ဘိုရွန်

ဘိုရွန်,  5B
Boron R105.jpg
boron (β-rhombohedral)[၁]
ယေဘုယျ ဂုဏ်သတ္တိများ
အမည်၊ သင်္ကေတဘိုရွန်, B
အသံထွက်/
အော်လိုထရိုဖီα-, β-rhombohedral, β-tetragonal (and Allotropes of boron)
အဆင်းညိုနက်
ဘိုရွန် in the periodic table
Element 1: Hydrogen (H), Other non-metal
Element 2: Helium (He), Noble gas
Element 3: Lithium (Li), Alkali metal
Element 4: Beryllium (Be), Alkaline earth metal
Element 5: Boron (B), Metalloid
Element 6: Carbon (C), Other non-metal
Element 7: Nitrogen (N), Other non-metal
Element 8: Oxygen (O), Other non-metal
Element 9: Fluorine (F), Halogen
Element 10: Neon (Ne), Noble gas
Element 11: Sodium (Na), Alkali metal
Element 12: Magnesium (Mg), Alkaline earth metal
Element 13: Aluminium (Al), Other metal
Element 14: Silicon (Si), Metalloid
Element 15: Phosphorus (P), Other non-metal
Element 16: Sulfur (S), Other non-metal
Element 17: Chlorine (Cl), Halogen
Element 18: Argon (Ar), Noble gas
Element 19: Potassium (K), Alkali metal
Element 20: Calcium (Ca), Alkaline earth metal
Element 21: Scandium (Sc), Transition metal
Element 22: Titanium (Ti), Transition metal
Element 23: Vanadium (V), Transition metal
Element 24: Chromium (Cr), Transition metal
Element 25: Manganese (Mn), Transition metal
Element 26: Iron (Fe), Transition metal
Element 27: Cobalt (Co), Transition metal
Element 28: Nickel (Ni), Transition metal
Element 29: Copper (Cu), Transition metal
Element 30: Zinc (Zn), Transition metal
Element 31: Gallium (Ga), Other metal
Element 32: Germanium (Ge), Metalloid
Element 33: Arsenic (As), Metalloid
Element 34: Selenium (Se), Other non-metal
Element 35: Bromine (Br), Halogen
Element 36: Krypton (Kr), Noble gas
Element 37: Rubidium (Rb), Alkali metal
Element 38: Strontium (Sr), Alkaline earth metal
Element 39: Yttrium (Y), Transition metal
Element 40: Zirconium (Zr), Transition metal
Element 41: Niobium (Nb), Transition metal
Element 42: Molybdenum (Mo), Transition metal
Element 43: Technetium (Tc), Transition metal
Element 44: Ruthenium (Ru), Transition metal
Element 45: Rhodium (Rh), Transition metal
Element 46: Palladium (Pd), Transition metal
Element 47: Silver (Ag), Transition metal
Element 48: Cadmium (Cd), Transition metal
Element 49: Indium (In), Other metal
Element 50: Tin (Sn), Other metal
Element 51: Antimony (Sb), Metalloid
Element 52: Tellurium (Te), Metalloid
Element 53: Iodine (I), Halogen
Element 54: Xenon (Xe), Noble gas
Element 55: Caesium (Cs), Alkali metal
Element 56: Barium (Ba), Alkaline earth metal
Element 57: Lanthanum (La), Lanthanoid
