Париж

Парижӹн панорамыжы. Эйфель башньы монгыр гӹц анжалтыш
Бастили кӓрмӓнӹм нӓлмӓш, 14 июль 1789 и
Парижӹн йолажы
Парижӹн гербшӹ

Париж (фр. Paris, [pa.ˈʁi] (пари́) — Францин вуйхалажы — Покшал Францин вадывелнӹжӹ Сена-йогы тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. 1999-шӹ ин Парижӹштӹ 2 125 246 эдем ӹлен. Цилӓжӹ Кого Париж регионышты 11 174 743 эдем ӹлен. Изи Парижӹштӹ сек шукы ӹлӹзӹ шот 1921-шӹ ин ылын ( 2,9 мил. гӹц шукырак).

  • Историжӹ

Историжӹ

Париж Сена йогы покшалныш Île de la Citén лӹмӓн ошмаоты (острок) гӹц ӹлянӓш тӹнгӓлӹн. Тӹштӹ кельт коллоэцвлӓн солашты вӓрлӓнен. Париж лӹм ”парижвлӓ” гӹц лӓктӹн, кыды кельт халыкын ик йыхшы ылын дӓ нӹнӹ ти вӓрӹштӹ римлянвлӓн толмешкӹштӹ (52 и Христос шачмы якте (Хр.ш.я)) ӹленӹт. Пӹтӓрижӹ римлянвлӓ халам Лӱтециа Парисиорум Lutetia Parisiorum лӹм доно лӹмденӹт, марла тидӹ ”купан вӓр” лиэш дӓ ти халан ӹлӹзӹвлӓжӹм парисии маныныт. Вӹцлӹ иштӹ халан пӹсмӓнжӹ кымдаэмӹн дӓ тӹдӹ острок гӹц йогын кок монгырышкыжат шӓрлен.

Парижӹн пӹтӓриш Епископшы Валгыды Дионис ылын дӓ тӹдӹ халашты христиӓн верӓм 200-шы ивлӓн шагалтен. 212 и годшен халан лӹмжӹ Paris лин. Римлянвлӓ Парижӹштӹ 508 и якте, франквлӓн Меровингвлӓн династи гӹц ылшы кугижӓштӹ Клодвигӹн (Klodvig) халам роалтен нӓлмешкӹжӹ, кӹлӹм кыченӹт. Тӹ жепӹн тыр ӹлӹмӓш изишӓт ылде, тышманвлӓ халалан со лӱдӹктӹлӹнӹт дӓ ӹшке кидӹшкӹштӹ раоалтен нӓлӓш цаценӹт, тенге Париж якте викингвлӓ дон гуннвлӓ шоныт. Викингвлӓжӹ скандинаввлӓ ылыт, кыдывлӓ тӹ курымвлӓн марынвлӓн мӱлӓндӹвлӓнӓ яктеӓт шоныт, гуннвлӓжӹ венгрвлӓ доно идентифицируялтыт дӓ нӹнӹм венгрвлӓн Аттила (Attila) кугижӓштӹ ти хала якте канден. Меровингвлӓн династи паштек кӹлӹм каролингвлӓ нӓлӹт, нӹнӹ утла льыскыды вуйлатышывлӓ ылынытат, Парижӹн графшы ӹшке вижӹм цаткыдемден дӓ тенге 987-шӹ и паштек кӹлӹм ӹшке кидӹшкӹштӹ капетингвлӓ нӓлӹт, нӹнӹ 1190-1210-шы ивлӓн хала йӹр кӓрмӓнӹм шагалтенӹт дӓ халалан пеледӓш йӧнӹм пуэнӹт.

X-XIV-шӹ курымвлӓн хала пиш виӓнгӹн, тидӹжӹ лӹмӹнок Сена йогын вургымла сирӹштӹжӹ кайын, кышты Нотр Дам церкӹ дон Сорбон университетӹм чангымы. Филипп II Аугустин (Filip II Augustin) кугижӓ жепӹн кымдан шӓрлен кешӹ хала йӹр у кӓрмӓнӹм чангымы, шамаклан 1381-шӹ ин Бастили йӓмдӹ лин. Шӱдӹ иӓш Вырсы жепӹн (1337-1453) Париж англичанвлӓн кидӹштӹ ылын. 1429-шӹ ин франзузвлӓ Жанна д´Арк вуйлатымы доно халам ӓрен нӓлӹнӹт ылын, но англичанвлӓм лач 1436-шы ин веле лыпшен лыктын кердӹнӹт. Кӹдӓлӓш курымвлӓн Парижӹштӹ культура ӹлӹмӓш пеледмӹлӓ пелдӹн дӓ выжалымаш пӓшӓ шолмыла шолын. Религивлӓ лоштыш Вырсывлӓ годым (1562-98), вес семӹньжӹ эче ти периодым Реформаци жеп маныт, халашты католиквлӓ виӓн позициштӹ ылыныт. Аяр Кугижӓ Лӱдвиг XIV-шӹ (Ludvig XIV) дворянвлӓ дон буржуази кугижӓн кӹлжӹ ваштареш шагалынытат, кугижӓн дворецшӹм Париж гӹц Версальыш ваштенӹт. Лӱдвиг XIV -шӹ годым Париж йӹр ылшы Кӹдӓлӓш курымвлӓн шагалтымы кӓрмӓнӹн стенӓвлӓжӹм пыдыртымы дӓ вӓрешӹштӹ халан пӹтӓриш бульварвлӓжӹм пачмы. Нӹнӹ Плас де ла Конкорд дорц Бастили докыла нӓнгенӹт. Келесӓш келеш, тӹнӓмок эче хала кӓрмӓнӓн пӹсмӓнжӹ гӹц кушкын кен ылын. Тидӹ паштек, хала кушмы семӹнь, Парижӹштӹ кок гӓнӓ эче кӓрмӓнӹм чангымы ылын, но нӹнӹжӓт сойток пыдыртымы линӹт.

