčina: Trh práce
svenska: Arbetsmarknad
українська: Ринок праці