Element 58: Cerium (Ce), Lanthanoid
Element 59: Praseodymium (Pr), Lanthanoid
Element 60: Neodymium (Nd), Lanthanoid
Element 61: Promethium (Pm), Lanthanoid
Element 62: Samarium (Sm), Lanthanoid
Element 63: Europium (Eu), Lanthanoid
Element 64: Gadolinium (Gd), Lanthanoid
Element 65: Terbium (Tb), Lanthanoid
Element 66: Dysprosium (Dy), Lanthanoid
Element 67: Holmium (Ho), Lanthanoid
Element 68: Erbium (Er), Lanthanoid
Element 69: Thulium (Tm), Lanthanoid
Element 70: Ytterbium (Yb), Lanthanoid
Element 71: Lutetium (Lu), Lanthanoid
Element 72: Hafnium (Hf), Transition metal
Element 73: Tantalum (Ta), Transition metal
Element 74: Tungsten (W), Transition metal
Element 75: Rhenium (Re), Transition metal
Element 76: Osmium (Os), Transition metal
Element 77: Iridium (Ir), Transition metal
Element 78: Platinum (Pt), Transition metal
Element 79: Gold (Au), Transition metal
Element 80: Mercury (Hg), Transition metal
Element 81: Thallium (Tl), Other metal
Element 82: Lead (Pb), Other metal
Element 83: Bismuth (Bi), Other metal
Element 84: Polonium (Po), Metalloid
Element 85: Astatine (At), Halogen
Element 86: Radon (Rn), Noble gas
Element 87: Francium (Fr), Alkali metal
Element 88: Radium (Ra), Alkaline earth metal
Element 89: Actinium (Ac), Actinoid
Element 90: Thorium (Th), Actinoid
Element 91: Protactinium (Pa), Actinoid
Element 92: Uranium (U), Actinoid
Element 93: Neptunium (Np), Actinoid
Element 94: Plutonium (Pu), Actinoid
Element 95: Americium (Am), Actinoid
Element 96: Curium (Cm), Actinoid
Element 97: Berkelium (Bk), Actinoid
Element 98: Californium (Cf), Actinoid
Element 99: Einsteinium (Es), Actinoid
Element 100: Fermium (Fm), Actinoid
Element 101: Mendelevium (Md), Actinoid
Element 102: Nobelium (No), Actinoid
Element 103: Lawrencium (Lr), Actinoid
Element 104: Rutherfordium (Rf), Transition metal
Element 105: Dubnium (Db), Transition metal
Element 106: Seaborgium (Sg), Transition metal
Element 107: Bohrium (Bh), Transition metal
Element 108: Hassium (Hs), Transition metal
Element 109: Meitnerium (Mt), Transition metal
Element 110: Darmstadtium (Ds), Transition metal
Element 111: Roentgenium (Rg), Transition metal
Element 112: Copernicium (Cn), Transition metal
Element 113: Ununtrium (Uut)
Element 114: Ununquadium (Uuq)
Element 115: Ununpentium (Uup)
Element 116: Ununhexium (Uuh)
Element 117: Ununseptium (Uus)
Element 118: Ununoctium (Uuo)


B

Al
ဘိုရွန်ကာဗွန်
အက်တမ် အမှတ်စဉ် (Z)5
အုပ်စု၊ ဘလော့group 13, p-block
ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားperiod 2
