فیمینیسم

فیمینیسم یا فمینیسم ( انگلیسی جه: Feminism) ات‌سری ایدئولوژی و تفکر هسته که ونه دِلِوِس این هسته که زنان و مردانِ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حقوق مساوی بائه یا بعبارت دیگه وشون فرصت‌های برابر دارن. مثلاً آموزش و پرورش، اشتغال [۱] [۲] و دیگه زمینه‌ئون زندگی سَره وشون میون تفاوتی دنی‌بائه. فمینیست‌ها گانّه حقوق، مزیت‌ها، مقام و وظایف نونه جنسیت سَر جه مشخص بَوون.

فمینیسم اواخر قرن ۱۸ میلادی بوجود بموئه؛ یعنِن زمونی که ویشتر مردمون قبول هاکردنه که زنان «مردسالارِ جامعه» دله دَرنه سرکوب وانّه. بعضی چیون که فمینیستون خله وشون دمبال درنه، اینان هستنه:

« تمامیتِ بدنی و خودمختاری، رأی هدائنِ حق، کار هاکردنِ حق، حقِ دستمزد مساوی کارِ مساوی وسّه، حقِ مالکیت، حقِ تحصیل، حقِ جنگ هاکردن، حقِ مشارکت در قراردادهای قانونی و وچونِ سرپرستیِ حق، آزادِ ازدواجِ حق و مذهبی آزادیِ حق. [۳]  »

تموم فمینیست‌ها گانّه که زنان ونه تلاش هاکنن تا شه حقوق ره بدست بیارن، ولی این که چتی بیّه که وشون سرکوب بَیینه و چچی وسّه جوامع مردسالار هستنه یا روش‌های مبارزه سَره اختلاف وجود دانّه و این باعث وانه فمینیسم گرایشون مختلفی داره. [۴]

تاریخچه

موج اول

فمینیست‌های اولیه ره اصطلاحاً «فمینیسم اولین موج» نوم دِنّه. این موج تا سال ۱۹۶۰ دمباله داشته. زنان این دوره فقط گاتنه که چه اَمه نقش انده زندگی دله کم هسته و فقط اینسه شاکی بینه. وشون این گادِر مردان ره سرزنش نکاردنه و نِهِب نَشینه و حتی شه اوضاع ره بیان نکاردنه. موج اوّل ره مری ولستون کرافت سال ۱۷۹۲ انگلستان دله شروع هاکرده.

زنانِ اعتراضات، شه «حق رای» وسّه؛ سال ۱۹۳۵ گادِر

املین پنکهرست بعضی زنان کومِک جه اتا کمپین بساتنه که بتونسته جهونی جنگ اول په زنانِ حق رای ره بدست بیاره. این کمپین انگلیس و آلمان دله جواب هدائه ولی فرانسه و ایتالیا دله تا آخر جهونی جنگ دوم زنان حق رأی نداشتنه.

حق مالکیت و حق طلاق هم مسائلی بینه که موج اول فمینیسم ونه دمبال دَیینه. این دوره ات‎چی دیگه که زنان ونه سَره تلاش داشتنه ولی موفق نیّه، جامعه دله دَیی‌ین، بی‌یه. زنان این دوره نتونستنه خله جامعه دله دوائن و اشتغال پیدا هاکنن.

موج دوم

امیلیانو پانکهورست زنی بی‌یه که بعد اون‌که مجبور بیّه شه سِره-زندگی ره بَروشه، راه دکته و انگلیس دله هرجا که تونسته زنانِ حقوق وسّه سخنرانی کارده.

فمینیسم دومین موج محدودیتون اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی سر تمرکز داشته. این مرحله گادِر سیمون دو بووار و ویرجینیا وولف آثار فرانسه و بریتانیا دله خله تأثیر داشته. این نویسندگان، زنان ره تشویق کاردنه که شه حقوق دمبال دَوائن و فقط سیاسی برابری جه قناعت نکانن و فرهنگی-اجتماعی مسائل سَره هم شه برابری ره مردها جه بدست بیارن.

موج سوم

اواخر قرن بیستم، جولیا کریستوا، لوس ایریگری و چنتا نویسنده دیگه فمینیسم سومین موج ره بساتنه. این موجِ طرفدارون گاتنه زنانِ ویژگیون مردها جه فرق کانده و موج دوم ره متهم کانّه که خاسته زنانِ حقوق ره مردهایِ ویژگیون سَر جه بوجود بیاره و وشون ره زنانِ مُدل قرار هاده. موج سوم فمنیسم تنوع و تفاوت جه دفاع کانده.

Other Languages
Afrikaans: Feminisme
Alemannisch: Feminismus
aragonés: Feminismo
العربية: نسوية
asturianu: Feminismu
azərbaycanca: Feminizm
تۆرکجه: فمینیزم
башҡортса: Феминизм
Boarisch: Feminismus
žemaitėška: Femėnėzmos
беларуская: Фемінізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Фэмінізм
български: Феминизъм
भोजपुरी: नारीवाद
বাংলা: নারীবাদ
brezhoneg: Gwregelouriezh
bosanski: Feminizam
буряад: Феминизм
català: Feminisme
нохчийн: Феминизм
کوردی: فێمینیزم
čeština: Feminismus
dansk: Feminisme
Deutsch: Feminismus
Zazaki: Feminizm
Ελληνικά: Φεμινισμός
English: Feminism
Esperanto: Feminismo
español: Feminismo
eesti: Feminism
euskara: Feminismo
estremeñu: Feminismu
فارسی: فمینیسم
suomi: Feminismi
Võro: Feminism
français: Féminisme
Frysk: Feminisme
Gaeilge: Feimineachas
galego: Feminismo
گیلکی: فمنيسم
Avañe'ẽ: Kuñareko
עברית: פמיניזם
हिन्दी: नारीवाद
Fiji Hindi: Feminism
hrvatski: Feminizam
magyar: Feminizmus
Հայերեն: Ֆեմինիզմ
interlingua: Feminismo
Bahasa Indonesia: Feminisme
Interlingue: Feminisme
Ilokano: Peminismo
íslenska: Femínismi
italiano: Femminismo
Patois: Feminizim
ქართული: ფემინიზმი
қазақша: Феминизм
한국어: 여성주의
Kurdî: Femînîzm
Latina: Feminismus
Limburgs: Feminisme
lietuvių: Feminizmas
latviešu: Feminisms
मैथिली: नारीवाद
македонски: Феминизам
Bahasa Melayu: Feminisme
Mirandés: Femenismo
မြန်မာဘာသာ: အမျိုးသမီးဝါဒ
नेपाली: नारीवाद
नेपाल भाषा: मिसावाद
Nederlands: Feminisme
norsk nynorsk: Feminisme
norsk: Feminisme
Novial: Feminisme
occitan: Feminisme
ଓଡ଼ିଆ: ନାରୀବାଦ
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਰੀਵਾਦ
polski: Feminizm
Piemontèis: Feminism
پنجابی: فیمینزم
پښتو: فیمینزم
português: Feminismo
română: Feminism
русский: Феминизм
русиньскый: Фемінізм
саха тыла: Феминизм
sicilianu: Fimminismu
Scots: Feminism
srpskohrvatski / српскохрватски: Feminizam
Simple English: Feminism
slovenčina: Feminizmus (hnutie)
slovenščina: Feminizem
shqip: Feminizmi
српски / srpski: Феминизам
svenska: Feminism
Kiswahili: Ufeministi
తెలుగు: స్త్రీవాదం
Tagalog: Peminismo
Türkçe: Feminizm
татарча/tatarça: Феминизм
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فېمىنىزم
українська: Фемінізм
اردو: نسائیت
walon: Feminisse
Winaray: Feminismo
吴语: 女权主义
ייִדיש: פעמיניזם
中文: 女性主義
Bân-lâm-gú: Lú-sèng-chú-gī
粵語: 女性主義