Sol

L Sol subre Trás ls Montes

L Sol (de l lhatin Sol) ye la streilha ne l centro de l Sistema solar. Atualmente, sabe-se que an torno del grabitan pul menos uito planetas, quatro planetas nanos, 1.600 asteróides, 138 satélites i un grande númaro de cometas. Sue massa ye 333.000 bezes la de la Tierra i l sou belume 1.400.000 bezes l belume de l nuosso planeta. La çtáncia de l nuosso planeta al Sol ye, por defeniçon, 1 ounidade astronómica (UA) (cerca de 150 000 000 Km). La luç solar demora 8 minutos i 18 segundos para chegar a la Tierra.

Strutura solar

Ua eilustraçon de la strutura de l Sol:
1. Núcleo
2. Region radiatiba
3. Region cumbetiba
4. Fotosfera
5. Cromosfera
6. Corona
7. Mancha solar
8. Gránulos
9. Proeminéncia

L Sol, tal cumo las restantes streilhas, ye ua sfera de plasma que se ancontra an eiquilíbrio heidrostático antre las dues fuorças percipales que ágen drento del: para fura la presson termodinámica, porduto de las altas temperaturas anternas, i para drento la fuorça grabitacional. La strutura solar puode ser dibedida an dues grandes regiones: l anterior i la atmosfera, antre eilhas se ancontra ua fina camada, que puode ser cunsidrada la superfice, chamada fotosfera.

Anterior

L anterior solar ten trés regiones bien defrentes: l núcleo, que ye adonde se porduz la fuson nuclear, que trasforma la massa an einergie. Arriba desta achamos la region radioatiba i por redadeiro la region cumbetiba. Nanhue destas regiones puode ser ouserbada de forma direta yá que la radiaçon ye cumpletamente absorbida (i remetida) i l coincimiento que tenemos deilhas ye atrabeç de modelos teóricos ó ouserbaçones andiretas, percipalmente por meio de la heiliosismologie.

Superfice

Retrato de la sonda spacial Hinode, tirada an 12 de janeiro de 2007, de la superfice de la streilha.

Por cima de la region cumbetiba stá la fotosfera cun 100 Km de spessura i aparéncia granulada - esso ye chamado de granulaçon fotosférica. Ls gránulos son, na rialidade, ls topos de células de cumbeçon que trazen l plasma caliente zde l anterior solar. Un gránulo ten an torno de 1000 km de diámetro

Outras formaçones notables de la fotosfera son las manchas solares, regiones mais fries que paréncen mais scuras que sous alredores mais calientes i mais brilhantes. Las manchas solares son associadas a antensos campos magnéticos ó perturbaçones desses campos. L total de manchas solares i de la atebidade relacionada baria antre un mínimo i un mássimo nun ciclo de onze anhos.

La luç eirradiada pula fotosfera nun ye cumpletamente atenuada pulas camadas superiores i antoce cumbirte-se na region mais atiradeira que podemos ouserbar de l Sol. Na fotosfera, la eimisson acunte an todas las bandas de l spetro lhuminoso porduzindo la luç branca caratelística de l Sol al uolho nu. La region ancontra-se a ua temperatura média de 5.775 K (ó 5.502 ºC) i ten ua densidade de 1014 a 1015 partículas por cn³.

Atmosfera

Arriba de la fotosfera stá la atmosfera. La purmeira camada, lougo arriba de la fotosfera, ye la cromosfera, cuja temperatura barie de l 6.000 K até ls 30.000 K, cun ua spessura duns 2.300 Km, anque eisiste muita cuntrobérsia a respeito.

La camada mais sterna chama-se corona, i sue temperatura bai de 1 milhon até bários milhones de graus Kelvin. An cuntrapartida la densidade de la corona ye mui baixa, sendo de 1010 cn−3 an sue base i deminuindo an direçon ouposta al centro de l Sol. La corona nun ten lhemite superior. Puode-se dezir que eilha se stende pul sistema solar anteiro. Antre la cromosfera i la corona hai ua streita faixa chamada region de trasiçon. Un de ls grandes porblemas de la física solar ye splicar que mecanismo cunsigue oumentar la temperatura de la atmosfera solar de l acerca de 5.500 K de la fotosfera pa l milhon de graus Kelvin de la corona.

