1510-1519

  • gebeurtenissen

Gebeurtenissen

Reformatie
  • Albrecht van Brandenburg verwerft de bisdommen Maagdenburg, Halberstadt en Mainz, waarvoor hij een grote som gelds moet lenen. Hij gaat zijn schulden aflossen door de handel in aflaten, vergeving van zonden tegen betaling. Voor de uitvoering van deze handel schakelt hij de Dominicaner pater Johann Tetzel in.
  • 1517 - 31 oktober - Maarten Luther, Augustijner monnik, moraaltheoloog en kerkhervormer, spijkert zijn 95 stellingen tegen de deur van de kerk in het Duitse Wittenberg. De geschriften van Luther tegen de aflaathandel en andere misstanden in de kerk zijn al in het voorjaar van 1518 in Antwerpen te koop.
  • In 1519 en 1520 houden Maarten Luther, Johannes Eck en Andreas Bodenstein (vaak Andreas Karlstadt genoemd) godsdienstgesprekken, de zogeheten Leipziger Disputation. Een poging van Petrus Mosellanus om tussen de partijen te bemiddelen, mislukt.
Europa
  • De Venetiaans-pauselijke alliantie groeit uit tot de Heilige Liga die Frankrijk in 1512 uit Italië verdrijft.
  • Echter, onenigheid over de verdeling van het veroverde gebied zorgt ervoor dat Venetië een alliantie aangaat met Frankrijk. Onder Frans I van Frankrijk, die ondertussen Lodewijk heeft opgevolgd, zullen de Fransen en Venetianen door hun overwinning in de Slag bij Marignano in 1515 het terrein heroveren dat ze hebben verloren. De verdragen van Noyon en Brussel zorgen ervoor dat de kaart van Italië weer die van de status quo van 1508 is.
  • Antoine Duprat, de eerste minister van de jonge koning Frans I van Frankrijk, wordt na de dood van zijn vrouw tot priester gewijd en is binnen een jaar kardinaal. Hij sluit met de paus het Concordaat van Bologna, dat de Franse koning het recht geeft bisschoppen te benoemen.
  • In Florence komen de Medici weer aan de macht.
  • De Franse stad Doornik wordt van 1513 tot 1519 door de Engelsen bezet.
  • Als de koning van Navarra Johan van Albret in 1512 een verdrag sluit met de Fransen, valt Ferdinand II van Aragon hem aan en met hulp van de Beaumonteses bezet hij Navarra. Een poging van Johan in 1516 om zijn land te heroveren wordt door de Spaanse regent kardinaal Cisneros met Franse steun verijdeld.
Azië
  • Selim de Barse, die in het Osmaanse Rijk aan de macht komt met behulp van de Janitsaren, is sultan van 1512 tot 1520. Er breekt in 1514 oorlog uit tussen de twee islamitische grootmachten, het Perzische Rijk van de Safaviden en het Osmaanse Rijk van de Turken. De laatsten weten de gemeenschappelijke grens een stuk naar het oosten te verschuiven.
  • Selim verovert verder Syrië, Palestina en Egypte, waar hij een eind maakt aan het sultanaat van de Mamlukken. Het Turkse grondgebied is in acht jaar verdrievoudigd.
  • De laatste kalief van Bagdad wordt gedwongen zijn waardigheid af te staan aan Selim, die nu immers de meeste moslims regeert.
Christendom
  • Het Vijfde Lateraans Concilie (1512 - 1517) te Rome wordt samengeroepen door paus Julius II, en door zijn opvolger paus Leo X bekrachtigd. De behandelde onderwerpen zijn de behoefte aan hervormingen van het kerkelijk bestuur, het ontstaan van een atheïstische filosofie, de wrijvingen tussen de bisschoppen en de kloosterorden.
Lage Landen
  • De Saksische Vete is een conflict tussen de Saksische hertog en stadhouder van Friesland Joris met de Baard en de Oost-Friese graaf Edzard in de jaren 1514-1517. Het gaat om de heerschappij over de Ommelanden en vooral de stad Groningen. De Saksische hertog beroept zich op de benoeming van keizerswege tot 'eeuwige gubernator over de Friese landen', de Oost-Friese graaf o.a. op zijn beschermheerschap van de stad Groningen. De twist leidt tot het beleg van Groningen in 1514, waarvan echter vooral Karel van Gelre en Friese vrijheidsstrijders profiteren.
