Italia
English: Italy

Progetto stati Italia
Purtale:Purtali Visita 'o Purtale Italia
Italia - Bannera
Italia - Mpresa
Motto: ital. Libertà, Uguaglianza, Umanità

EU location ITA.png

Nfromma
Nòmme completo:Repubbreca Taliana
Nòmme ufficiale:Repubblica Italiana
Lengua ufficiale:italiano
Capitale:Romma  (2.705.603 ab. / 2006)
Pulitica
Guviérno:Repubbreca parlamentare
Capo 'e stato:Sergio Mattarella
Capo 'e guviérno:Giuseppe Conte



Area
Totale:301.338 km²  (69°)
% d''e Acque:2,4 %
Populazzione
Totale (dicembre 2006):59.131.287 ab.  (23°)
Denzità:196,2 ab./km²  
Giugrafia
Cuntinente:Europa
Fuso orario:UTC +1
Ecunumia
Valuta:Euro
PIL (PPA)  (2007):1.993,724 milioni di $  (8°)
PIL procapite (PPA)  (2007):34.120,258 $  (21°)
HDI  (2004):0,940 (alto)  (17°)
Energia:0,63 kW/h  kW/ab.
Varie
TLD:.it
Prefisso tel.:+39
Targa autom.:I
Inno nazzionale:Il Canto degli Italiani
noto come
Inno di Mameli o Fratelli d'Italia
Festa nazzionale:2 'e giùgno

[[Image:|295px|]]

L'Italia è na repubbreca 'e ll'Auropa meridiunale, ca se stenne a sud 'e ll'Arpe, alluongo a na penisula tradizzionalmende chiammata stivale a causa d' 'a forma soja, e cu ddoje isule prencepale: 'a Sicilia (ca costetuisce na stenzzione peninzulare cu 'a Calavria) e 'a Zardegna.

Giugrafia

'A capitale d''a Repubbreca italiana è Romma, ca addeventaje zo ind'o 1870, durante 'o Regno 'e ll'Italia; 'e ccapitale 'e primma fujeno Turino ('a 'o 1861 a 'o 1865), e Sciurenza ('a 'o 1865 a 'o 1870). L'Italia fuje addivisa in vinte riggione e pure dint'a 110 chiù o meno provence.

'O territorio 'taliano se ppò addividere dint'a ddoje parte: na parta cuntinentale a nord, ca cunfina cu 'a Franza, 'a Sguizzera, l'Austria e 'a Sluvenia ('e cunfine songo cchiù o meno ll'Arpe), e na parte peninzulare, ca vvà d"o nord nzi a ll'Afreca, ca, 'int"o punto cchiù vicino sta a 150 km sulo. 'A peninzula, ca è quase tutta attraverzata da ll'Arpe, se affaccia a ovest 'ncopp'ô mar Licure e 'ncopp'ô mare Tirreno, a est 'o mare Adriatico e a sud e sud-est 'ncopp'ô mare Ionio. 'E cunfine terrestre songo 1.800 km, chille custiere songo ppe cchiù o meno 7.500 km. 'Ncopp'ô terreno 'e l'Italia ce stanno ll'isule d"a Sicilia, 'a Sardegna, ll'isule d"o gorfo 'e Napule, d"a Puglia e Secilia.

'O paese è luongo 1.300 km, d"o punto nord a chillo cchiù meridiunale (Lampedusa). 'E punte a est e a ovest songo 'o monte Chardonnet, ô cunfine d"a Franza e 'o capo 'e Otranto. 'A superfisie è 'e 301.323 km. L'Italia è canusciuta ppe 'a forma 'e stivale. 'O nomme 'e Italia vene d"o vecchio nomme d"a Calavria (addò ce stava proprio 'a pupulazzione chiammata talica). Ma cu 'o putere 'e Romma 'o nomme venette dato a tutt"o terrieno taliano.

'O sciummo cchiù 'mpurtante è 'o Po e 'o clima è comunamende mediterraneo, a parte 'o nord ca tene nu clima cchiù friddo.

