Pulmun

Stampa tal-pulmun li tmura lura għall-1918
Is-Sistema respiratorja
Respiratory system complete no labels.svg

Il-pulmun huwa organu meħtieġ għar-respirazzjoni fil-vertebrati. Xogħolu huwa li jwassal l-ossiġnu mill-arja għal ġod-demm u jeħles lid-demm mill-arja ħażina l-iktar fil-forma ta' dijossidu tal-karbonju (carbon dioxide), li jkun inġemgħa fid-demm. Il-pulmun fih ċelloli speċjalizzati li jiffurmaw qishom boroż żgħar tal-arja, dawn jissejħu alveoli. Il-ħajt ta' dawn il-boroż huwa rqiq ħafna, ħalli b'hekk l-arja tkun separata mid-demm b'rita rqiqa li ma xxekkilx l-iskambju ta' gassijiet bejn id-demm u l-atmosfera.

It-termini mediċi li jirreferu għall-pulmun ta' spiss jibdew bil-prefiss pnewmo- li ġejja mill-Grieg pneuma li tfisser spirtu jew arja.

Il-bniedem għandu żewġ pulmuni, wieħed fuq ix-xellug u l-ieħor fuq il-lemin tas-sider. Il-pulmun tax-xellug huwa maqsum f'żewġ partijiet filwaqt li dak tal-lemin huwa maqsum fi tlieta. Mill-pulmun joħroġ il-pajp tan-nifs jew il-pajp tar-riħ, it-trakea, li jagħti għall-ħalq u l-imnifsejn. Fil-pulmun, dan il-pajp jinqasam f'ħafna friegħi żgħari msejħa bronki. Madwar il-pulmun hemm ukoll rita rqiqa, il-plewra, li tgeżwer il-pulmun u tgħaddi għal fuq il-qafas tas-sider.

Sabiex wieħed ikun jista' jieħu n-nifs jeħtieġ li juża l-muskoli ta' madwar il-qafas ta' sidru. Fost dawn insibu d-diaframma li qiegħda bejn is-sider u ż-żaqq. Il-muskoli ta' bejn il-kustilji, l-interkostali, huma importanti wkoll. Meta dawn il-muskoli jaħdmu, il-qafas tas-sider jikber fil-wisgħa u fil-fond, u b'hekk il-pressa tal-arja fil-qafas tas-sider tonqos minħabba it-tkabbir fil-volum tal-kompartiment. Din id-differenza fil-pressa ġġiegħel l-arja biex tidħol tiġri u tonfoħ il-pulmun, li issa jikber tant li jispiċċa jokkupa l-ispazju preżenti fil-qafas tas-sider. Meta l-muskoli jintelqu, jiġri l-oppost, u għalhekk l-ispazju fil-qafas tas-sider jiċkien u dan il-moviment jimbotta l-arja 'l barra.

Ir-rata normali ta' nifsijiet hija madwar 20 fil-minuta.

Other Languages
Acèh: S'ueb
Afrikaans: Long
Alemannisch: Lunge
አማርኛ: ሳምባ
aragonés: Polmón
العربية: رئة
ܐܪܡܝܐ: ܪܐܬܐ
অসমীয়া: হাঁওফাঁও
asturianu: Pulmón
Atikamekw: Opan
авар: Гьуърул
Aymar aru: Chuyma
azərbaycanca: Ağciyər
تۆرکجه: آغجییر
башҡортса: Үпкә
Bikol Central: Bagâ
беларуская: Лёгкія
беларуская (тарашкевіца)‎: Лёгкія
български: Бял дроб
বাংলা: ফুসফুস
brezhoneg: Skevent
bosanski: Pluća
буряад: Уушхан
català: Pulmó
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hié (ké-guăng)
čeština: Plíce
Чӑвашла: Ӳпке
Cymraeg: Ysgyfaint
Deutsch: Lunge
Zazaki: Ciger
ދިވެހިބަސް: ފުއްޕާމޭ
Ελληνικά: Πνεύμονας
English: Lung
Esperanto: Pulmo
español: Pulmones
eesti: Kopsud
euskara: Birika
فارسی: ریه
suomi: Keuhkot
Võro: Täü
français: Poumon
Frysk: Long
Gaeilge: Scamhóg
Gàidhlig: Sgamhan
galego: Pulmón
Avañe'ẽ: Ñe'ãvevúi
ગુજરાતી: ફેફસાં
客家語/Hak-kâ-ngî: Hi
עברית: ריאה
हिन्दी: फेफड़ा
hrvatski: Pluća
magyar: Tüdő
հայերեն: Թոքեր
interlingua: Pulmones
Bahasa Indonesia: Paru-paru
Iñupiak: Puvak
Ilokano: Bara
Ido: Pulmono
íslenska: Lunga
italiano: Polmone
日本語:
Patois: Long
la .lojban.: fepri
Basa Jawa: Paru-paru
ქართული: ფილტვები
Kabɩyɛ: Hʋzʋʋ
қазақша: Өкпе
ಕನ್ನಡ: ಶ್ವಾಸಕೋಶ
한국어: 허파
Кыргызча: Өпкө
Latina: Pulmo
лакку: Гьутру
лезги: Жигер
Lingua Franca Nova: Pulmon
Limburgs: Lónge
lingála: Lipúlúlú
lietuvių: Plaučiai
latviešu: Plaušas
Basa Banyumasan: Paru-paru
македонски: Бели дробови
മലയാളം: ശ്വാസകോശം
монгол: Уушги
मराठी: फुफ्फुस
кырык мары: Шоды
Bahasa Melayu: Paru-paru
မြန်မာဘာသာ: အဆုတ်
नेपाली: फोक्सो
नेपाल भाषा: लुङ
Nederlands: Long (orgaan)
norsk nynorsk: Lunge
norsk: Lunge
occitan: Palmon
ਪੰਜਾਬੀ: ਫੇਫੜਾ
Pangasinan: Bala
Kapampangan: Baga
Papiamentu: Pulmon
polski: Płuco
پنجابی: پھپھڑے
پښتو: سږي
português: Pulmão humano
Runa Simi: Surq'an
română: Plămân
armãneashti: Plimunu
русский: Лёгкие
संस्कृतम्: फुफ्फुसः
саха тыла: Тыҥа
sicilianu: Purmuna
Scots: Buffs
سنڌي: ڦڦڙ
srpskohrvatski / српскохрватски: Pluća
Simple English: Lung
slovenčina: Pľúca
slovenščina: Pljuča
chiShona: Mapapu
Soomaaliga: Sambab
shqip: Mushkëria
српски / srpski: Плућа
Basa Sunda: Bayah
svenska: Lunga
Kiswahili: Mapafu
тоҷикӣ: Шуш
ไทย: ปอด
Türkçe: Akciğer
татарча/tatarça: Үпкә
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۆپكە
українська: Легені
اردو: پھیپھڑے
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻpka
vèneto: Polmon
Tiếng Việt: Phổi
walon: Peumon
吴语:
хальмг: Оошг
isiXhosa: Imiphunga
მარგალური: ფიჟვი
ייִדיש: לונג
Vahcuengh: Bwt
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Hì (khì-koan)
粵語: