Уурын машин

Төвөөс зугатах хүчний тохируулга бүхий давхар нөлөөлөх уурын машины хөдөлгөөнт дүрс
Уурын галт тэрэг

Уурын машин нь нарийндаа бол бүлүүрт дулааны машин юм. Уурын машин нь энэ төрлийн машины чухал хэсэг болох уур үүсгэгч дотор шаталтаар уур үүсгэх ба үүссэн ууранд байх дулааны энергийг (мөн даралтын энерги ч гэнэ) бүлүүрийн тусламжтайгаар механикийн ажил болгон хувиргадаг.[1] Уурын машинууд нь гаднаа шаталтат хөдөлгүүртэй дулааны хүчний машин бөгөөд үүгээрээ дотоод шаталтын хөдөлгүүрүүдээс ялгардаг.

Уурын машинд мөн уураар шууд болон шууд бусаар хөтлөгдөх бусад бүх машиныг ярианы хэлэнд уурын машин гэж ойлгох нь бий. Эдгээрт хүчний машин болох уурын турбин, уурын хөтлүүр бүхий ажлын машинууд ч бас багтдаг. Заримдаа тээврийн- ба замын хөдөлгөөний хэрэгсэл, хөдөө аж ахуйн машин, бүр зарим нэгэн аппаратуудыг ч бас уурын машин хэмээн нэрлэдэг.

Анхны бүрэн ажиллагаатай уурын машиныг 18-р зууны эхээр Томас Ньюкомен зохион бүтээсэн ба түүнийг чулуун нүүрсний уурхайн ус шавхагчаар ашиглаж байв. Энэхүү ус шавхагчийг эхэндээ хуучны механикийн хүчний төхөөрөмж болох ус тээвэрлэх дугуйг дэмжих зорилготойгоор ашиглаж байгаад сүүлд бүрэн солисон байна. Цаг хугацаа өнгөрөх тутам түүний хийц бага багаар сайжирч явсаар 18-р зууны төгсгөл гэхэд шинээр түгэн дэлгэрч буй нэхмэлийн аж үйлдвэрт нэхмэлийн машины хөдөлгүүрээр ашиглаx боломжтой болсон бол, дараа нь бусад аж үйлдвэрийн салбаруудад ч бас хэрэглээгээ олж эхэлсний жишээнд усан- ба салхин тээрэм ордог. 1769 онд Жеймс Ватт нэгэн чухал сайжруулалтыг уурын машинд хийж, түүнийгээ патентлуулсан байна. 19-р зуунд уурын машин нь уурын усан онгоц, уурын галт тэргэнд хөдөлгүүрээр ашигласан нь тээвэрт онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн явдал байлаа. Мөн локомобилийн хэрэглээ ч бас тийм ч ач холбогдолгүй байгаагүй юм. Уурын автомашин ба -ачааны тэрэг анх гарч байсан тэр үед уурын машин нь ихээхэн ач холбогдолтой хөдөлгүүр байсан бол өнөөдөр түүний хэрэгцээ ба хэрэглээ үндсэндээ байхгүй болжээ. 1900-аад онд эрч хүчээ авч байсан уурын трактор, локомобилийн салбар ч өнөөдөр яг үүнтэй адилхан байхгүй болсон. 1852 онд анх ашиглагдсан агаарын хөлгийн хөдөлгүүр ч бас уурын машинаар хөтлөгдөж байв.

20-р зуун дөнгөж гарах үеэр уурын машинууд нь ерөнхийдөө цахилгаан мотороор ба тээврийн хэрэгслийн хөдөлгүүрт дотоод шаталтын хөдөлгүүрийг ашиглах болсноор халаагаа өгчээ. Гэхдээ цахилгаан станцуудад өнөөдрийг хүртэл уурын турбиныг цахилгаан эрчим хүчийг үүсгэхэд ашиглаж байна.

Цахим холбоос

 Commons: Уурын машин – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Wiktionary
Wiktionary: Уурын машин – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
Other Languages
Afrikaans: Stoomenjin
Alemannisch: Dampfmaschine
aragonés: Maquina de vapor
العربية: محرك بخاري
অসমীয়া: ভাপ ইঞ্জিন
azərbaycanca: Buxar maşını
башҡортса: Пар машинаһы
беларуская (тарашкевіца)‎: Парасілавая ўстаноўка
български: Парна машина
bosanski: Parna mašina
čeština: Parní stroj
Cymraeg: Peiriant ager
Deutsch: Dampfmaschine
Ελληνικά: Ατμομηχανή
English: Steam engine
Esperanto: Vapormaŝino
eesti: Aurumasin
euskara: Lurrun-makina
suomi: Höyrykone
Võro: Aurumoodor
Gaeilge: Inneall gaile
Gàidhlig: Inneal-smùide
हिन्दी: भाप का इंजन
hrvatski: Parni stroj
magyar: Gőzgép
հայերեն: Շոգեմեքենա
interlingua: Motor de vapor
Bahasa Indonesia: Mesin uap
íslenska: Gufuvél
italiano: Motore a vapore
日本語: 蒸気機関
Patois: Stiim injin
Basa Jawa: Mesin uwab
қазақша: Бу машинасы
ಕನ್ನಡ: ಉಗಿಯಂತ್ರ
한국어: 증기기관
Кыргызча: Буу машинасы
lietuvių: Garo mašina
latviešu: Tvaika dzinējs
македонски: Парна машина
മലയാളം: ആവിയന്ത്രം
Bahasa Melayu: Enjin wap
नेपाल भाषा: स्टिम इन्जिन
Nederlands: Stoommachine
norsk nynorsk: Dampmaskin
norsk: Dampmaskin
português: Motor a vapor
Runa Simi: Wapsi kuyuchina
română: Motor cu abur
русиньскый: Парова машына
srpskohrvatski / српскохрватски: Parna mašina
Simple English: Steam engine
slovenčina: Parný stroj
slovenščina: Parni stroj
српски / srpski: Парна машина
svenska: Ångmaskin
Kiswahili: Injini ya mvuke
Türkçe: Buhar makinesi
татарча/tatarça: Bu yörtkeçe (maşina)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھور ماشىنىسى
українська: Парова машина
oʻzbekcha/ўзбекча: Bugʻ mashinasi
vepsän kel’: Purumašin
Tiếng Việt: Động cơ hơi nước
吴语: 蒸汽机
ייִדיש: דאמפמאטאר
中文: 蒸汽机
Bân-lâm-gú: Cheng-khì ki-koan
粵語: 蒸氣機