Storia

'E Grece colonizzajeno pe' primme 'o sud d' 'o paese (Magna Grecia), ma 'a penisula era già abbitata â assaje tiempo â atre populazzione (Etrusche, Latine, Sannite, Venete, Osce e atre). Ch' 'a nascita e ll'ascesa ô potere 'e Romma, ll'Italia se truvaje p' 'a primma vota unificata e canascette nu periodo 'e splendore e prusperità. Cu' ll'invasione d' 'e berbare, ll'Impero Romano arrefunette e accuminciaje pe' ll'Italia, comme pe'tutta ll'Europa, pe' nun dicere o munno sano, 'o Medioevo. 'Ind'e primme secule d' 'o Medioevo 'a penisola canascette primma 'a duminazzione gotica, po' chella bizzantina,e affinale chella longobarda. 'E longobarde conquistajeno mano mano quase tutta ll'Italia peninsulare, ma venetteno scunfitte â Carlo Magno verzo 'a fine 'e ll'VIII sec. d. C. Verzo l'anno 1100 ll'Italia d' 'o sud canosce 'a duminazzione nurmanna, 'o centro è guvernato d' 'o Stato Pontificio e â parte 'e 'coppa se sviluppano 'e "comune". 'Ind'a 'stu periodo ll'Italia se trova finalmente in prosperità e 'ngarra a mantenè na certa innipennenza.

'Int'a 'stu periodo 'e comune d' 'o nord se scontrano cu' ll'Impero e se fanno guerra 'nfra lloro 'int'a Lotta pe' ll'investiture tra 'o Papa e ll'Imperatore, 'o sud, mmece, prospera asotto 'o guverno d' 'e nurmanne. Aropp'a caduta d' 'o regno nurmanno ô Sud Italia, 'o Mezzogiorno vene conquistato 'a ll'angiuine, po', partenno d' 'a Sicilia, 'a ll'aragunese. Ô Nord, mmece, 'e comune addeventano signurie, se sviluppa ancora 'e cchiù 'o commercio e nasceno 'e primme banche. Fernuto 'o Medioevo, quinne, ll'Italia se trova spartuta ch' 'e putenze cumunale ô Nord, 'o Stato Pontificio ô centro e ll'aragunise a Napule e â Sicilia. 'Stu periodo và sotto 'o nomme 'e Rinascimento e vede ll'Italia comme 'o meglio centro 'e sviluppo artisteco e culturale 'e tutta ll'Europa, specialmente 'a Toscana e 'o Nord Italia. Chisto però è pure 'o periodo d' 'e Guerre d'Italia, ca vedeno 'a penisola comme terra 'e conquista pe' 'e putenze furastiere. A partì â 'stu periodo tutta 'a penisola, a fore 'e Venezia, se truvarrà mano mano sotto 'a duminazzione diretta o indiretta d' 'e spagnuole o d' 'e francise. Aroppo a quase quatto secule 'e dominazione furastiera, però, ll'Italia arretruova ll'unità ch' 'o Risorgimento (mità d' 'o XIX sec.) e ch' 'e guerre 'e nnipenenza avviate d' 'e Savoia d' 'o Regno 'e Sardegna. Ll' unità fuje ô 1861, e ô 1870 pure Roma trasette a ffà parte d' 'o neonato Regno d'Italia. 'E Savoia guvernarranno l'Italia 'nfin'â Siconna Guerra Mondiale quanno, doppo pure 'a caduta d' 'o guvierno fascista 'e Benito Mussolini, 'ind'o 1946, aroppo 'o Referendum Repubblica-Monarchia, s'arriva a chella ca pure mò è 'a Repubblica Italiana.

Cultura

Se pô dicere ca 'o passato storeco 'e ll'Italia ,partenno 'a ll'Impero Rumano p'arrevà ô Rinascimento, se trova â bbase 'e chello ca ogge nuje cunziderammo 'a "Cultura Occidentale" vera e propria. Ch' 'e 45 patrimonie 'e l'UNESCO ca tene,ll'Italia se pô pure 'nzignà comm'o paese cu' cchiù site protette ô munno.

'A ggente

'A maioranza d' 'a gente è Italiana, nu populo '''Indoeuropeo'''. 'A pupulazzione è 'e 58.145.321 perzone, cu na denzità 'e 198 perzone pe km2, nu valore assaje auto, sei vote 'a media d"o cuntinente europeo (ca è 32 perzone pe km2). Ma 'a pupulazzione è assaje irregulare: 'e zzone cchiù pupulate songo: 'o ammazuccato urbano 'e Napule, chillo 'e Milano e 'e coste.

Lengua

Int'â penisula italiana se parla taliano 'nt'a tutte 'e rreggioni, ma ce stanno tanta dialètte e llengue, comm' o ttedesco ô Trentino, 'o Sloveno ô Friule e 'o ffrancese ô cunfine ch 'a Franza.

Religione

In Italia nce sta 'o 90% 'e cattuolici, 'o rriesto se tratta p' 'a maggior parte d'ebbree o prutistante, cu' na parta pure cchiù piccirella 'e mussulmane o ate religgione ancora.

Economia

Ll'economia 'e ll'Italia tene nu prublema gruosso assaje: chillo 'e nu nord ricco e fravecatore e nu sudd ca è povero e nun nnustrializzato. Chisto è nu risultato 'e ll'unità a ogge, addò (nun commo se dice ca 'a questione meridiunale vene d"e tiempe d"e Burbone 'e Napule, ca, tutt"o cuntrario, facettero d"o sudd uno d"e regne cchiù ricche e innustrializzate d"o munno) basta penzà ca ancora ô 1871 ll' innece d' innustiralizzazzione d"o nord e sud erano quase tale e quale. Ma ancora ê primme anne d"o nuveciento 'a pruvincia 'e Napule era 'ncora una d"e cchiù innustrializzate , Turino e Genova. Na ruìna economica ca, 'ngoppatutto mmò, continua se fà sentì a causa d"a camorra, d"a mafia e d"a 'ndrangheta.

Ll'Italia è uno d"e cchiù gruosse state pe ll'agricultura e o terziario. Ll'Italia è uno d"e cchiù gruosse state pe 'o turismo, grazzie 'e bene culturale suoje. Ll'Italia è ll'uttava putenza economica d"o munno e ffà parte d"o G8, n'organizzazzione ch' accocchia ll'otto state cchiù 'nnustrializzate d"o munno.

Other Languages
Аҧсшәа: Италиа
Acèh: Itali
адыгабзэ: Италие
Afrikaans: Italië
Akan: Italy
Alemannisch: Italien
አማርኛ: ጣልያን
aragonés: Italia
Ænglisc: Italia
العربية: إيطاليا
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܛܠܝܐ
مصرى: ايطاليا
অসমীয়া: ইটালী
asturianu: Italia
авар: Италия
Aymar aru: Italiya
azərbaycanca: İtaliya
تۆرکجه: ایتالیا
башҡортса: Италия
Bali: Italia
Boarisch: Italien
žemaitėška: Italėjė
Bikol Central: Italya
беларуская: Італія
беларуская (тарашкевіца)‎: Італія
български: Италия
भोजपुरी: इटली
Bislama: Itali
বাংলা: ইতালি
བོད་ཡིག: ཨི་ཏ་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইতালি
brezhoneg: Italia
bosanski: Italija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Italia
буряад: Итали
català: Itàlia
Chavacano de Zamboanga: Italia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: É-dâi-lé
нохчийн: Итали
Cebuano: Italya
Chamoru: Italia
ᏣᎳᎩ: ᎢᏔᎵ
Tsetsêhestâhese: Italy
کوردی: ئیتالیا
corsu: Italia
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐃᑕᓖ
qırımtatarca: İtaliya
čeština: Itálie
kaszëbsczi: Italskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їталїꙗ
Чӑвашла: Итали
Cymraeg: Yr Eidal
dansk: Italien
Deutsch: Italien
Zazaki: İtalya
dolnoserbski: Italska
डोटेली: इटाली
ދިވެހިބަސް: އިޓަލީވިލާތް
ཇོང་ཁ: ཨྀཊ་ལི་
eʋegbe: Italy
Ελληνικά: Ιταλία
emiliàn e rumagnòl: Itâglia
English: Italy
Esperanto: Italio
español: Italia
eesti: Itaalia
euskara: Italia
estremeñu: Italia
فارسی: ایتالیا
Fulfulde: Italiya
suomi: Italia
Võro: Itaalia
Na Vosa Vakaviti: Itali
føroyskt: Italia
français: Italie
arpetan: Étalia
Nordfriisk: Itaalien
furlan: Italie
Frysk: Itaalje
Gaeilge: An Iodáil
Gagauz: İtaliya
贛語: 意大利
kriyòl gwiyannen: Itali
Gàidhlig: An Eadailt
galego: Italia
Avañe'ẽ: Itália
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इटली
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍄𐌰𐌻𐌾𐌰
ગુજરાતી: ઈટલી
Gaelg: Yn Iddaal
Hausa: Italiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Yi-thai-li
Hawaiʻi: ʻĪkālia
עברית: איטליה
हिन्दी: इटली
Fiji Hindi: Italy
hrvatski: Italija
hornjoserbsce: Italska
Kreyòl ayisyen: Itali
magyar: Olaszország
հայերեն: Իտալիա
Արեւմտահայերէն: Իտալիա
interlingua: Italia
Bahasa Indonesia: Italia
Interlingue: Italia
Igbo: Italy
Ilokano: Italia
ГӀалгӀай: Итали
Ido: Italia
íslenska: Ítalía
italiano: Italia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Italy
日本語: イタリア
Patois: Itali
la .lojban.: italias
Jawa: Itali
ქართული: იტალია
Qaraqalpaqsha: İtaliya
Taqbaylit: Ṭelyan
Адыгэбзэ: Италэ
Kabɩyɛ: Itaalii
Kongo: Italia
Gĩkũyũ: Itari
қазақша: Италия
kalaallisut: Italia
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីតាលី
ಕನ್ನಡ: ಇಟಲಿ
한국어: 이탈리아
Перем Коми: Италья
къарачай-малкъар: Италия
Ripoarisch: Italie
kurdî: Îtalya
коми: Италия
kernowek: Itali
Кыргызча: Италия
Latina: Italia
Ladino: Italia
Lëtzebuergesch: Italien
лезги: Италия
Lingua Franca Nova: Italia
Luganda: Yitale
Limburgs: Italië
Ligure: Italia
lumbaart: Itàlia
lingála: Italya
لۊری شومالی: ایتالٛیا
lietuvių: Italija
latgaļu: Italeja
latviešu: Itālija
मैथिली: इटाली
Basa Banyumasan: Italia
мокшень: Италие
Malagasy: Italia
олык марий: Италий
Māori: Itāria
Minangkabau: Italia
македонски: Италија
മലയാളം: ഇറ്റലി
монгол: Итали
मराठी: इटली
Bahasa Melayu: Itali
Malti: Italja
Mirandés: Eitália
မြန်မာဘာသာ: အီတလီနိုင်ငံ
مازِرونی: ایتالیا
Dorerin Naoero: Itari
Nāhuatl: Italia
Plattdüütsch: Italien
Nedersaksies: Italiën
नेपाली: इटाली
नेपाल भाषा: इटाली
Nederlands: Italië
norsk nynorsk: Italia
norsk: Italia
Novial: Italia
ߒߞߏ: ߌߕߊߟߌ߫
Nouormand: Italie
Sesotho sa Leboa: Italia
Chi-Chewa: Italia
occitan: Itàlia
Livvinkarjala: Itualii
Oromoo: Xaaliyaanii
ଓଡ଼ିଆ: ଇଟାଲୀ
Ирон: Итали
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਟਲੀ
Pangasinan: Italia
Kapampangan: Italya
Papiamentu: Italia
Picard: Italie
Deitsch: Idali
Pälzisch: Italien
पालि: इटली
Norfuk / Pitkern: Italii
polski: Włochy
Piemontèis: Italia
پنجابی: اٹلی
Ποντιακά: Ιταλία
پښتو: اېټاليا
português: Itália
Runa Simi: Italya
rumantsch: Italia
romani čhib: Italiya
Kirundi: Ubutariyano
română: Italia
armãneashti: Italia
tarandíne: Itaglie
русский: Италия
русиньскый: Італія
Kinyarwanda: Ubutaliyani
संस्कृतम्: इटली
саха тыла: Италия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱴᱟᱞᱤ
sardu: Itàlia
sicilianu: Italia
Scots: Italy
سنڌي: اٽلي
davvisámegiella: Itália
Sängö: Italùii
srpskohrvatski / српскохрватски: Italija
සිංහල: ඉතාලිය
Simple English: Italy
slovenčina: Taliansko
slovenščina: Italija
Gagana Samoa: Italia
chiShona: Italy
Soomaaliga: Talyaaniga
shqip: Italia
српски / srpski: Италија
Sranantongo: Italiyanikondre
SiSwati: INtaliyane
Sesotho: Ithali
Seeltersk: Italien
Sunda: Italia
svenska: Italien
Kiswahili: Italia
ślůnski: Italijo
Sakizaya: Italy
தமிழ்: இத்தாலி
ತುಳು: ಇಟಲಿ
తెలుగు: ఇటలీ
tetun: Itália
тоҷикӣ: Итолиё
ትግርኛ: ኢጣልያ
Türkmençe: Italiýa
Tagalog: Italya
Setswana: Italia
Tok Pisin: Itali
Türkçe: İtalya
Xitsonga: Ithali
татарча/tatarça: Италия
chiTumbuka: Italy
Twi: Italy
reo tahiti: ’Itāria
тыва дыл: Италия
удмурт: Италия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىتالىيە
українська: Італія
اردو: اطالیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Italiya
Tshivenda: Italy
vèneto: Itałia
vepsän kel’: Italii
Tiếng Việt: Ý
West-Vlams: Itoalië
Volapük: Litaliyän
walon: Itåleye
Winaray: Italya
Wolof: Itaali
吴语: 意大利
isiXhosa: IItaly
მარგალური: იტალია
ייִדיש: איטאליע
Yorùbá: Itálíà
Vahcuengh: Eiqdaihleih
Zeêuws: Itâlië
中文: 意大利
文言: 義大利
Bân-lâm-gú: Í-tāi-lī
粵語: 意大利
isiZulu: ITaliya