Bulan (satelit)

Cscr-featured.svg

Sila terjemahkan rencana: Moon dari Wikipedia Bahasa Inggeris untuk Wikipedia Bahasa Melayu. Rencana ini merupakan rencana pilihan untuk Wikipedia Bahasa Inggeris

Untuk kegunaan lain, sila lihat Bulan sebagai satelit semula jadi Bumi.
Bulan
بولن Simbol bulan
Bulan purnama di kegelapan langit malam. Ia dicorakkan dengan campuran kawasan nada cahaya dan gelap, tompok tidak sekata, dan berselerak dengan berbagai saiz kawah hentaman
Bulan purnama seperti yang dilihat dari hemisfera utara Bumi
Designasi
Adjektifqamari
Ciri-ciri orbit
Periapsis362,570 km (0.0024 AU)
(356,400–370,400 km)
Apoapsis405,410 km (0.0027 AU)
(404,000–406,700 km)
Paksi semimajor384,399 km (0.00257 AU)[1]
Kesipian0.0549[1]
Tempoh orbit27.321582 h (27 d 7 h 43.1 min[1])
Tempoh qamari29.530589 h (29 h 12 j 44 min 2.9 s)
Kelajuan purata orbit1.022 km/s
Kecondongan5.145° ke ekliptik[2] (antara 18.29° dan 28.58° ke khatulistiwa Bumi)[1]
Longitud nod menaikmerosot oleh satu revolusi dalam 18.6 tahun
Argumen perihelionberjalan dengan satu revolusi dalam 8.85 tahun
Satelit bagiBumi
Ciri-ciri fizikal
Min jejari1,737.10 km  (0.273 Bumi)[1][3]
Jejari khatulistiwa1,738.14 km (0.273 Earths)[3]
Jejari kutub1,735.97 km  (0.273 Bumi)[3]
Perataan0.00125
Lilitan10,921 km (khatulistiwa)
Luas permukaan3.793 × 107 km2  (0.074 Bumi)
Isi padu2.1958 × 1010   (0.020 Bumi)
Jisim7.3477 × 1022 kg  (0.0123 Earths[1])
Min ketumpatan3.3464 [1]
Graviti permukaan khatulistiwa1.622 (0.165 4 g)
Halaju lepas2.38 km/s
Tempoh putaran ikut bintang27.321582 h (segerak)
Halaju putaran khatulistiwa4.627 m/s
Kecondongan paksi1.5424° (ke ekliptik)
6.687° (ke satah orbit)[2]
Albedo0.136[4]
Suhuminpuratamax
• khatulistiwa 100 K220 K390 K
• 85°N[5] 70 K130 K230 K
Magnitud ketara−2.5 to −12.9[nb 1]
−12.74 (purata bulan purnama)[3]
Diameter sudut29.3 to 34.1 arcminutes[3][nb 2]
Atmosfera
Tekanan atmosfera10−7 Pa (siang)
10−10 Pa (malam)
KomposisiAr, He, Na, K, H, Rn

sunting
Lihat pendokumenan templat ini

Bulan merujuk kepada satu atau lebih jisim yang beredar mengelilingi sebuah planet yang bersaiz lebih besar daripadanya, dan jisim-jisim ini pula bergerak mengedari bintang.

Bulan yang beredar mengelilingi Bumi ialah sebuah satelit semula jadi dan kelima terbesar dalam Sistem Suria berdasarkan saiz relatifnya berbanding primernya. Bulan hanya bersaiz satu per empat daripada saiz dan beredar mengelilingi Bumi setiap 27.3 hari, pada jarak purata 384,400 kilometer di bawah tarikan graviti Bumi.

Bulan tidak mempunyai sumber cahaya dan cahaya bulan sebenarnya berasal daripada pantulan cahaya Matahari. Bulan mempunyai 1/4 garis pusat bumi bersamaan dengan 3,476 kilometer dengan kekuatan graviti hanya 0.16 = (1/6) graviti Bumi. Bulan ialah satelit yang kedua paling mampat selepas Io, sebuah satelit Musytari.

Bulan berada dalam putaran segerak dengan Bumi dan sentiasa menunjukkan muka yang sama dengan sisi dekatnya ditandai mare gunung berapi yang kelihatan gelap yang terletak di antara tanah tinggi kuno yang terang dan kawah hentam yang menonjol. Bulan ialah objek yang paling terang di langit selepas Matahari, walaupun sebenarnya permukaannya amat gelap dengan kepantulan yang sama dengan arang.

