Шиньжян - Уйгурын өөртөө засах орон

Шиньжян - Уйгурын өөртөө засах орон
өөртөө засах орон
Улс оронFlag of the People's Republic of China.svg Хятад (БНХАУ)
Орны төвӨрөмч
Газар нутаг1 664 897.17[1] km²
Хүн ам (тоол.)2010 онд 21,813,334
Цагийн бүс НЗНЦ+8
Шиньжаан засаг захиргааны нэгж.jpg

Шинжян - Уйгурын өөртөө засах орон эсвэл Шинжян гэдэг нь албан ёсоор 1949 онд Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын бүрэлдхүүнд багтсан бөгөөд тус улсын баруун хойд талыг эзлэн оршдог том өөртөө засах орон юм. Газар нутаг-1,6 сая км кв, хүн ам 19,630 мян, 2005 оны байдлаар Шинжаан-Уйгурт 21 сая хүн амьдарч байна. Хятад улсад нийт 56 үндэстэн, ястан байдгаас 34 нь Шинжаан-Уйгурт амьдарч байна. Хүн амын эзлэх тоогоороо хятад, уйгур, казахууд эхний гуравт орно. Мөн энд дунган, монгол, киргиз, сибо, тажик, узбек, манж, дагуур, татар, орос, дунсян, тузя, жуан, салар зэрэг үндэстэн бий. Нийслэл Өрөмчи хот. Баруун хойд, хойд, зүүн хойд талаараа Киргизстан, Казахстан, Афганистан, Энэтхэгийн ба Пакистаны хяналтын Жамму-Кашмир, Ладакх муж, ОХУ, Монгол улстай, дотооддоо Төвдийн автономит нутаг, Ганьсу, Хөхнуур мужтай хиллэнэ.Шинжиан-Уйгурын автономит нутаг засаг захиргааны төв хот нь Өрөмч юм. Өрөмч гэдэг нь Тэнгэр уулын мөнх цаст уулнаас эх аван урсдаг голын Монгол нэр юм. Хятадууд хотын нэрийг У-лу-му-чи гэх өөрийн дуудлагад нийцүүлэн өөрчилж англи үсгээр “Urumqi” гэж галиглах болжээ. Харин манайхан түүнийг нь дуурайж Үрүмчи гэж бичдэгээс нэрийн нь утгыг ойлгохоо больсон байна.

Өрөмч гэдэг үгийг ойрдоор "үзэсгэлэнтэй бэлчээр" гэсэн утгатай гэж тайлбарладаг. Өрөмч хот нь Шинжиан-Уйгарын нийслэл төдийгүй, нийт Шинжианы улс төр, эдийн засаг, соёл, мэдээлэл, технологийн төв юм. Энэ хот нь шинжианы зам харилцааны гол зангилаа хот бөгөөд мөн Евроазийн эх газрын гүүр болж, хятад улсын баруун талыг гадаадад нээх үүд юм. Өрөмч хот нь Евроазийн эх газрын хэвлийд орших Тэнгэр уулын хойд бэл, Зүүнгарын хотгорын өмнөд захад оршдог. Далай түвшнээс дээш 680-920 м, эх газрын дундаж дулаан, хагас хуурай уур амьсгалтай, жилийн дундаж дулааны хэм 7.3С, унах хур тунадасны жилийн дундаж нь 236 мм, жилийн дундаж нартай өдөр 2775 цаг, шүүдэр буухгүй хоногийн тоо жилд дундажаар 105-168 хоног, хавар, намрын улирал харьцангуй богино, өвөл зуны улирал харьцангуй урт, дэлхий дээрх далайгаас хамгийн их алслагдсан хот ажээ. Тус хот одоогоор 7 дүүрэг,1 сумтай. Тяньшань (Тэнгэр уул), Шайбик, Шинэши /шинэ хот/, Шуймогоү, Тоүдунхэ, Дуншань, Наньшанькуан. Сумын нэр нь Өрөмч. Мөн улсын зэрэглэлийн 2 нээлттэй бүс байдаг.

Эрчис мөрний цутгалан
Сансраас авсан зураг

Томоохон голууд — Тарим, Или гол, Эрчис мөрөн (эхэн хэсгийг нь буюу Монголоос эх авч Хятадаар дайран урсч Казахстан дахь Зайсан нуурт цутгадаг хэсгийг нь Хар Эрчис гэж нэрлэдэг). Томоохон нуур — Лоб нуур, Баграшкүль, Эв нуур.

Other Languages
Acèh: Xinjiang
Afrikaans: Xinjiang
አማርኛ: ሢንጅያንግ
aragonés: Xīnjiāng
العربية: سنجان
asturianu: Sinkiang
беларуская (тарашкевіца)‎: Сіньцьзян-Уйгурскі аўтаномны раён
भोजपुरी: जिनजियांग
brezhoneg: Xinjiang
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Xinjiang Uyghur
català: Xinjiang
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sĭng-giŏng
čeština: Sin-ťiang
Cymraeg: Xinjiang
dansk: Xinjiang
Deutsch: Xinjiang
dolnoserbski: Ujgurska
Ελληνικά: Σιντσιάνγκ
English: Xinjiang
Esperanto: Ŝjinĝjiango
español: Sinkiang
eesti: Xinjiang
euskara: Xinjiang
suomi: Sinkiang
føroyskt: Xinjiang
français: Xinjiang
Frysk: Sinkiang
Gaeilge: Xinjiang
贛語: 新疆
galego: Xinjiang
Gaelg: Xinjiang
客家語/Hak-kâ-ngî: Sîn-kiông
עברית: שינג'יאנג
हिन्दी: शिंजियांग
hrvatski: Xinjiang
hornjoserbsce: Ujgurska
interlingua: Xinjiang
Bahasa Indonesia: Xinjiang
íslenska: Xinjiang
italiano: Xinjiang
Basa Jawa: Xinjiang
ქართული: სინძიანი
Latina: Xinjiang
Ladino: Sinkiang
lietuvių: Sindziangas
latviešu: Siņdzjana
Malagasy: Xinjiang
മലയാളം: സിൻജിയാങ്
Bahasa Melayu: Xinjiang
Nederlands: Xinjiang
norsk nynorsk: Xinjiang
norsk: Xinjiang
Novial: Xinjiang
occitan: Xinjiang
ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ
polski: Sinciang
پنجابی: شینجیانگ
português: Xinjiang
Runa Simi: Sinkiyan Uyq'ur
română: Xinjiang
саха тыла: Синдьээҥ
sicilianu: Xinjiang
Scots: Xinjiang
davvisámegiella: Nuorta-Turkestan
srpskohrvatski / српскохрватски: Xinjiang
Simple English: Xinjiang
slovenčina: Sin-ťiang
shqip: Sinkiang
српски / srpski: Синкјанг
Basa Sunda: Sinjiang
svenska: Xinjiang
ślůnski: Siynciyan
Tagalog: Xinjiang
اردو: سنکیانگ
oʻzbekcha/ўзбекча: Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
vèneto: Xinjiang
Tiếng Việt: Tân Cương
Winaray: Xinjiang
хальмг: Шинҗән
粵語: 新疆