ပိုတက်ဆီယမ်

Potassium,  19K
Potassium-2.jpg
Potassium pearls (in paraffin oil, ~0,5 cm each)
Potassium Spectrum.jpg
Spectral lines of potassium
ယေဘုယျ ဂုဏ်သတ္တိများ
အမည်၊ သင်္ကေတpotassium, K
အသံထွက်/
အဆင်းsilvery gray
Potassium in the periodic table
Element 1: Hydrogen (H), Other non-metal
Element 2: Helium (He), Noble gas
Element 3: Lithium (Li), Alkali metal
Element 4: Beryllium (Be), Alkaline earth metal
Element 5: Boron (B), Metalloid
Element 6: Carbon (C), Other non-metal
Element 7: Nitrogen (N), Other non-metal
Element 8: Oxygen (O), Other non-metal
Element 9: Fluorine (F), Halogen
Element 10: Neon (Ne), Noble gas
Element 11: Sodium (Na), Alkali metal
Element 12: Magnesium (Mg), Alkaline earth metal
Element 13: Aluminium (Al), Other metal
Element 14: Silicon (Si), Metalloid
Element 15: Phosphorus (P), Other non-metal
Element 16: Sulfur (S), Other non-metal
Element 17: Chlorine (Cl), Halogen
Element 18: Argon (Ar), Noble gas
Element 19: Potassium (K), Alkali metal
Element 20: Calcium (Ca), Alkaline earth metal
Element 21: Scandium (Sc), Transition metal
Element 22: Titanium (Ti), Transition metal
Element 23: Vanadium (V), Transition metal
Element 24: Chromium (Cr), Transition metal
Element 25: Manganese (Mn), Transition metal
Element 26: Iron (Fe), Transition metal
Element 27: Cobalt (Co), Transition metal
Element 28: Nickel (Ni), Transition metal
Element 29: Copper (Cu), Transition metal
Element 30: Zinc (Zn), Transition metal
Element 31: Gallium (Ga), Other metal
Element 32: Germanium (Ge), Metalloid
Element 33: Arsenic (As), Metalloid
Element 34: Selenium (Se), Other non-metal
Element 35: Bromine (Br), Halogen
Element 36: Krypton (Kr), Noble gas
Element 37: Rubidium (Rb), Alkali metal
Element 38: Strontium (Sr), Alkaline earth metal
Element 39: Yttrium (Y), Transition metal
Element 40: Zirconium (Zr), Transition metal
Element 41: Niobium (Nb), Transition metal
Element 42: Molybdenum (Mo), Transition metal
Element 43: Technetium (Tc), Transition metal
Element 44: Ruthenium (Ru), Transition metal
Element 45: Rhodium (Rh), Transition metal
Element 46: Palladium (Pd), Transition metal
Element 47: Silver (Ag), Transition metal
Element 48: Cadmium (Cd), Transition metal
Element 49: Indium (In), Other metal
Element 50: Tin (Sn), Other metal
Element 51: Antimony (Sb), Metalloid
Element 52: Tellurium (Te), Metalloid
Element 53: Iodine (I), Halogen
Element 54: Xenon (Xe), Noble gas
Element 55: Caesium (Cs), Alkali metal
Element 56: Barium (Ba), Alkaline earth metal
Element 57: Lanthanum (La), Lanthanoid
Element 58: Cerium (Ce), Lanthanoid
Element 59: Praseodymium (Pr), Lanthanoid
Element 60: Neodymium (Nd), Lanthanoid
Element 61: Promethium (Pm), Lanthanoid
Element 62: Samarium (Sm), Lanthanoid
Element 63: Europium (Eu), Lanthanoid
Element 64: Gadolinium (Gd), Lanthanoid
Element 65: Terbium (Tb), Lanthanoid
Element 66: Dysprosium (Dy), Lanthanoid
Element 67: Holmium (Ho), Lanthanoid
Element 68: Erbium (Er), Lanthanoid
Element 69: Thulium (Tm), Lanthanoid
Element 70: Ytterbium (Yb), Lanthanoid
Element 71: Lutetium (Lu), Lanthanoid
Element 72: Hafnium (Hf), Transition metal
Element 73: Tantalum (Ta), Transition metal
Element 74: Tungsten (W), Transition metal
Element 75: Rhenium (Re), Transition metal
Element 76: Osmium (Os), Transition metal
Element 77: Iridium (Ir), Transition metal
Element 78: Platinum (Pt), Transition metal
Element 79: Gold (Au), Transition metal
Element 80: Mercury (Hg), Transition metal
Element 81: Thallium (Tl), Other metal
Element 82: Lead (Pb), Other metal
Element 83: Bismuth (Bi), Other metal
Element 84: Polonium (Po), Metalloid
Element 85: Astatine (At), Halogen
Element 86: Radon (Rn), Noble gas
Element 87: Francium (Fr), Alkali metal
Element 88: Radium (Ra), Alkaline earth metal
Element 89: Actinium (Ac), Actinoid
Element 90: Thorium (Th), Actinoid
Element 91: Protactinium (Pa), Actinoid
Element 92: Uranium (U), Actinoid
Element 93: Neptunium (Np), Actinoid
Element 94: Plutonium (Pu), Actinoid
Element 95: Americium (Am), Actinoid
Element 96: Curium (Cm), Actinoid
Element 97: Berkelium (Bk), Actinoid
Element 98: Californium (Cf), Actinoid
Element 99: Einsteinium (Es), Actinoid
Element 100: Fermium (Fm), Actinoid
Element 101: Mendelevium (Md), Actinoid
Element 102: Nobelium (No), Actinoid
Element 103: Lawrencium (Lr), Actinoid
Element 104: Rutherfordium (Rf), Transition metal
Element 105: Dubnium (Db), Transition metal
Element 106: Seaborgium (Sg), Transition metal
Element 107: Bohrium (Bh), Transition metal
Element 108: Hassium (Hs), Transition metal
Element 109: Meitnerium (Mt), Transition metal
Element 110: Darmstadtium (Ds), Transition metal
Element 111: Roentgenium (Rg), Transition metal
Element 112: Copernicium (Cn), Transition metal
Element 113: Ununtrium (Uut)
Element 114: Ununquadium (Uuq)
Element 115: Ununpentium (Uup)
Element 116: Ununhexium (Uuh)
Element 117: Ununseptium (Uus)
Element 118: Ununoctium (Uuo)
Na