Bulan dipercayai terbentuk hampir 4.5 bilion tahun dahulu, tidak lama selepas pembentukan Bumi. Walaupun terdapat beberapa teori tentang asal-usulnya, penjelasan yang diterima sekarang ialah Bulan terbentuk daripada sisa hentaman Bumi dengan objek cakerawala. Bulan dipercayai berasal daripada asteroid bersaiz Marikh yang menghentam Bumi lalu berkecai. Teras asteroid itu terus menghentam Bumi, tetapi lapisan luar asteroid terpelanting dan terperangkap dalam orbit mengelilingi Bumi lalu membentuk Bulan.

Teori ini berdasarkan isipadu bulan yang terlalu ringan berbanding isipadu Bumi, iaitu hanya 0.012 berbanding jisim Bumi. Di Bulan tidak terdapat udara ataupun air, hanya banyak kawah yang terhasil di permukaan bulan disebabkan oleh hentaman komet. Ketiadaan udara dan air di Bulan menyebabkan hakisan tidak berlaku dan ada antara kawah Bulan yang berusia berjuta tahun dahulu dan masih utuh. Antara kawah terbesar di Bulan ialah Kawah Clavius yang bergaris pusat 230 kilometer dan sedalam 3.6 kilometer. Ketiadaan udara juga menyebabkan tiada bunyi kedengaran di Bulan.

Penonjolan Bulan di langit dan fasa kitarannya yang tetap menjadikan Bulan sebuah pengaruh penting terhadap bahasa, takwim, seni dan mitologi semenjak zaman kuno lagi. Pengaruh graviti Bulan mencetuskan ombak laut dan kepanjangan hari yang halus. Kejauhan orbit Bulan pada masa kini yang lebih kurang 30 kali diameter Bumi membuatnya kelihatan hampir sama besar dengan Matahari, dan membolehkannya hampir persis menudung Matahari sewaktu gerhana matahari. Kesamaan saiz yang kelihatan ini hanya kebetulan. Kejauhan lelurus Bulan dari Bumi sentiasa bertambah dan kini berada pada kadar 3.82 ± 0.07sm setiap tahun kendatipun kadar ini tidak malar[6].

Bahasa lain
Адыгэбзэ: Мазэ
Afrikaans: Maan
Alemannisch: Mond
አማርኛ: ጨረቃ
Ænglisc: Mōna
Аҧсшәа: Амза
العربية: القمر
aragonés: Luna
ܐܪܡܝܐ: ܣܗܪܐ
armãneashti: Lunâ
arpetan: Lena
অসমীয়া: চন্দ্ৰ
asturianu: Lluna
Avañe'ẽ: Jasy
azərbaycanca: Ay
تۆرکجه: آی
Bahasa Indonesia: Bulan
বাংলা: চাঁদ
Bân-lâm-gú: Goe̍h-niû
Basa Jawa: Rembulan
Basa Sunda: Bulan (satelit)
башҡортса: Ай (юлдаш)
беларуская (тарашкевіца)‎: Месяц (спадарожнік)
भोजपुरी: चंद्रमा
Boarisch: Mond
བོད་ཡིག: ཟླ་བ།
brezhoneg: Loar
български: Луна
буряад: Һара
català: Lluna
čeština: Měsíc
corsu: Luna
Cymraeg: Lleuad
dansk: Månen
davvisámegiella: Mánnu
Deutsch: Mond
ދިވެހިބަސް: ހަނދު
Diné bizaad: Ooljééʼ
Dorerin Naoero: Maraman
eesti: Kuu
Ελληνικά: Σελήνη
emiliàn e rumagnòl: Lónna
English: Moon
español: Luna
Esperanto: Luno
estremeñu: Luna
euskara: Ilargia
فارسی: ماه
Fiji Hindi: Chandarma
føroyskt: Mánin
français: Lune
Fulfulde: Lewru
furlan: Lune
Gaeilge: An Ghealach
Gaelg: Yn Eayst
Gàidhlig: Gealach
galego: Lúa
贛語: 月光
ગુજરાતી: ચંદ્ર
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngie̍t-khiù
한국어:
Hausa: Wata
Hawaiʻi: Mahina
հայերեն: Լուսին
हिन्दी: चन्द्रमा
hornjoserbsce: Měsačk
hrvatski: Mjesec
Ido: Luno
Ilokano: Bulan
interlingua: Luna
Interlingue: Lune
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑕᖅᑭᖅ
isiZulu: Inyanga
íslenska: Tunglið
italiano: Luna
עברית: הירח
kalaallisut: Qaammat
ಕನ್ನಡ: ಚಂದ್ರ
Kapampangan: Bulan
ქართული: მთვარე
कॉशुर / کٲشُر: ज़ून
kaszëbsczi: Miesądz
қазақша: Ай (серік)
kernowek: Loor
Кыргызча: Ай
коми: Тӧлысь
Kreyòl ayisyen: Lalin
kurdî: Heyv
Ladino: Luna
лезги: Варз
Latina: Luna
latviešu: Mēness
Lëtzebuergesch: Äerdmound
lietuvių: Mėnulis
Ligure: Lunn-a
Limburgs: Maon
la .lojban.: lunra
lumbaart: Lüna
magyar: Hold
македонски: Месечина
Malagasy: Volana
മലയാളം: ചന്ദ്രൻ
Malti: Qamar
मराठी: चंद्र
მარგალური: თუთა (ალმაშარე)
مصرى: قمر
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguŏk-giù
Mirandés: Luna
Перем Коми: Тӧлісь
мокшень: Ков
монгол: Сар
မြန်မာဘာသာ: လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)
Nāhuatl: Metztli
Nederlands: Maan
Nedersaksies: Maone (eerde)
नेपाली: चन्द्रमा
नेपाल भाषा: तिमिला
日本語:
Napulitano: Luna
Nordfriisk: Moune
norsk: Månen
norsk nynorsk: Månen
Nouormand: Leune
Novial: Lune
ꆇꉙ:
occitan: Luna
ଓଡ଼ିଆ: ଜହ୍ନ
oʻzbekcha/ўзбекча: Oy
ਪੰਜਾਬੀ: ਚੰਦਰਮਾ
پنجابی: چن
پښتو: سپوږمۍ
Patois: Muun
ភាសាខ្មែរ: ព្រះច័ន្ទ
Piemontèis: Lun-a
Plattdüütsch: Maand (Eer)
polski: Księżyc
Ποντιακά: Φέγγος
português: Lua
Qaraqalpaqsha: Ay
qırımtatarca: Ay (kök cismi)
Ripoarisch: Moond (Ääd)
română: Luna
rumantsch: Glina
Runa Simi: Killa
русский: Луна
русиньскый: Місяць (сателіт)
саха тыла: Ый
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ
संस्कृतम्: चन्द्रः
sardu: Luna
Scots: Muin
Seeltersk: Moune
shqip: Hëna
sicilianu: Luna
Simple English: Moon
سنڌي: چنڊ
slovenčina: Mesiac
slovenščina: Luna
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Мѣсѧць
ślůnski: Mjeśůnczek
Soomaaliga: Bil
کوردی: مانگ
српски / srpski: Месец
srpskohrvatski / српскохрватски: Mjesec
suomi: Kuu
svenska: Månen
தமிழ்: நிலா
Taqbaylit: Ayyur (itri)
татарча/tatarça: Ай (иярчен)
తెలుగు: చంద్రుడు
Tiếng Việt: Mặt Trăng
тоҷикӣ: Моҳтоб
Tsetsêhestâhese: Taa'é-eše'he
ತುಳು: ಚಂದ್ರೆ
Türkçe: Ay
Türkmençe: Aý (hemra)
тыва дыл: Ай
українська: Місяць (супутник)
اردو: چاند
Vahcuengh: Ronghndwen
vèneto: Łuna
vepsän kel’: Kudmaine
Volapük: Mun
Võro: Kuu
walon: Lune
文言:
West-Vlams: Moane
吴语: 月球
ייִדיש: לבנה
Yorùbá: Òṣùpá
粵語: 月光
Zeêuws: Maen (Aerde)
žemaitėška: Mienolis
中文: 月球
डोटेली: चन्द्रमा
ГӀалгӀай: Бутт (новкъар)
Kabɩyɛ: Fenaɣ
Lingua Franca Nova: Luna