Other Languages
Аҧсшәа: Амра
адыгабзэ: Тыгъэ
Afrikaans: Son
Akan: Ewia
Alemannisch: Sonne
አማርኛ: ፀሐይ
aragonés: Sol
Ænglisc: Sunne
العربية: الشمس
ܐܪܡܝܐ: ܫܡܫܐ
مصرى: الشمس
অসমীয়া: সূৰ্য
asturianu: Sol
Atikamekw: Pisimw
авар: Бакъ
Aymar aru: Willka
azərbaycanca: Günəş
تۆرکجه: گونش
башҡортса: Ҡояш
Boarisch: Sun
žemaitėška: Saulė
Bikol Central: Saldang
беларуская: Сонца
беларуская (тарашкевіца)‎: Сонца
български: Слънце
भोजपुरी: सुरुज
Bahasa Banjar: Matahari
বাংলা: সূর্য
བོད་ཡིག: ཉི་མ།
brezhoneg: Heol
bosanski: Sunce
буряад: Наран
català: Sol
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nĭk-tàu
нохчийн: Малх
Cebuano: Adlaw
ᏣᎳᎩ: ᏅᏓ
Tsetsêhestâhese: Éše'he
کوردی: خۆر
corsu: Soli
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᒌᔑᑳᐅᐲᓯᒽ
qırımtatarca: Küneş
čeština: Slunce
kaszëbsczi: Słuńce
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Слъньцє
Чӑвашла: Хĕвел
Cymraeg: Haul
dansk: Solen
Deutsch: Sonne
Zazaki: Tici
डोटेली: सूर्य
ދިވެހިބަސް: އިރު
Ελληνικά: Ήλιος
emiliàn e rumagnòl: Såul
English: Sun
Esperanto: Suno
español: Sol
eesti: Päike
euskara: Eguzkia
estremeñu: Sol
فارسی: خورشید
Fulfulde: Naange
suomi: Aurinko
Võro: Päiv
føroyskt: Sólin
français: Soleil
arpetan: Solely
Nordfriisk: San
furlan: Soreli
Frysk: Sinne
Gaeilge: An Ghrian
贛語: 太陽
Gàidhlig: Grian
galego: Sol
Avañe'ẽ: Kuarahy
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍃𐌿𐌽𐌽𐍉
ગુજરાતી: સૂર્ય
Gaelg: Yn Ghrian
Hausa: Rana
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngit-tèu
Hawaiʻi:
עברית: השמש
हिन्दी: सूर्य
Fiji Hindi: Suraj
hrvatski: Sunce
Kreyòl ayisyen: Solèy
magyar: Nap
Հայերեն: Արեգակ
interlingua: Sol
Bahasa Indonesia: Matahari
Interlingue: Sole
Iñupiak: Siqiñiq
Ilokano: Init
Ido: Suno
íslenska: Sólin
italiano: Sole
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᕿᓂᖅ
日本語: 太陽
Patois: Son
la .lojban.: solri
Basa Jawa: Srengéngé
ქართული: მზე
Qaraqalpaqsha: Quyash
Taqbaylit: Iṭij
Kabɩyɛ: Wɩsɩ
Kongo: Ntangu
қазақша: Күн (жұлдыз)
ភាសាខ្មែរ: ព្រះអាទិត្យ
ಕನ್ನಡ: ಸೂರ್ಯ
한국어: 태양
Перем Коми: Шонді
къарачай-малкъар: Кюн
Ripoarisch: Sunn
Kurdî: Roj (stêrk)
коми: Шонді
kernowek: Howl
Кыргызча: Күн
Latina: Sol
Ladino: Sol
Lëtzebuergesch: Sonn
лезги: Рагъ
Limburgs: Zon
Ligure:
lumbaart: Suu
lingála: Mói
lietuvių: Saulė
latgaļu: Saule
latviešu: Saule
मैथिली: सूर्य
Basa Banyumasan: Srengenge
мокшень: Шись
Malagasy: Masoandro
македонски: Сонце
മലയാളം: സൂര്യൻ
монгол: Нар
मराठी: सूर्य
Bahasa Melayu: Matahari
Malti: Xemx
မြန်မာဘာသာ: နေ
مازِرونی: خورشید
Dorerin Naoero: Ekwan
Nāhuatl: Tōnatiuh
Napulitano: Sole
Plattdüütsch: Sünn
Nedersaksies: Zunne
नेपाली: सूर्य
नेपाल भाषा: सूर्द्य
Nederlands: Zon
norsk nynorsk: Sola
norsk: Solen
Novial: Sune
Nouormand: Solé
Diné bizaad: Jóhonaaʼéí
occitan: Soleu
Livvinkarjala: Päiväine
ଓଡ଼ିଆ: ସୂର୍ଯ୍ୟ
Ирон: Хур
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੂਰਜ
Kapampangan: Aldo
Papiamentu: Solo
Picard: Solel
Deitsch: Sunn
Pälzisch: Sunn
polski: Słońce
Piemontèis: Sol
پنجابی: سورج
Ποντιακά: Ήλος
پښتو: لمر
português: Sol
Runa Simi: Inti
rumantsch: Sulegl
Romani: Kham
română: Soare
armãneashti: Soari
русский: Солнце
русиньскый: Сонце
संस्कृतम्: सूर्यः
саха тыла: Күн (сулус)
sardu: Sole
sicilianu: Suli
Scots: Sun
سنڌي: سج
davvisámegiella: Beaivváš
srpskohrvatski / српскохрватски: Sunce
සිංහල: හිරු
Simple English: Sun
slovenčina: Slnko
slovenščina: Sonce
chiShona: Zuva
Soomaaliga: Qorax
shqip: Dielli
српски / srpski: Сунце
Seeltersk: Sunne
Basa Sunda: Panonpoé
svenska: Solen
Kiswahili: Jua
ślůnski: Słůńce
ತುಳು: ಸೂರ್ಯ
తెలుగు: సూర్యుడు
тоҷикӣ: Офтоб
Türkmençe: Gün (ýyldyz)
Tok Pisin: San
Türkçe: Güneş
татарча/tatarça: Кояш
chiTumbuka: Zuwa
Twi: Ewia
тыва дыл: Хүн (сылдыс)
удмурт: Шунды
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قۇياش
українська: Сонце
اردو: سورج
oʻzbekcha/ўзбекча: Quyosh
vèneto: Sołe
vepsän kel’: Päiväine
Tiếng Việt: Mặt Trời
West-Vlams: Zunne
Volapük: Sol
walon: Solea
Wolof: Jant
吴语: 太陽
хальмг: Нарн
isiXhosa: UKat
მარგალური: ბჟა
ייִדיש: זון
Yorùbá: Òrùn
Vahcuengh: Daengngoenz
Zeêuws: Zunne
中文: 太阳
文言:
Bân-lâm-gú: Ji̍t-thâu
粵語: 太陽
isiZulu: Ilanga