1780-шы ивлӓн таможньы контрольым куштылташ манын хала йӹр угӹц кӓрмӓнӹм шагалтат, кӹзӹтшӹ ти вӓрвлӓштӹ Парижӹн сек кого бульварвлӓжӹ шыпшылт вазыныт. Ик техень бульварышты халан пӓлӹмӹ Триумфын кого аркыжы шалгалта. Остатка гӓнӓ хала йӹр кӓрмӓнӹм 1840-шӹ ивлӓн чангенӹт. Пӹтӓрижӹ гӹнь нӹнӹ хала тӹр гӹц мӹндӹрнӹ ылыныт, но 1860-шы ивлӓн халан пӹсмӓнӹш вашталтыныт. Кӹзӹт ти кӓрмӓн вӓрӹштӹ Периферик (Périphérique) автобан шыпшылт вазын. 1812-шы ивлӓн Франци дон Руш Импери лоштыш вырсы годым руш арми, кышты марынвлӓӓт пушка пай семӹнь рекрутышты служенӹт, Париж якте шон.

14-шӹ июльын 1789-шӹ ин Бастилим нӓлмӹ доно Француз революци тӹнгӓлӓлтӹн. Кӹзӹт ти кечӹ национальный кечеш шотлалтеш.

Other Languages
Acèh: Paris
адыгабзэ: Париж
Afrikaans: Parys
Akan: Paris
Alemannisch: Paris
አማርኛ: ፓሪስ
aragonés: París
Ænglisc: Paris
العربية: باريس
ܐܪܡܝܐ: ܦܐܪܝܣ
مصرى: باريس
asturianu: París
авар: Париж
Aymar aru: Paris
azərbaycanca: Paris
تۆرکجه: پاریس
башҡортса: Париж
Boarisch: Paris
žemaitėška: Parīžios
Bikol Central: Paris
беларуская: Парыж
беларуская (тарашкевіца)‎: Парыж
български: Париж
भोजपुरी: पैरिस
Bislama: Paris
bamanankan: Paris
বাংলা: প্যারিস
བོད་ཡིག: ཕ་རི།
brezhoneg: Pariz
bosanski: Pariz
буряад: Парис
català: París
Chavacano de Zamboanga: Paris
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bă-là̤
нохчийн: Париж
Cebuano: Paris
Chamoru: Paris
Tsetsêhestâhese: Paris
کوردی: پاریس
corsu: Parighji
qırımtatarca: Paris
čeština: Paříž
kaszëbsczi: Pariz
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Парижь
Чӑвашла: Парис
Cymraeg: Paris
dansk: Paris
Deutsch: Paris
Zazaki: Paris
dolnoserbski: Paris
डोटेली: पेरिस
eʋegbe: Paris
Ελληνικά: Παρίσι
emiliàn e rumagnòl: Parì
English: Paris
Esperanto: Parizo
español: París
eesti: Pariis
euskara: Paris
estremeñu: París
فارسی: پاریس
Fulfulde: Pari
suomi: Pariisi
Võro: Pariis
føroyskt: Paris
français: Paris
arpetan: Paris
Nordfriisk: Pariis
furlan: Parîs
Frysk: Parys
Gaeilge: Páras
Gagauz: Paris
贛語: 巴黎
Gàidhlig: Paris
galego: París
گیلکی: پاريس
Avañe'ẽ: Parĩ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Paris
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍀𐌰𐍂𐌹𐍃
ગુજરાતી: પેરિસ
Gaelg: Paarys
Hausa: Paris
客家語/Hak-kâ-ngî: Pâ-lì
Hawaiʻi: Palika
עברית: פריז
हिन्दी: पेरिस
Fiji Hindi: Paris
hrvatski: Pariz
hornjoserbsce: Paris
Kreyòl ayisyen: Pari
magyar: Párizs
հայերեն: Փարիզ
interlingua: Paris
Bahasa Indonesia: Paris
Interlingue: Paris
Ilokano: Paris
ГӀалгӀай: Париж
Ido: Paris
íslenska: París
italiano: Parigi
日本語: パリ
Patois: Paris
la .lojban.: paris
Basa Jawa: Paris
ქართული: პარიზი
Qaraqalpaqsha: Parij
Taqbaylit: Paris (Fransa)
Адыгэбзэ: Париж
Kabɩyɛ: Paarii
Kongo: Paris
қазақша: Париж
kalaallisut: Paris
ភាសាខ្មែរ: ប៉ារីស
ಕನ್ನಡ: ಪ್ಯಾರಿಸ್
Перем Коми: Париж
къарачай-малкъар: Париж
kurdî: Parîs
коми: Париж
kernowek: Paris
Кыргызча: Париж
Latina: Lutetia
Ladino: Paris
Lëtzebuergesch: Paräis
лезги: Париж
Lingua Franca Nova: Paris
Luganda: Paris
Limburgs: Paries
Ligure: Pariggi
lumbaart: Paris
lingála: Pari
ລາວ: ປາລີ
لۊری شومالی: شٱر پاریس
lietuvių: Paryžius
latviešu: Parīze
मैथिली: पेरिस
Malagasy: Paris
олык марий: Париж
Māori: Parī
Baso Minangkabau: Paris
македонски: Париз
മലയാളം: പാരിസ്
монгол: Парис
मराठी: पॅरिस
Bahasa Melayu: Paris
Malti: Pariġi
Mirandés: Paris
မြန်မာဘာသာ: ပါရီမြို့
эрзянь: Париж ош
مازِرونی: پاریس
Dorerin Naoero: Paris
Nāhuatl: Paris
Napulitano: Parigge
Plattdüütsch: Paris
Nedersaksies: Paries
नेपाली: पेरिस
नेपाल भाषा: पेरिस
Nederlands: Parijs
norsk nynorsk: Paris
norsk: Paris
Novial: Paris
Nouormand: Paris
Chi-Chewa: Paris
occitan: París
Livvinkarjala: Pariižu
Oromoo: Paaris
ଓଡ଼ିଆ: ପ୍ୟାରିସ
Ирон: Париж
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੈਰਿਸ
Kapampangan: Paris
Papiamentu: Paris
Picard: Paris
Deitsch: Paris
Norfuk / Pitkern: Paris
polski: Paryż
Piemontèis: Paris
پنجابی: پیرس
Ποντιακά: Παρίσι
پښتو: پاريس
português: Paris
Runa Simi: Paris
rumantsch: Paris
Romani: Paris
Kirundi: Paris
română: Paris
armãneashti: Parij
tarandíne: Parigge
русский: Париж
русиньскый: Паріж
Kinyarwanda: Paris
саха тыла: Париж
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱯᱮᱨᱤᱥ
sardu: Parigi
sicilianu: Pariggi
Scots: Paris
سنڌي: پيرس
davvisámegiella: Paris
Sängö: Paris
srpskohrvatski / српскохрватски: Pariz
සිංහල: පැරිස්
Simple English: Paris
slovenčina: Paríž
slovenščina: Pariz
Gagana Samoa: Pale
chiShona: Paris
Soomaaliga: Baariis
shqip: Parisi
српски / srpski: Париз
Sranantongo: Paris
Sesotho: Paris
Seeltersk: Paris (Stääd)
Basa Sunda: Paris
svenska: Paris
Kiswahili: Paris
ślůnski: Paryż
தமிழ்: பாரிஸ்
తెలుగు: పారిస్
tetun: París
тоҷикӣ: Порис
ไทย: ปารีส
Türkmençe: Pariž
Tagalog: Paris
Tok Pisin: Paris
Türkçe: Paris
татарча/tatarça: Париж
Twi: Paris
reo tahiti: Paris
тыва дыл: Париж
удмурт: Париж
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: پارىژ
українська: Париж
اردو: پیرس
oʻzbekcha/ўзбекча: Parij
vèneto: Parixe
vepsän kel’: Pariž
Tiếng Việt: Paris
West-Vlams: Parys
Volapük: Paris
walon: Paris
Winaray: Paris
Wolof: Pari
吴语: 巴黎
მარგალური: პარიზი
ייִדיש: פאריז
Yorùbá: Parisi
Vahcuengh: Bahliz
Zeêuws: Paries
中文: 巴黎
文言: 巴黎
Bân-lâm-gú: Pa-lí
粵語: 巴黎
isiZulu: IParisi