ဒြပ်စင် ကဏ္ဍ  metalloid
စံ အက်တောမစ် အလေးချိန် (Ar)10.81[၂] (10.806–10.821)[၃]
အီလက်ထရွန် ပြုပြင်မှု[He] 2s2 2p1
per shell
2, 3
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ
ဖေ့စ်အစိုင်အခဲ
အရည်ပျော်မှတ်2349 K ​(2076 °C, ​3769 °F)
အရည်ဆူမှတ်4200 K ​(3927 °C, ​7101 °F)
သိပ်သည်းမှု2.08 g/cm3
ဖျူးရှင်းအပူ50.2 kJ/mol
အငွေ့ပျံခြင်း အပူ508 kJ/mol
မိုလာ အပူအင်အား11.087 J/(mol·K)
ငွေ့ရည်ဖိအား
P (Pa)1101001 k10 k100 k
at T (K)234825622822314135454072
အက်တောမစ် ဂုဏ်အင်များ
အောက်ဆိုဒ်ဒေးရှင်း အခြေနေ3, 2, 1, −1, −5[၄][၅] ​(a mildly acidic oxide)
အီလက်ထရွန် ဆန့်ကျင်ဘက်ဓာတ်Pauling scale: 2.04
အိုင်ယွန်းပြုခြင်းစွမ်းအင်1st: 800.6 kJ/mol
2nd: 2427.1 kJ/mol
3rd: 3659.7 kJ/mol
(more)
အက်တောမစ် အချင်းဝက်empirical: 90 pm
ကိုဗေးလန့်အချင်းဝက်84±3 pm
ဗန်ဒါဝေါ့စ် အချင်းဝက်192 pm
Miscellanea
ပုံဆောင်ခဲ ဖွဲ့စည်းပုံ​rhombohedral
Rhombohedral crystal structure for ဘိုရွန်
အသံ၏အမြန်နှုန်း16,200 m/s (at 20 °C)
အပူ ပြန့်ကားမှုβ form: 5–7 µm/(m·K) (at 25 °C)[၆]
အပူစီးကူးမှု27.4 W/(m·K)
လျှပ်စစ် ခုခံမှု~106 Ω·m (at 20 °C)
သံလိုက်ဓာတ်diamagnetic[၇]
သံလိုက် ထိတွေ့နိုင်မှု (χmol)−6.7·10−6 cm3/mol[၈]
Mohs hardness~9.5
CAS Number7440-42-8
သမိုင်းကြောင်း
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုJoseph Louis Gay-Lussac and Louis Jacques Thénard[၉] (30 June 1808)
ပထမဆုံး ခွဲထုတ်မှုHumphry Davy[၁၀] (9 July 1808)
Most stable isotopes of ဘိုရွန်
isoNAသက်တမ်းဝက်DMDE (MeV)DP
10B20%is stable with 5 neutrons[၁၁]
11B80%is stable with 6 neutrons[၁၁]
10B content may be as low as 19.1% and as high as 20.3% in natural samples. 11B is the remainder in such cases.[၁၂]
| references | in Wikidata

ဘိုရွန် (Boron) သည် သတ္တုမဟုတ်သော ဓာတုဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အလှည့်မှန်ဇယားတွင်အုပ်စု၃ရှိ သတ္တုယောင်(non-metal) တစ်မျိုးသာဖြစ်သည်။ ဘိုရွန်(Boron) ကို ၁၈၀၈-ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သော ဆားဟူဖရီ ဒေးဗွီ(Sir Humphry Davy) နှင့် ဂေးလူးဇက်စ် (J.L Gay Lussac)ကိုစတင်လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သဘာဝတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုး အသွင်သွင်အမျိုးမျိုးနှင့်တွေ့ရပြီး အများအားဖြင့် amorphous Boron ၊ အနက်အရောင်အမှုန့်(a dark powder) အသွင်နှင့် တွေ့ရသကဲ့သို့ အောက်စီဂျင်၊ရေ၊ အက်ဆစ်များနှင့် အယ်လ်ကာလီများနှင့် အလွယ်တကူဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းမရှိသည်ကိုလည်းတွေ့ရသည်။ သို့သော် သတ္တု(metal)များနှင့် ဓာတ်ပြုပြီး ဘိုးရိုဒ်စ်(borides) အသွင်သို့ ပြောင်းစေနိုင်သည်။ သတ်မှတ်ထားသောစံအပူချိန်တွင် ဘိုရွန်(Boron) သည် လျှပ်စစ်စီးကူးနိုင်စွမ်းနည်း(poor electrical conductor)သည်။ သို့သော် အပူချိန်မြင့်လာသည် နှင့်အမျှ ဘိုရွန်(Boron)သည် လျှပ်စစ်စီးကူးနိုင်စွမ်းရည်အားကောင်းသောဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျွန်ုပ်တို့နေ့စဉ်စားသုံးနေသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင် တခြားအာ ဟာရဓာတ်များနှင့်အတူ ဘိုရွန်(Boron)ဓာတ်တွဲပါနေသည်ကို လေ့လာသိရှိနိုင်သည်။ (အထူးသဖြင့်-ပန်းဂေါ်ဖီ တွင်ပါသည်) သဘာ၀ တွင်းထွက်ကျောက်များသည် စတည်ဖြစ်တည်ချိန်တွင်ဘိုရွန် ဓါတုဓါတ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးပေါင်းစပ်ပါဝင်သွားသဖြင့် အရောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ- စိန်ကျောက်မျက်ရတနာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည့်အခါ အဝါအရောင် အသွင် မြင်တွေ့နိုင်သကဲ့သို့ ဘိုရွန်(Boron)ပေါင်းစပ်ပါဝင်ရင် အပြာအရောင်သမ်းသည့် အသွင်ကို တွေ့ရတတ်သည်။ ဘိုရွန်(Boron) ကို သဘာဝတွင်ဒြပ်စင်ပုံစင်အဖြစ် မတွေ့ရသော်လည်း ဘိုးရစ်(borax)၊ ဘိုးရစ်အက်ဆစ်(boric acid) ကာနိုက်(kernite)၊ ယူလီဇိုက်(ulexxite)၊ ကိုလီမန်နိုက် (colemanite) နှင့် ဘိုးရိတ်(borates) များနှင့် အတူ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရေပူစမ်းရှိရေများတွင် တခါတရံ ဘိုးရစ်အက်ဆစ်(Boric acids) များ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဘိုးရိတ်(borates)များကို US, Tibet, Chile နှင့် Turkey နိုင်ငံများရှိ သတ္တုတွင်းများမှ တစ်နှစ်လျှင် တန်နှစ်သန်းခန့် နှစ်စဉ် ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။

အသုံးပြုခြင်း

စီးပွားရေးအားဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အရေးပါသော ဘိုရွန်(Boron)ဒြပ်ပေါင်းမှာ ဆိုဒီယမ် တြာဘိုးရိတ် ဒီကာဟိုက်ဒရိုက်(sodium tetraborate decahydrate Na2B4O7 • 10H2O),(သို့မဟုတ်) ဘိုးရစ်( borax,) ဖြစ်သည်။၎င်းဒြပ်ပေါင်းကို ဖိုင်ဘာဖန်(fiberglass) လုပ်ငန်းနှင့် ဆိုဒီယမ် ပါဘိုးရိတ်(sodium perborate) အရောင်ချွတ်ရာတွင် အသုံးများသည်။ ဘိုးရစ်(boric acid) သည် ချည်မျှင်နှင့် အထည် ထုတ်ကုန်အများအတွက် အဓိက အရေးပါသော ဒြပ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘိုရွန်(Boron) ဒြပ်ပေါင်းများကို ဩဂဲနစ်ဆိုင်ရာ ဓာတ်ပြုခြင်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ဖန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားကို သီးသန့်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ သစ်များ ကြာရှည်ခံအောင် ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုများသည်ကို သိရှိနိုင်သည်။ ၎င်းတွင် ခိုင်ခံ့ကြံ့ခိုင်မှု အားကောင်းပြီး အလေးချိန်ပေါ့ပါးသော အစွမ်းသတ္တိရှိခြင်းကြောင့် လေယဉ်ကိုယ်ထည် တည်ဆောက်ရာတွင် အထောက်အပံ့အဖြစ် ဘိုရွန် အမျှင်အချောင်း (boron filaments)များကို အသုံးပြုကြသည်။

ရှေးယခင်က ပါဘိုးရိတ်(perborate) လုပ်ရန် အသုံးပြုကြသော ဘိုးရစ်( borax) များကို ယ္ခုအခါတွင် အိမ်သုံး ဆပ်ပြာမှုန့်များတွင် အရောင်ချွတ်ပစ္စည်း( bleaching agent) အဖြစ် အသုံးတွင်ကျယ်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ထို့အပြင် ဘိုရွန်ဒြပ်ပေါင်းများကို အစားအစာနှင့် သားငါးများ (အထူးသဖြင့်- ထောပတ်ဆီအခဲနှင့် ငါးများ) မပုပ်သိုးပဲကြာရှည်ခံအောင် ထားသိုရာတွင် လည်း အသုံးပြုကြသည်။