  • De Saksische hertog Joris met de Baard verkoopt zijn rechten op de Friese landen aan de Habsburger Karel V. Het verzet van de Friezen hiertegen leidt tot een nieuwe Fries-Hollandse Oorlog, terwijl Grote Pier op eigen houtje verhaal gaat halen in West-Friesland.
  • 1512 - Huurlingen van de hertog van Gelre vallen de Lastage binnen, het gebied langs de Oude Waal, waar de Amsterdamse scheepsbouw en scheepsreparatie is geconcentreerd en dat tevens dienstdoet als laad- en losplaats en als winterhaven. De Lastage wordt door de Gelderse troepen verwoest, de schepen die er liggen worden in brand gestoken. de montelbaanstoren wordt in 1516 gebouwd als deel van de stadsverdediging, die na deze inval door troepen van de hertog van Gelre wordt aangelegd. Er wordt een brede verdedigingsgracht gegraven, de huidige Oudeschans, en met de grond die daarbij vrijkomt, legt men een wal aan. De kosten worden gedragen door de stadsbevolking, namelijk via een verhoging van de accijns op bier.
  • Maarten van Rossem verovert in 1514 Arnhem door zijn soldaten te verbergen in een wagen met hooi. In 1516 brandt hij dorpen in de Alblasserwaard plat, onder andere Bleskensgraaf. In deze fase van de Gelderse Oorlogen werkt hij samen met de Friese opstandelingenleiders Pier Gerlofs Donia (Grote Pier) en Wijerd Jelckama (Grote Wierd).
Scheepvaart en handel
Amerika
  • Als de conquistadores in 1512 van de Spaanse Kroon het recht krijgen om op de eilanden Barbados, Dominica, Matinnio, Saint Lucia, Saint Vicente, Grenada en Tobago op indiaanse slaven te gaan jagen, wordt dat een groot fiasco. In 1514 proberen 1500 zwaarbewapende Spanjaarden om de Kariben van Dominica tot slaaf te maken. Dankzij de strijdlust en hun in dodelijk gif gedoopte pijlen, weten de Caraïben hen in een mum van tijd het eiland af te jagen.
  • De Spanjaarden beginnen in 1511 de verovering van Cuba. Hun gouverneur Diego Velázquez de Cuéllar geeft toestemming voor verkenningen naar het westen, zoals aan Francisco Hernández de Córdoba's expeditie naar Yucatán in 1517 en de expeditie van Hernán Cortés naar Mexico in 1519.
Kunst
Filosofie
Sociaal
  • 1516 - In Augsburg wordt de Fuggerei gebouwd, een deel van de stad gewijd aan het huisvesten van behoeftige burgers. Het is de oudste sociale volkshuisvesting ter wereld.
In andere talen
aragonés: Anyos 1510
العربية: عقد 1510
asturianu: Década del 1510
беларуская: 1510-я
беларуская (тарашкевіца)‎: 1510-я
bosanski: 1510-e
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: 1510 nièng-dâi
Чӑвашла: 1510-мĕш çулсем
Cymraeg: 1510au
dansk: 1510'erne
Deutsch: 1510er
emiliàn e rumagnòl: An 1510
English: 1510s
Esperanto: 1510-aj jaroj
español: Años 1510
suomi: 1510-luku
føroyskt: 1510-árini
français: Années 1510
Gaeilge: 1510í
贛語: 1510年代
Gàidhlig: 1510an
hrvatski: 1510-ih
Bahasa Indonesia: 1510-an
íslenska: 1511-1520
italiano: Anni 1510
日本語: 1510年代
Basa Jawa: 1510-an
ქართული: 1510-იანები
한국어: 1510년대
олык марий: 1510 ийла
македонски: 1510-ти
Bahasa Melayu: 1510-an
эрзянь: 1510 це иеть
Nouormand: Annaées 1510
Sesotho sa Leboa: 1510s
Ирон: 1510-тæ
português: Década de 1510
Runa Simi: 1510 watakuna
română: Anii 1510
русский: 1510-е годы
саха тыла: 1510-с
sicilianu: 1510ini
srpskohrvatski / српскохрватски: 1510-e
Simple English: 1510s
slovenščina: 1510.
shqip: Vitet 1510
српски / srpski: 1510-е
Basa Sunda: 1510-an
svenska: 1510-talet
Kiswahili: Miaka ya 1510
Türkmençe: 1510ýý
татарча/tatarça: 1510-еллар
українська: 1510-ті
oʻzbekcha/ўзбекча: 1510-lar
Tiếng Việt: Thập niên 1510
中文: 1510年代
Bân-lâm-gú: 1510 nî-tāi
粵語: 1510年代