Монизм

Монизм (эртний грекээр μόνος — нэг, ганц) гэдэг нь олон төрлийн мэт санагдаж байгаа оршин тогтнол эсвэл субстанцууд нь эцэстээ бүгд нэг л зүйлээс эхтэй, дэлхий ертөнцөд зөвхөн нэг л хууль зүйн тогтолцоо байдаг гэдэгийг баримтлах философийн сургааль юм. 2 болон түүнээс дээш субстанц байдгийг таамагладаг дуализм, плюрализмыг бодвол монизм нь олон дотоод үр дагавартай. Дуализм, плюрализм нь монизмын эсрэг ойлголт гэсэн үг юм.

Монизмын тухай ойлголтыг анх Х.Вольф дуализмын эсрэгээр тавьж гаргаж ирсэн. Монизмын ойлголт нь Гегелийн гүн ухааныг ашиглагдах үеэс эхлэн өргөн тархсан.

Монизмын төрөл

Философид монизм нь 3 төрөл байдаг:

  1. Идеализм, феноменализм, оюун ухааны монизм нь ганцхан бодит зүйл нь төгс байдал ба материаллаг бодит байдал нь төгс хэлбэрийн (хүний оюун ухаан эсвэл бурхан) ямар нэг төрлийн идэвхт байдлаас үүсдэг гэдгийг батладаг. Идеалист монизм нь Платон, Юм, Гегель, Владимир Соловьевын гүн ухаанд болон орчин үеийн неотомизм, теизмд илүүтэйгээр тусгагдсан байдаг.
  2. Нейтрал (саармаг) монизм нь оюун ухаан болон материаллаг зүйл нь ямар нэгэн гуравдагч субстанцад эсвэл энергид хамаарах магадлалтай гэж баталдаг. Нейтрал монизм нь Б.Спиноза, Б.Рассел нарын философи юм.
  3. Физикализм эсвэл материализм нь ганцхан бодит зүйл нь материаллаг, харин оюун ухаан сэтгэл санаа нь материаллагт хамаарна гэж батладаг.

Материалист монизм нь Ван Чун, Демокрит, Эпикур Лукреций Кар, XVIII зууны материалистууд, Фейербахын гүн ухаан болон марксизм, позитивизмд их тусгагдсан байдаг.

Other Languages
asturianu: Monismu
azərbaycanca: Monizm
български: Монизъм
bosanski: Monizam
català: Monisme
čeština: Monismus
dansk: Monisme
Deutsch: Monismus
Ελληνικά: Μονισμός
English: Monism
Esperanto: Monismo
español: Monismo
eesti: Monism
euskara: Monismo
suomi: Monismi
français: Monisme
עברית: מוניזם
hrvatski: Monizam
magyar: Monizmus
հայերեն: Մոնիզմ
Bahasa Indonesia: Monisme
Ido: Monismo
íslenska: Einhyggja
italiano: Monismo
日本語: 一元論
ქართული: მონიზმი
қазақша: Монизм
ಕನ್ನಡ: ಏಕತ್ವವಾದ
한국어: 일원론
Кыргызча: Монизм
Latina: Monismus
lietuvių: Monizmas
македонски: Монизам
norsk: Monisme
occitan: Monisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਦਵੈਤਵਾਦ
polski: Monizm
português: Monismo
română: Monism
русский: Монизм
Scots: Monism
srpskohrvatski / српскохрватски: Monizam
Simple English: Monism
српски / srpski: Монизам
svenska: Monism
Türkçe: Monizm
українська: Монізм
اردو: واحدیت
Tiếng Việt: Thuyết nhất nguyên
中文: 一元论
粵語: 一元論