K

Rb
အာဂွန် ← potassiumကယ်လဆီယမ်
အက်တမ် အမှတ်စဉ် (Z)19
အုပ်စု၊ ဘလော့group 1 (alkali metals), s-block
ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားperiod 4
ဒြပ်စင် ကဏ္ဍ  အယ်လ်ကာလီသတ္တု
စံ အက်တောမစ် အလေးချိန် (±) (Ar)39.0983(1)[၁]
အီလက်ထရွန် ပြုပြင်မှု[Ar] 4s1
per shell
2, 8, 8, 1
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ
ဖေ့စ်အစိုင်အခဲ
အရည်ပျော်မှတ်336.7 K ​(63.5 °C, ​146.3 °F)
အရည်ဆူမှတ်1032 K ​(759 °C, ​1398 °F)
သိပ်သည်းမှု (အခန်းအပူချိန်)0.862 g/cm3
0.828 g/cm3
Critical point2223 K, 16 MPa[၂]
ဖျူးရှင်းအပူ2.33 kJ/mol
အငွေ့ပျံခြင်း အပူ76.9 kJ/mol
မိုလာ အပူအင်အား29.6 J/(mol·K)
အက်တောမစ် ဂုဏ်အင်များ
အောက်ဆိုဒ်ဒေးရှင်း အခြေနေ+1, −1 ​(a strongly basic oxide)
အီလက်ထရွန် ဆန့်ကျင်ဘက်ဓာတ်Pauling scale: 0.82
အိုင်ယွန်းပြုခြင်းစွမ်းအင်1st: 418.8 kJ/mol
2nd: 3052 kJ/mol
3rd: 4420 kJ/mol
(more)
အက်တောမစ် အချင်းဝက်empirical: 227 pm
ကိုဗေးလန့်အချင်းဝက်203±12 pm
ဗန်ဒါဝေါ့စ် အချင်းဝက်275 pm
Miscellanea
ပုံဆောင်ခဲ ဖွဲ့စည်းပုံ​body-centered cubic (bcc)
Body-centered cubic crystal structure for potassium
အသံ၏အမြန်နှုန်း2000 m/s (at 20 °C)
အပူ ပြန့်ကားမှု83.3 µm/(m·K) (at 25 °C)
အပူစီးကူးမှု102.5 W/(m·K)
လျှပ်စစ် ခုခံမှု72 nΩ·m (at 20 °C)
သံလိုက်ဓာတ်paramagnetic[၃]
သံလိုက် ထိတွေ့နိုင်မှု (χmol)+20.8·10−6 cm3/mol (298 K)[၄]
Young's modulus3.53 GPa
Shear modulus1.3 GPa
Bulk modulus3.1 GPa
Mohs hardness0.4
Brinell hardness0.363 MPa
CAS Number7440-09-7
သမိုင်းကြောင်း
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှင့် ပထမဆုံးခွဲထုတ်ခြင်းHumphry Davy (1807)
Most stable isotopes of potassium
isoNAသက်တမ်းဝက်DMDE (MeV)DP
39K93.258%is stable with 20 neutrons
K0.012% y1.311Ca
ε1.505Ar
1.50540Ar
41K6.730%is stable with 22 neutrons
| references | in Wikidata

ပိုတက်ဆီယမ် (Potassium) ဆိုသော စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ပိုတက်ရှ်ခေါ်(ဓာတ်ဆား) ဆိုသော ဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒသင်္ကေတအားဖြင့် [K]ဖြင့်သတ်မှတ်ပြီး ၎င်း သင်္ကေတသည်လည်း လက်တင်ဘာသာစကား [kalium] မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး အယ်လကာလီ [alkali] ဟုအဓိပါယ်သက်ရောက်သည်။ ပိုတက်ဆီယမ်သည် ပျော့ပြောင်းသော ငွေရောင် နှင့်အဖြူရောင်စပ်နေသော သတ္တုအမျိုးစားဖြစ်ပြီး အလှည့်မှန်ဇယား၏ အယ်လကာလီအုပ်စုထဲ တွင်ရှိသည်။ ပိုတက်ဆီယမ်[K] သတ္တုအား ဖြတ် တောက်လိုက်သောအခါ တောက်ပသောငွေရောင် ကိုတွေ့ရပါသည်။ထို့နောက် လေထုထဲတွင် လျင်မြန်စွာ ဓာတ်ပြုပြီး အောက်ဆိုဒ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကာ မိနစ်အနည်းငယ် အတွင်းတွင် အရောင် မှေးမှိန်သွားကြောင်းတွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့်၎င်းကို ဆီ(သို့) အမဲဆီ သုတ်လိမ်း၍ ထိမ်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ပိုတက်ဆီယမ်သည် ဓာတ်ပြုပြီးနောက်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ထုတ်လွှတ် မှုကြောင့် ရေပေါ်တွင်ပေါ့ပါးစွာ ပေါ်နေနိုင်သည်။ ဓာတုဗေဒနယ်ပယ်တွင် ပိုတက်ဆီ ယမ်ကို အိုင်းရွန်း [K+] အသွင်ဖြင့်တွေ့နိုင်သည်။

အသုံးပြုခြင်း

ပိုတက်ဆီယမ်အများစု(၉၅%)ကို အပင်နှင့် အသီးရွက်များ ကြီးထွားစေရန် ဓာတ်မြေဩဇာ အဖြစ်အသုံးပြုသည်။ အခြားကျန်ရှိသော ပိုတက်ဆီယမ်ပမာဏမှာ ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိုဒ်အား လျှပ်စစ်သုံးဖြိုခွဲခြင်းဖြင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒရောဆိုဒ် [KOH]2 ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ထို့နောက်၎င်း သည် ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိဒ် [K2CO3] အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသည်။ ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိဒ်ကို ဖန်များပြုလုပ်ရာတွင် အမြောက်အများအသုံးပြုပြီး အထူးသဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားဖန်သားပြင်များ ပြု လုပ်ရာတွင်သုံးလေ့ရှိသည်။ ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒရောဆိုဒ်ကို ဆပ်ပြာအရည်နှင့် အမှုန့်များထုတ် ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။ ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိုဒ်ပမာဏ အနည်းငယ်သာလျှင် ဆေးဝါးဆိုင် ရာ ဆေးသွင်းမှုနှင့် ထိုးဆေးများတွင်သာတွေ့ရသည်။ အခြားသောအသုံးပြုမှုများမှာ မုန့်ဖုတ်ပေါင် ဒါအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး ဓာတ်ပုံဆေးခြင်းနှင့် သားရေများကို လူသုံးကုန်ပစ္စည်းကုန်ချောပြုလုပ် ရာတွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုသည်။

မီးရှို့စမ်းသပ်စဉ် တွေ့ရသော ပိုတက်ဆီယမ်မီးတောက်
Other Languages
Afrikaans: Kalium
አማርኛ: ፖታሺየም
aragonés: Potasio
العربية: بوتاسيوم
asturianu: Potasiu
azərbaycanca: Kalium
تۆرکجه: پوتاسیوم
башҡортса: Калий
беларуская: Калій
беларуская (тарашкевіца)‎: Каль
български: Калий
भोजपुरी: पोटैशियम
བོད་ཡིག: དུག་སེལ།
brezhoneg: Potasiom
bosanski: Kalij
català: Potassi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gák (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Potasio
ᏣᎳᎩ: ᏉᏔᏏᎥᎻ
کوردی: پۆتاسیۆم
corsu: Potassiu
čeština: Draslík
Чӑвашла: Кали
Cymraeg: Potasiwm
dansk: Kalium
Deutsch: Kalium
ދިވެހިބަސް: ޕޮޓޭސިއަމް
Ελληνικά: Κάλιο
English: Potassium
Esperanto: Kalio
español: Potasio
eesti: Kaalium
euskara: Potasio
فارسی: پتاسیم
suomi: Kalium
føroyskt: Kalium
français: Potassium
Nordfriisk: Kalium
furlan: Potassi
Gaeilge: Potaisiam
贛語:
Gàidhlig: Potasium
galego: Potasio
ગુજરાતી: પોટેશિયમ
Gaelg: Potashum
客家語/Hak-kâ-ngî: Kap
Hawaiʻi: Potasiuma
עברית: אשלגן
हिन्दी: पोटैशियम
Fiji Hindi: Potassium
hrvatski: Kalij
Kreyòl ayisyen: Potasyòm
magyar: Kálium
Հայերեն: Կալիում
interlingua: Potassium
Bahasa Indonesia: Kalium
Ido: Kalio
íslenska: Kalín
italiano: Potassio
日本語: カリウム
la .lojban.: sodnrkali
Basa Jawa: Kalium
ქართული: კალიუმი
Kabɩyɛ: Pɔtasɩyɔm
Gĩkũyũ: Potasium
қазақша: Калий
한국어: 칼륨
kurdî: Qelye
коми: Калий
Кыргызча: Калий
Latina: Kalium
Lëtzebuergesch: Kalium
Limburgs: Kalium
Ligure: Potascio
lumbaart: Potasio
lingála: Potasu
lietuvių: Kalis
latviešu: Kālijs
Māori: Konurehu
македонски: Калиум
മലയാളം: പൊട്ടാസ്യം
монгол: Кали
मराठी: पलाश
кырык мары: Калий
Bahasa Melayu: Kalium
Plattdüütsch: Kalium
नेपाली: पोटाशियम
नेपाल भाषा: पोटासियम
Nederlands: Kalium
norsk nynorsk: Kalium
norsk: Kalium
Novial: Kalium
occitan: Potassi
Livvinkarjala: Kalii
ଓଡ଼ିଆ: ପୋଟାସିଅମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ
polski: Potas
Piemontèis: Potassi
پنجابی: پوٹاشیم
português: Potássio
Runa Simi: Kalyu
română: Potasiu
armãneashti: Kaliu
русский: Калий
संस्कृतम्: पोटासियम्
саха тыла: Калиум
sicilianu: Putàssiu
Scots: Potassium
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalij
Simple English: Potassium
slovenčina: Draslík
slovenščina: Kalij
Soomaaliga: Botashiyaam
shqip: Kaliumi
српски / srpski: Калијум
Seeltersk: Kalium
Basa Sunda: Kalium
svenska: Kalium
Kiswahili: Kali
తెలుగు: పొటాషియం
тоҷикӣ: Калий
Tagalog: Potasyo
Türkçe: Potasyum
татарча/tatarça: Калий
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كالىي
українська: Калій
oʻzbekcha/ўзбекча: Kaliy
vepsän kel’: Kalii
Tiếng Việt: Kali
West-Vlams: Kalium
walon: Potassiom
Winaray: Potasyo
吴语:
хальмг: Калион
ייִדיש: קאליום
Vahcuengh: Gyaz
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Kalium
粵語: