Literatura

la lectrice ("La leitora"), ólio de Jean-Honoré Fragonard , 1770–1772.

Lhiteratura (na bariadade sendinesa de l mirandés Literatura) ye defenida cumo la arte de cumponer ó studar scritos artísticos; l'eisercício de l'eiloquença i de la poesie ; l cunjunto de porduçones literárias dun paíç ó dua época; la carreira de las letras .

La palabra literatura ben de l lhatin litterae que quier dezir "lhetras", i possiblemente ye ua traduçon de l griego grammatike. An latin, literatura senifica ua anstruçon ó un cunjunto de saberes ou alblidades de screbir i ler bien, i ten a ber culas artes de la gramática, de la reitólica i de la poética. La eideia ten tamien a ber, an special, cula arte ó oufício de screbir de modo artística. L termo Literatura tamien ye ousado cumo refréncia a un cuorpo ó a un cunjunto scolhido de testos cumo, por eisemplo, la literatura médica, la literatura anglesa, la literatura pertuesa, etc.

Çcuçon

Muostra de alguns libros ralos de la biblioteca de l Merton College, ne l Reino Ounido

Mais perdutibo do l que querer defenir lhiteratura talbeç seia achar un camino para decidir l que faç un testo, an giral, un testo lhiterário. La defeniçon de lhiteratura stá quemumente associada a la eideia de stética, ó melhor, de l aparecimiento de algun porcesso stético . Un testo ye literário, antoce, quando cunsigue dar un eifeito stético i quando trai ua sensaçon de prazer i eimoçon ne l recetor. La própia natureza de l carátele stético, liba-mos a la deficuldade dar algue defeniçon berdadeiramente stable pa l testo literário. Para simpleficar, puode-se eisemplificar cun ua acumparaçon por ouposiçon. Bamos a poner l testo científico contra l testo artístico: l testo científico amprega las palabras sin preacupaçon cula beleza , l eifeito eimocional. Ne l testo artístico,al alrobés, essa será la preacupaçon mais grande de l artista. Claro que tamien l scritor quier ansinar, i passá-le al leitor ua cierta eideia; mas, al alrobés de l testo científico, l testo literário ajunta esse ansino a la necidade stética que to la obra d'arte busca. L testo científico amprega las palabras ne l sou sentido dicionarizado, denotatibamente, anquanto l testo artístico busca ampregar las palabras cun libardade, buscando antes l sou sentido cunotatibo, figurado. L testo literário ye, antoce, aquel que quier eimocionar i que, para esso, amprega la léngua cun libardade i beleza, ousando, muita beç, l sentido metafórico de las palabras.

L antendimiento de l fenómeno literário ten sido assinalado por alguns sentidos, uns marcados de forma mais fuorte na stória de la cultura oucidental , outros mei sumidos antre ls defrentes usos que la palabra ten an cada sistema literário.

Assi, tenemos ua eideia "clássica", aparecida ne l Eiluminismo (que podemos chamar cumo "definiçon moderna clássica", que ourganiza i stablece las bases de debison an épocas ousadas na ourganizaçon de l cánone oucidental); ua defeniçon "romántica" (adonde la perséncia dua antençon stética de l própio outor ye eissencial para essa caratelizaçon); i, al fin, ua "eideia crítica" (adonde las defeniçones stables se puoden cunfruntar, i zdende se búscan modelos teóricos capazes de eidenteficar l fenómeno literário i, solo nesse mobimiento, "defeni-lo"). Deixar al leitor andebidual la defeniçon trai ua buona dosa de subjetibismo, ( postura que ten a ber cula eideia romántica de "Literatura"); a menos que se querga ir até al solipsismo, ancuntrará-se algue necidade dun diálogo subre esta question. Esto puode lebar al stremo cuntrairo, de cunsidrar cumo literatura solo aqueilho que assi ye antendido por to la sociadade ó por parte deilha, cumo stando outorizada para dar ua defeniçon. Esta posiçon nun solo sefocarie la renobaçon na arte literária, cumo tamien lemitarie demais l corpus yá recoincido.

De qualquiera maneira, destas trés fuontes (la "clássica", la "romántica" i la "crítica") sálen cunceitos de literatura, an que la dibersidade nun ampide de cuntinar las classeficaçones de género i sposiçon de outores i obras.

Other Languages
Afrikaans: Letterkunde
Alemannisch: Literatur
አማርኛ: ሥነ ጽሑፍ
aragonés: Literatura
العربية: أدب
অসমীয়া: সাহিত্য
asturianu: Lliteratura
Aymar aru: Qullasïwi
azərbaycanca: Ədəbiyyat
تۆرکجه: ادبیات
башҡортса: Әҙәбиәт
Boarisch: Literadua
žemaitėška: Literatūra
беларуская: Літаратура
беларуская (тарашкевіца)‎: Літаратура
български: Литература
भोजपुरी: साहित्य
বাংলা: সাহিত্য
brezhoneg: Lennegezh
bosanski: Književnost
буряад: Удха зохёол
català: Literatura
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-hŏk
нохчийн: Литература
Cebuano: Katitikan
کوردی: وێژە
čeština: Literatura
kaszëbsczi: Lëteratura
Чӑвашла: Литература
Cymraeg: Llenyddiaeth
dansk: Litteratur
Deutsch: Literatur
Zazaki: Edebiyat
ދިވެހިބަސް: އަދަބިއްޔާތު
Ελληνικά: Λογοτεχνία
English: Literature
Esperanto: Literaturo
español: Literatura
eesti: Kirjandus
euskara: Literatura
estremeñu: Literatura
فارسی: ادبیات
Võro: Kirändüs
føroyskt: Bókmentir
français: Littérature
arpetan: Litèratura
Nordfriisk: Literatuur
furlan: Leterature
Frysk: Literatuer
Gaeilge: Litríocht
贛語: 文學
Gàidhlig: Litreachas
galego: Literatura
Gaelg: Lettyraght
客家語/Hak-kâ-ngî: Vùn-ho̍k
Hawaiʻi: Moʻokalaleo
עברית: ספרות
हिन्दी: साहित्य
Fiji Hindi: Literature
hrvatski: Književnost
Kreyòl ayisyen: Literati
magyar: Irodalom
interlingua: Litteratura
Bahasa Indonesia: Sastra
Interlingue: Literatura
Ilokano: Literatura
íslenska: Bókmenntir
italiano: Letteratura
日本語: 文学
Patois: Lichicha
Basa Jawa: Sastra
ქართული: ლიტერატურა
Qaraqalpaqsha: A'debiyat
Taqbaylit: Tasekla
қазақша: Әдебиет
ಕನ್ನಡ: ಸಾಹಿತ್ಯ
한국어: 문학
Перем Коми: Лыддьӧтан
къарачай-малкъар: Адабият
कॉशुर / کٲشُر: اَدَب
Kurdî: Wêje
Кыргызча: Адабият (илим)
Latina: Litterae
Ladino: Literatura
Lëtzebuergesch: Literatur
лакку: Адабият
Limburgs: Literatuur
lietuvių: Literatūra
latviešu: Literatūra
Basa Banyumasan: Sastra
Malagasy: Haisoratra
Baso Minangkabau: Sastra
македонски: Книжевност
മലയാളം: സാഹിത്യം
монгол: Утга зохиол
मराठी: साहित्य
Bahasa Melayu: Kesusasteraan
မြန်မာဘာသာ: စာပေ
Napulitano: Litteratura
Plattdüütsch: Literatur
Nedersaksies: Literatuur
नेपाली: साहित्य
नेपाल भाषा: साहित्य
Nederlands: Literatuur
norsk nynorsk: Litteratur
norsk: Litteratur
Novial: Literature
Nouormand: Littéthatuthe
occitan: Literatura
Livvinkarjala: Kirjalližus
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਾਹਿਤ
Kapampangan: Literatura
Papiamentu: Literatura
Picard: Litérature
polski: Literatura
Piemontèis: Literatura
پنجابی: ساہت
português: Literatura
Runa Simi: Simi kapchiy
română: Literatură
armãneashti: Literaturâ
русский: Литература
русиньскый: Література
Kinyarwanda: Ubuvanganzo
sicilianu: Littiratura
Scots: Leeteratur
سنڌي: ادب
srpskohrvatski / српскохрватски: Književnost
Simple English: Literature
slovenčina: Literatúra
slovenščina: Književnost
Soomaaliga: Suugaan
shqip: Letërsia
српски / srpski: Књижевност
Basa Sunda: Sastra
svenska: Litteratur
Kiswahili: Fasihi
తెలుగు: సాహిత్యం
тоҷикӣ: Адабиёт
Türkmençe: Edebiýat
Tagalog: Panitikan
Türkçe: Edebiyat
Xitsonga: Vutsari
татарча/tatarça: Әдәбият
українська: Література
اردو: ادب
oʻzbekcha/ўзбекча: Adabiyot
vèneto: Łiteratura
Tiếng Việt: Văn học
Winaray: Panuratan
Wolof: Njàngat
吴语: 文學
მარგალური: ლიტერატურა
ייִדיש: ליטעראטור
Vahcuengh: Vwnzyoz
Zeêuws: Literatuur
中文: 文學
文言: 文學
Bân-lâm-gú: Bûn-ha̍k
粵語: 文學