Other Languages
Afrikaans: Boor (element)
አማርኛ: ቦሮን
aragonés: Boro
العربية: بورون
asturianu: Boru
azərbaycanca: Bor
беларуская (тарашкевіца)‎: Бор (элемэнт)
български: Бор (елемент)
भोजपुरी: बोरॉन
বাংলা: বোরন
བོད་ཡིག: ཚ་ནག
brezhoneg: Bor
bosanski: Bor (element)
català: Bor
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bèng
Cebuano: Boro
کوردی: بۆرۆن
corsu: Boru
čeština: Bor (prvek)
Чӑвашла: Бор (элемент)
Cymraeg: Boron
Deutsch: Bor
ދިވެހިބަސް: ބޯރޯން
Ελληνικά: Βόριο
English: Boron
Esperanto: Boro
español: Boro
eesti: Boor
euskara: Boro
فارسی: بور
suomi: Boori
français: Bore
Nordfriisk: Boor
furlan: Bôr
Gaeilge: Bórón
Gagauz: Bor
Gàidhlig: Bòron
galego: Boro
ગુજરાતી: બોરોન
Gaelg: Boron
客家語/Hak-kâ-ngî: Phìn
Hawaiʻi: Boron
עברית: בור (יסוד)
हिन्दी: बोरॉन
Fiji Hindi: Boron
hrvatski: Bor (element)
magyar: Bór
interlingua: Boro
Bahasa Indonesia: Boron
Ido: Borono
íslenska: Bór
italiano: Boro
日本語: ホウ素
la .lojban.: jicmrboro
Basa Jawa: Boron
ქართული: ბორი
Kabɩyɛ: Bɔrɩ
Gĩkũyũ: Boron
қазақша: Бор (элемент)
ភាសាខ្មែរ: បរ
ಕನ್ನಡ: ಬೊರಾನ್
한국어: 붕소
kurdî: Bor
коми: Бор
Кыргызча: Бор (элемент)
Latina: Borium
Lëtzebuergesch: Bor
Limburgs: Boor
Ligure: Boro
lumbaart: Boro
lingála: Bolo
lietuvių: Boras
latviešu: Bors
Māori: Pūtiwha
македонски: Бор (елемент)
മലയാളം: ബോറോൺ
मराठी: बोरॉन
кырык мары: Бор (элемент)
Bahasa Melayu: Boron
Nāhuatl: Xacoiztatl
Plattdüütsch: Bor (Element)
नेपाली: बोरोन
नेपाल भाषा: बोरोन
Nederlands: Boor (element)
norsk nynorsk: Grunnstoffet bor
Novial: Bore
occitan: Bòr
Livvinkarjala: Borum
ଓଡ଼ିଆ: ବୋରନ
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੋਰਾਨ
पालि: बोरोन
polski: Bor
Piemontèis: Bòr
پنجابی: بورون
português: Boro
Runa Simi: Boru
română: Bor (element)
armãneashti: Boru
русский: Бор (элемент)
संस्कृतम्: बोरान
sicilianu: Boru
Scots: Boron
srpskohrvatski / српскохрватски: Bor (element)
සිංහල: බෝරෝන්
Simple English: Boron
slovenčina: Bór
slovenščina: Bor (element)
Soomaaliga: Booron
shqip: Bori
Seeltersk: Bor
Basa Sunda: Boron
svenska: Bor
Kiswahili: Boroni
தமிழ்: போரான்
తెలుగు: బోరాన్
тоҷикӣ: Бор
ไทย: โบรอน
Tagalog: Boron
Türkçe: Bor
татарча/tatarça: Бор (элемент)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بور
українська: Бор
oʻzbekcha/ўзбекча: Bor (unsur)
vepsän kel’: Bor (himine element)
Tiếng Việt: Bo
Winaray: Boro
吴语:
хальмг: Борон
Yorùbá: Bórọ̀nù
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Phêng-sò͘
粵語: